Οι νορβηγικές Αρχές και οι επιστήμονες παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία τους πολύ ασυνήθιστους και, προς το παρόν, ανεξήγητους θανάτους ταράνδων στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, βαθιά μέσα στην Αρκτική.
Το φαινόμενο ήρθε στο φως κατά την πρόσφατη ετήσια απογραφή, όταν εντοπίστηκαν 13 νεκροί τάρανδοι σε δύο κοιλάδες των νησιών, μια περιοχή που απέχει σχεδόν χίλια χιλιόμετρα από τον Βόρειο Πόλο. Πρόκειται για 11 θηλυκά και δύο αρσενικά, όλα ενήλικα, σε ηλικίες που θεωρούνται κρίσιμες για την αναπαραγωγή και τη συνοχή του πληθυσμού.
Η ανακοίνωση από το γραφείο του τοπικού κυβερνήτη ήταν σαφής: τέτοιοι θάνατοι, ειδικά μέσα στο καλοκαίρι, δεν αποτελούν συνηθισμένο μοτίβο. Και ακριβώς γι’ αυτό η υπόθεση έχει σημάνει συναγερμό. Σε ένα περιβάλλον όπου κάθε αλλαγή αποτυπώνεται έντονα στο οικοσύστημα, οι πολύ ασυνήθιστοι θάνατοι ταράνδων εγείρουν ερωτήματα όχι μόνο για την υγεία των ζώων, αλλά και για το τι μπορεί να αλλάζει στις συνθήκες διαβίωσής τους.
Πολύ ασυνήθιστοι θάνατοι ταράνδων: Τι βρέθηκε στην απογραφή
Κατά την απογραφή, οι ερευνητές βρήκαν τα νεκρά ζώα σε δύο κοιλάδες του αρχιπελάγους. Το γεγονός ότι οι θάνατοι εντοπίζονται σε περισσότερα από ένα σημεία κάνει τις Αρχές να αντιμετωπίζουν το περιστατικό με μεγαλύτερη σοβαρότητα, καθώς δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα κοινό αίτιο που επηρεάζει διαφορετικές περιοχές.
Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι η περίοδος κατά την οποία συνέβησαν οι θάνατοι. Το καλοκαίρι στο Σβάλμπαρντ, παρά τις αρκτικές ιδιαιτερότητες, θεωρείται εποχή κατά την οποία οι τάρανδοι έχουν πρόσβαση σε τροφή, ανακτούν δυνάμεις και προετοιμάζονται βιολογικά για τον επόμενο δύσκολο χειμώνα. Με άλλα λόγια, οι πολύ ασυνήθιστοι θάνατοι ταράνδων αυτή την εποχή έρχονται σε αντίθεση με όσα γνωρίζουν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες για τη δυναμική του πληθυσμού.
Γιατί το καλοκαίρι οι θάνατοι θεωρούνται «εκτός προτύπου»
Σύμφωνα με το Νορβηγικό Ινστιτούτο Έρευνας της Φύσης (NINA), δεν υπάρχει ακόμη «καμία σαφής ένδειξη» που να οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα. Οι επιστήμονες αποφεύγουν να κάνουν υποθέσεις χωρίς δεδομένα, ιδιαίτερα σε μια περιοχή όπου οι παράγοντες που επηρεάζουν την άγρια ζωή μπορεί να είναι πολλοί και αλληλένδετοι.
Ο ερευνητής Βέμπγιορν Βέιμπεργκ εξήγησε ότι τον χειμώνα είναι αναμενόμενο να πεθαίνουν κυρίως τα πιο ευάλωτα άτομα: τα πολύ νεαρά και τα ηλικιωμένα. Αντίθετα, τα ζώα που βρέθηκαν νεκρά φέτος το καλοκαίρι ήταν «στην ακμή τους», δηλαδή σε φάση ζωής κατά την οποία κανονικά εμφανίζουν ανθεκτικότητα και υψηλότερες πιθανότητες επιβίωσης. Αυτό ακριβώς κάνει τους πολύ ασυνήθιστους θανάτους ταράνδων τόσο δύσκολο να ερμηνευτούν.
Η έρευνα για πιθανά αίτια και το ενδεχόμενο ασθένειας
Φυσικά, η πρώτη σκέψη σε τέτοιες περιπτώσεις αφορά πιθανή ασθένεια. Ειδικευμένοι κτηνίατροι και επιστημονικές ομάδες αναζητούν ενδείξεις που να συνδέουν τα περιστατικά με παθογόνους οργανισμούς, λοιμώξεις ή άλλα προβλήματα υγείας. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται από το NINA, φαίνεται απίθανο μια ασθένεια να πλήττει κυρίως τα πιο εύρωστα ζώα, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο τα πιο αδύναμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ενδεχόμενο αποκλείεται. Αντίθετα, υπογραμμίζει πόσο προσεκτικά πρέπει να γίνει η αξιολόγηση: χρειάζονται δείγματα, εργαστηριακές αναλύσεις, παρακολούθηση της εξέλιξης των περιστατικών και σύγκριση με προηγούμενες χρονιές. Οι πολύ ασυνήθιστοι θάνατοι ταράνδων δεν θα εξηγηθούν με μία μόνο παρατήρηση, αλλά με συνδυασμό δεδομένων από το πεδίο και το εργαστήριο.
Έκκληση προς τους κατοίκους: Κάθε παρατήρηση μετρά
Οι Αρχές έχουν απευθύνει έκκληση στους πολίτες και σε όσους κινούνται στην ύπαιθρο να ενημερώνουν άμεσα αν εντοπίσουν άλλα νεκρά ζώα. Σε απομονωμένες περιοχές όπως το Σβάλμπαρντ, η συμμετοχή της τοπικής κοινότητας μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη: περισσότερες αναφορές σημαίνουν καλύτερη χαρτογράφηση του φαινομένου, γρηγορότερη συλλογή στοιχείων και πιο αξιόπιστη εικόνα για το αν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά ή για κάτι που εξελίσσεται.
Σβάλμπαρντ και τάρανδοι: Ένας πληθυσμός μεγαλύτερος από τους ανθρώπους
Το αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ έχει έκταση περίπου διπλάσια από αυτή του Βελγίου, με σκληρό κλίμα και ιδιαίτερη οικολογική ισορροπία. Οι ντόπιοι τάρανδοι είναι μικρότεροι σε μέγεθος από τους αντίστοιχους της ηπειρωτικής Ευρώπης, προσαρμοσμένοι σε ένα περιβάλλον όπου η διαθεσιμότητα τροφής και οι καιρικές συνθήκες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την επιβίωση.
Ο συνολικός πληθυσμός τους υπολογίζεται περίπου στις 22.000, αριθμός εντυπωσιακός αν αναλογιστεί κανείς ότι είναι περίπου επτά φορές περισσότεροι από τους ανθρώπινους κατοίκους των νησιών. Αυτό σημαίνει ότι τυχόν διαταραχές, όπως οι πολύ ασυνήθιστοι θάνατοι ταράνδων, δεν αφορούν μόνο μερικά μεμονωμένα ζώα, αλλά αγγίζουν ένα βασικό κομμάτι του τοπικού οικοσυστήματος.
