Με αφετηρία έναν τόπο με ξεχωριστό ιστορικό και αρχαιολογικό βάθος, τις Πρέσπες, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινίασε την περιοδεία της στη Φλώρινα, επιβεβαιώνοντας την πάγια στρατηγική επιλογή του Υπουργείου: την επένδυση στον πολιτισμό ως μοχλό ανάπτυξης, εξωστρέφειας και συνεργειών. Τα νέα έργα για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στις Πρέσπες εντάσσονται σε έναν συνεκτικό σχεδιασμό που συνδυάζει τη διάσωση μνημείων με τη βιώσιμη ένταξή τους στην καθημερινότητα και την οικονομία της περιοχής.
Με επίκεντρο τη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου και τον Άγιο Γερμανό, οι παρεμβάσεις αφορούν κορυφαία δείγματα της βυζαντινής και μεταβυζαντινής κληρονομιάς, αλλά και την αναβάθμιση υποδομών που διευκολύνουν την πρόσβαση, την ερμηνεία και την εμπειρία του επισκέπτη.
Σύμφωνα με τη δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού, οι Πρέσπες διαθέτουν εξαιρετικά πλούσιο φυσικό, ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα, με την κληρονομιά των βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων να συνιστά θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητας του τόπου. Ο σχεδιασμός δίνει έμφαση όχι μόνο στη συντήρηση και την αποκατάσταση, αλλά και στη δημιουργική αξιοποίηση των μνημείων, ώστε να αναδεικνύονται ως ζωντανοί πυρήνες γνώσης, παιδείας και ήπιας ανάπτυξης.
Παρεμβάσεις για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς στις Πρέσπες
Στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου, σε εξέλιξη βρίσκεται ένα συμπαγές πλέγμα έργων που απαντά στις ανάγκες διατήρησης, ανάδειξης και λειτουργικής ένταξης των μνημείων στο σύγχρονο περιβάλλον των Πρεσπών. Ήδη έχουν εγκριθεί οι μελέτες για τη Μονή της Παναγίας Πορφύρας, οι οποίες προβλέπουν:
– Αποκατάσταση και ανάδειξη των αρχιτεκτονικών καταλοίπων
– Συντήρηση του τοιχογραφικού διακόσμου
Ο συνολικός προϋπολογισμός των παρεμβάσεων για τη Μονή της Παναγίας Πορφύρας ανέρχεται σε 950.000 ευρώ. Παράλληλα, προωθείται η αποκατάσταση και ανάδειξη του Ναού των Αγίων Αποστόλων, με προϋπολογισμό 450.000 ευρώ. Οι εργασίες εστιάζουν στη στατική και αισθητική αποκατάσταση, στην προστασία από περιβαλλοντικές φθορές, καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών επισκεψιμότητας.
Στον ευρύτερο ορίζοντα του προγράμματος εντάσσονται επίσης:
– Εργασίες επισκευής και καθαρισμού στον Ναό του Αγίου Γεωργίου
– Αποκατάσταση και επανάχρηση του παλαιού Δημοτικού Σχολείου Αγίου Αχιλλείου, με σκοπό την απόδοσή του στην τοπική κοινωνία ως πολυλειτουργικό πολιτιστικό κύτταρο
– Βελτίωση και ανάδειξη των μονοπατιών και των διαδρομών του Δήμου Πρεσπών, ώστε να διασυνδεθούν τα σημεία ενδιαφέροντος και να αναδειχθεί το ενιαίο πολιτισμικό και φυσικό τοπίο
Οι παρεμβάσεις αυτές υπηρετούν έναν διττό στόχο: από τη μία, τη διαφύλαξη της υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς με επιστημονικά άρτιες μεθόδους, και από την άλλη, τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου επίσκεψης που αναβαθμίζει την εμπειρία του κοινού και διαχέει τα οφέλη στην τοπική οικονομία.
Δικτύωση μνημείων και διαδρομών της πολιτιστικής κληρονομιάς στις Πρέσπες
Κεντρική ιδέα του σχεδιασμού είναι η δικτύωση μνημείων, διαδρομών και χώρων πολιτισμού σε μια ενιαία αφήγηση για τις Πρέσπες. Η βελτίωση των μονοπατιών, η σαφής σήμανση και η ανάδειξη θεματικών ενοτήτων –βυζαντινά μνημεία, μεταβυζαντινή τέχνη, μοναστική παράδοση– δημιουργούν έναν ζωντανό «χάρτη» που καλεί τον επισκέπτη να γνωρίσει τον τόπο με ρυθμό περιήγησης, σεβασμό στο τοπίο και έμφαση στην αυθεντικότητα.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η παραλίμνια περιοχή των Ψαράδων, όπου σώζεται ένα σπάνιο σύνολο ασκηταριών και βραχογραφιών. Η διαχρονική παρουσία του μοναχισμού, όπως αποτυπώνεται στα σπήλαια και στις τοιχογραφίες, αναδεικνύει την πνευματική και καλλιτεχνική ακμή που χαρακτήρισε τις Πρέσπες επί αιώνες. Η προστασία και η ανάδειξη αυτού του πολιτιστικού αποθέματος προϋποθέτουν ευαίσθητες παρεμβάσεις, ενημερωτικό υλικό και καθοδηγούμενες διαδρομές, ώστε το κοινό να προσεγγίζει τα μνημεία με κατανόηση και σεβασμό.
Από την αποκατάσταση στη βιώσιμη αξιοποίηση
Η φιλοσοφία των έργων που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού συνδέει την επιστημονική αποκατάσταση με τη βιώσιμη αξιοποίηση. Η επανάχρηση του παλαιού Δημοτικού Σχολείου στον Άγιο Αχίλλειο ως χώρου εκδηλώσεων, εργαστηρίων και ενημέρωσης, η ενίσχυση των πολιτιστικών διαδρομών και η προστασία των μνημείων αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας. Στόχος είναι να ενδυναμωθεί η καθημερινή ζωή της κοινότητας, να υποστηριχθεί ο ήπιος ποιοτικός τουρισμός και να διασφαλιστεί ότι οι πόροι της πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένουν ζωντανοί και προσβάσιμοι στις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, η έμφαση στην ενημέρωση και την ερμηνεία (μέσα από πινακίδες, ψηφιακά εργαλεία και εκπαιδευτικές δράσεις) ενισχύει τη σύνδεση των επισκεπτών με το παρελθόν του τόπου, καλλιεργεί την τοπική υπερηφάνεια και πολλαπλασιάζει τα οφέλη από κάθε επένδυση. Η συνέργεια με τους τοπικούς φορείς, τον Δήμο Πρεσπών και την επιστημονική κοινότητα αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία και τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα των δράσεων.
