Ένα νέο όπλο απέναντι στον ιό Epstein-Barr (EBV), έναν από τους πιο διαδεδομένους ιούς παγκοσμίως, εντόπισαν Αμερικανοί επιστήμονες. Σε πειράματα με ποντίκια που διέθεταν ανοσοποιητικό σύστημα παρόμοιο με του ανθρώπου, ένα από τα αντισώματα που ανέπτυξε η ερευνητική ομάδα απέτρεψε τη μόλυνση από τον ιό.
Το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς ο EBV εκτιμάται ότι έχει προσβάλει περίπου το 95% των ενηλίκων. Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα ή εκδηλώνεται ως μια ήπια, παροδική νόσος. Ωστόσο, ο ιός δεν απομακρύνεται από τον οργανισμό. Μετά την αρχική μόλυνση παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση και μπορεί να επανενεργοποιηθεί, ιδιαίτερα όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι εξασθενημένο.
Ο EBV έχει συνδεθεί με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση, αρκετούς τύπους καρκίνου, τη σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλες σοβαρές επιπλοκές. Τα νέα αποτελέσματα ανοίγουν τον δρόμο για περαιτέρω έρευνα με στόχο την ανάπτυξη προληπτικής θεραπείας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι βρίσκεται ήδη διαθέσιμη θεραπεία για το ευρύ κοινό.
Νέο αντίσωμα για τον Epstein-Barr: Στοχεύοντας τις πύλες εισόδου του ιού
Η ερευνητική ομάδα από το Fred Hutchinson Cancer Center και το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον ανέπτυξε αντισώματα που στοχεύουν δύο πρωτεΐνες στην επιφάνεια των σωματιδίων του EBV: τις gp350 και gp42.
Οι πρωτεΐνες αυτές διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην είσοδο του ιού στα Β λεμφοκύτταρα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων που αποτελεί βασικό τμήμα του ανοσοποιητικού συστήματος. Ο EBV αξιοποιεί τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες για να προσδεθεί στα κύτταρα και να τα μολύνει.
Η βασική ιδέα των επιστημόνων είναι ότι, εάν οι πρωτεΐνες αυτές μπλοκαριστούν, ο ιός μπορεί να μην καταφέρει να εγκατασταθεί στον οργανισμό. Η ίδια προσέγγιση θα μπορούσε ενδεχομένως να περιορίσει και την επανενεργοποίηση του EBV αργότερα στη ζωή, αν και το ενδεχόμενο αυτό θα πρέπει να επιβεβαιωθεί σε επόμενες μελέτες.
Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια, τα οποία είχαν τη δυνατότητα να παράγουν ανθρώπινα αντισώματα. Η επιλογή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή αυξάνει τις πιθανότητες τα αντισώματα να γίνουν ανεκτά από τον ανθρώπινο οργανισμό, εφόσον η έρευνα προχωρήσει σε κλινικές δοκιμές.
Όταν τα ποντίκια εκτέθηκαν στις πρωτεΐνες gp350 και gp42 του EBV, τα κύτταρά τους ενεργοποίησαν την ανοσολογική απόκριση που αναζητούσαν οι ερευνητές. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η ανάπτυξη και η απομόνωση αντισωμάτων με υψηλή ειδικότητα απέναντι στις δύο πρωτεΐνες.
Συνολικά, οι ερευνητές απομόνωσαν 10 νέα αντισώματα: δύο που στόχευαν την gp350 και οκτώ που στόχευαν την gp42. Όταν τα αντισώματα δοκιμάστηκαν σε ζωντανά ποντίκια, ένα από αυτά παρουσίασε ιδιαίτερα ενθαρρυντική προστατευτική δράση και εμπόδισε τη μόλυνση από τον EBV.
«Δεν εντοπίσαμε μόνο σημαντικά αντισώματα κατά του ιού Epstein-Barr, αλλά επικυρώσαμε και μια καινοτόμο νέα μέθοδο για την ανακάλυψη προστατευτικών αντισωμάτων κατά άλλων παθογόνων», δήλωσε η παθοβιολόγος Κρίσταλ Τσαν.
Γιατί είναι τόσο δύσκολη η αντιμετώπιση του EBV
Η ανάπτυξη αποτελεσματικών αντισωμάτων κατά του EBV αποτελεί διαχρονική πρόκληση. Ο ιός είναι εξαιρετικά διαδεδομένος, ενώ έχει την ικανότητα να προσδένεται σε μεγάλο ποσοστό των Β λεμφοκυττάρων. Αυτό δυσκολεύει τον εντοπισμό των κατάλληλων ανοσολογικών κυττάρων και των αντισωμάτων που μπορούν πραγματικά να εμποδίσουν τη μόλυνση.
«Η ανεύρεση ανθρώπινων αντισωμάτων που εμποδίζουν τον ιό Epstein-Barr να μολύνει τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή, σε αντίθεση με άλλους ιούς, ο EBV βρίσκει τρόπο να προσδένεται σχεδόν σε κάθε Β λεμφοκύτταρό μας», δήλωσε ο βιοχημικός Άντριου ΜακΓκουάιρ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών βοήθησε τους ερευνητές να καλύψουν ένα σημαντικό κενό γνώσης και να κάνουν ένα βήμα προς την παρεμπόδιση ενός από τους πιο διαδεδομένους ιούς στον κόσμο.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τον ιό Epstein-Barr
Όταν ο EBV προκαλεί συμπτώματα, συχνά εκδηλώνεται αρχικά ως λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως αδενικός πυρετός. Η νόσος μπορεί να προκαλέσει έντονη κόπωση, πυρετό, διογκωμένους λεμφαδένες και πονόλαιμο. Στη συνέχεια, ο ιός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα, συνήθως μη λοιμογόνο κατάσταση.
Σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, όμως, ο EBV μπορεί να γίνει πολύ πιο επικίνδυνος. Ιδιαίτερη σημασία έχει για ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνου ή μυελού των οστών. Η ανοσοκατασταλτική αγωγή που απαιτείται μετά τη μεταμόσχευση μειώνει την άμυνα του οργανισμού και αυξάνει την ευαισθησία απέναντι στον ιό.
Μία από τις σοβαρότερες επιπλοκές είναι οι μεταμοσχευτικές λεμφοϋπερπλαστικές διαταραχές, γνωστές ως PTLD. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα Β λεμφοκύτταρα αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και μπορεί να οδηγήσουν σε απειλητικές για τη ζωή κακοήθειες.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα νέα αντισώματα θα μπορούσαν στο μέλλον να συμβάλουν στην πρόληψη τέτοιων επιπλοκών. Η λοιμωξιολόγος Ρέιτσελ Μπέντερ Ιγνάσιο σημείωσε ότι η πρόληψη της ιαιμίας από τον EBV θα μπορούσε να μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης των PTLD και να περιορίσει την ανάγκη για μείωση της ανοσοκατασταλτικής αγωγής.
Το νέο αντίσωμα για τον EBV βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο και απαιτούνται περισσότερες μελέτες πριν εξεταστεί σε ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα προσφέρουν ένα σημαντικό ερευνητικό εργαλείο και ενισχύουν την προοπτική ανάπτυξης προληπτικών θεραπειών απέναντι σε έναν ιό που προσβάλλει περίπου το 95% των ανθρώπων.
