Για δεκαετίες, επιστήμονες παρατηρούν ένα παράξενο φαινόμενο στα βάθη των ωκεανών: ορισμένα υποθαλάσσια ρήγματα παράγουν σεισμούς σχεδόν σε τακτά χρονικά διαστήματα και με παρόμοια ένταση. Τώρα, μετά από περισσότερα από 30 χρόνια έρευνας, επιστήμονες πιστεύουν πως ίσως βρήκαν την εξήγηση γι’ αυτό το μυστηριώδες φαινόμενο. Αυτά τα λεγόμενα ωκεάνια μετασχηματιστικά ρήγματα περιβάλλονται από ζώνες, οι οποίες, όπως έχουν αποδείξει ερευνητές από τις ΗΠΑ και τον Καναδά, λειτουργούν ως φυσικά «φρένα» για τη σεισμική δραστηριότητα.
Μια διαδικασία γνωστή ως «ενίσχυση μέσω διαστολής» (dilatancy strengthening), η οποία λαμβάνει χώρα όταν το θαλασσινό νερό διεισδύει βαθιά μέσα στα πετρώματα, φαίνεται ότι προστατεύει αυτά τα τμήματα των ρηγμάτων από την εκδήλωση μεγαλύτερων και πιο καταστροφικών σεισμών.
Αποκαλύπτοντας τα μυστικά αυτών των ασυνήθιστα προβλέψιμων ρηγμάτων, οι επιστήμονες ελπίζουν ότι θα μπορέσουν να βελτιώσουν γενικότερα τα μοντέλα πρόβλεψης σεισμών.
«Γνωρίζουμε εδώ και πολύ καιρό ότι αυτές οι ζώνες φραγμού υπάρχουν, όμως το ερώτημα ήταν πάντα από τι αποτελούνται και γιατί καταφέρνουν να σταματούν τους σεισμούς τόσο αξιόπιστα κάθε φορά», δήλωσε ο σεισμολόγος Τζιάνουα Γκονγκ από το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα στις ΗΠΑ.
A massive March 2025 earthquake in Myanmar tore through nearly 500 kilometers of the Sagaing Fault at extremely high speeds.
In a new Science study, researchers show that an unusually thick, low-velocity fault zone acted like a high-speed corridor, driving one of the fastest and… pic.twitter.com/8CUHIMNSvk
— Science Magazine (@ScienceMagazine) November 4, 2025
Οι ερευνητές μελέτησαν δεδομένα από δύο περιοχές κατά μήκος του ρήγματος Gofar, μιας εκτεταμένης υποθαλάσσιας τάφρου που σηματοδοτεί το όριο ανάμεσα στις τεκτονικές πλάκες του Ειρηνικού και της Nazca, δυτικά του Ισημερινού και βαθιά στον Ειρηνικό Ωκεανό. Οι δύο πλάκες κινούνται η μία δίπλα στην άλλη με ρυθμό περίπου 140 χιλιοστών τον χρόνο, ενώ το ρήγμα παράγει έναν σεισμό μεγέθους 6 Ρίχτερ σχεδόν κάθε πέντε ή έξι χρόνια από τότε που ξεκίνησε η πλήρης καταγραφή των δεδομένων το 1995.
Σε δύο ξεχωριστά πειράματα, που πραγματοποιήθηκαν το 2008 και την περίοδο 2019-2022, οι επιστήμονες τοποθέτησαν σεισμογράφους στον πυθμένα του ωκεανού για να παρακολουθήσουν τη σεισμική δραστηριότητα. Τα όργανα κατέγραψαν δεκάδες χιλιάδες μικροσκοπικούς σεισμούς που σχετίζονταν με δύο μεγάλους. Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι τα δύο τμήματα του ρήγματος Gofar, καθένα από τα οποία περιλάμβανε μια ζώνη φραγμού, παρουσίασαν παρόμοια σεισμική συμπεριφορά. Οι ζώνες αυτές αποδείχθηκαν περίπλοκα δίκτυα μικρών ρηγμάτων, τα οποία απορροφούν τις πολυάριθμες μικρές δονήσεις που προηγούνται των μεγάλων σεισμών.
Όταν συμβαίνει ένας μεγάλος σεισμός, τα γεμάτα με υγρά πετρώματα γύρω από αυτές τις ζώνες μετατοπίζονται και διαστέλλονται, ενώ περισσότερο νερό εισρέει στα κενά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα πετρώματα να «κλειδώνουν» προσωρινά, επιβραδύνοντας ή ακόμη και σταματώντας τη διάδοση της ρήξης.
«Αυτές οι ζώνες δεν είναι απλώς παθητικά γεωολογικά χαρακτηριστικά», εξήγησε ο Γκονγκ. «Αποτελούν ενεργά και δυναμικά μέρη του συστήματος των ρηγμάτων και η κατανόηση της λειτουργίας τους αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα όρια των σεισμών σε αυτά τα ρήγματα».
Οι σεισμολόγοι έχουν παρατηρήσει παρόμοια φαινόμενα και σε άλλα ωκεάνια μετασχηματιστικά ρήγματα παγκοσμίως: οι σεισμοί που παράγονται εκεί είναι μικρότεροι από όσο θα περίμενε κανείς, δεδομένων των γεωλογικών πιέσεων και της δομής των ρηγμάτων.
Παρότι μέχρι στιγμής έχει αναλυθεί μόνο το ρήγμα Gofar, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι παρόμοιες ζώνες φραγμού ενδέχεται να υπάρχουν και σε άλλα ρήγματα. Οι μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να εξετάσουν περαιτέρω το φαινόμενο, ίσως μέσω γεωτρήσεων στον βυθό των ωκεανών.
Λόγω της απομονωμένης θέσης του ρήγματος Gofar, δεν υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος οι σεισμοί εκεί να προκαλέσουν απώλειες ζωών ή ζημιές σε κατοικημένες περιοχές. Ωστόσο, τα νέα ευρήματα ίσως προσφέρουν σημαντικές γνώσεις για πιο επικίνδυνες σεισμικές ζώνες.
Οι περισσότεροι σεισμοί- είτε συμβαίνουν κάτω από τον ωκεανό είτε στην ξηρά- παραμένουν εξαιρετικά απρόβλεπτοι. Παρ’ όλα αυτά, κάθε νέα επιστημονική ανακάλυψη φέρνει τους ειδικούς πιο κοντά στην κατανόηση του πότε και πού θα εκδηλωθούν οι επόμενες σεισμικές δονήσεις.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science».
