Ο διαβήτης τύπου 1 μπορεί να μην αποτελεί μία ενιαία νόσο, αλλά να περιλαμβάνει δύο διαφορετικές μορφές, που εκδηλώνονται και εξελίσσονται με διαφορετικούς βιολογικούς μηχανισμούς, σύμφωνα με νέα μεγάλη διεθνή μελέτη. Το εύρημα αυτό θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για πιο στοχευμένες και εξατομικευμένες θεραπείες, καθώς οι ερευνητές εκτιμούν ότι η διαφορετική γενετική βάση της νόσου ενδέχεται να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται.
Στον διαβήτη τύπου 1, δύο γενετικά πρότυπα, τα HLA-DR3 και HLA-DR4, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Παρότι και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι ο διαβήτης τύπου 1, τα πρώιμα σημάδια της νόσου διαφέρουν. Για να διερευνήσουν εάν πίσω από αυτές τις διαφορές κρύβονται και διαφορετικοί μηχανισμοί, ερευνητές από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποίησαν την πρώτη μελέτη συσχέτισης σε ολόκληρο το γονιδίωμα (GWAS), διαχωρίζοντας τους ασθενείς ανάλογα με τα δύο γενετικά πρότυπα.
Στόχος μιας μελέτης GWAS είναι ο εντοπισμός περιοχών του DNA που ενδέχεται να συνδέονται με μια νόσο. Στην παρούσα μελέτη, οι γενετικές διαφορές μεταξύ των συμμετεχόντων με HLA-DR3 και HLA-DR4 ήταν αρκετά σημαντικές σε ένα δείγμα 9.091 ανθρώπων με διαβήτη τύπου 1 και 14.157 ατόμων χωρίς τη νόσο, ώστε να υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να πρόκειται για δύο διακριτούς υποτύπους.
«Ο διαβήτης τύπου 1 είναι μια σύνθετη νόσος που χαρακτηρίζεται από αυτοάνοση καταστροφή των β-κυττάρων, όμως η υποκείμενη αιτιολογία της δεν είναι πλήρως κατανοητή. «Η εξέλιξη προς την εμφάνιση κλινικού διαβήτη διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο- από την πολύ μικρή ηλικία έως και την ενήλικη ζωή», γράφουν οι ερευνητές στη μελέτη τους.
Διαφορετικός μηχανισμός, ίδια νόσος
Ενώ τα γενετικά προφίλ HLA-DR3 και HLA-DR4 και τα πρώιμα σημάδια είχαν ήδη υποδείξει την ύπαρξη δύο τύπων διαβήτη τύπου 1, τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι εμπλέκονται επίσης διαφορετικοί βιολογικοί μηχανισμοί και διαδικασίες.
Στα άτομα με HLA-DR3, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι εμπλέκονται περισσότερο τα μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που συνδέονται με τις αλλεργίες και τη φλεγμονή και λειτουργούν ως «φρουροί» απέναντι σε πιθανές λοιμώξεις και ξένους εισβολείς.
Αντίθετα, στα άτομα με HLA-DR4 ισχυρότερο ρόλο φαίνεται να έχουν τα Τ-λεμφοκύτταρα. Τα συγκεκριμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού μπορούν να επιτίθενται σε άλλα κύτταρα και, στην περίπτωση του διαβήτη τύπου 1, καταστρέφουν τα β-κύτταρα του παγκρέατος.
«Αυτό αποκαλύπτει ότι ο διαβήτης τύπου 1 σε γενετικό υπόβαθρο DR3 και DR4 μπορεί να αντιπροσωπεύει διαφορετικές υπομορφές της νόσου σε γενετικό επίπεδο», αναφέρουν οι ερευνητές.
Για να γίνει αντιληπτή η σημασία του ευρήματος, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα γονίδια που συνδέονται με τον διαβήτη τύπου 1 στα άτομα με HLA-DR3, σε σύγκριση με εκείνα με HLA-DR4, παρουσιάζουν διαφορές αντίστοιχες με αυτές που παρατηρούνται όταν συγκρίνεται η σχιζοφρένεια με τη διπολική διαταραχή.
Αυτό επαναφέρει ένα βασικό ερώτημα: εάν ο διαβήτης τύπου 1 μπορεί να αναπτύσσεται μέσω διαφορετικών βιολογικών οδών, τότε ο διαχωρισμός των θεραπειών και των θεραπευτικών στόχων ενδέχεται να αποτελεί πιο αποτελεσματική προσέγγιση.
«Δεδομένης της ετερογένειας του γενετικού κινδύνου και των μηχανισμών της νόσου στον διαβήτη τύπου 1 που δεν σχετίζεται με τα DR3/DR4, η αποτελεσματική πρόληψη του διαβήτη τύπου 1 ενδέχεται να απαιτεί και διαφορετικές θεραπείες για αυτή την ομάδα», σημειώνουν οι ερευνητές.
Εξατομικευμένες θεραπείες
Τα αποτελέσματα θα πρέπει τώρα να επιβεβαιωθούν σε περαιτέρω έρευνες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο διαβήτης τύπου 1 χρειάζεται να ταξινομηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ως μια νόσος που μπορεί να προκαλείται από διαφορετικούς, αλληλεπικαλυπτόμενους παράγοντες και όχι από έναν και μοναδικό μηχανισμό. Η γνώση του γενετικού υπόβαθρου ενός ατόμου θα μπορούσε να βοηθήσει στον προσδιορισμό της καταλληλότερης θεραπείας.
Τώρα που οι ερευνητές γνωρίζουν ότι ενδέχεται να υπάρχει αυτή η διάκριση στα στάδια που προηγούνται της εμφάνισης του διαβήτη τύπου 1, το στοιχείο αυτό μπορεί να λαμβάνεται υπόψη σε μελλοντικές μελέτες. Για παράδειγμα, τα αποτελέσματα κλινικών δοκιμών φαρμάκων για τον διαβήτη θα μπορούσαν να αναλύονται ξεχωριστά για ασθενείς με HLA-DR3 και HLA-DR4.
Μια ακόμη κατεύθυνση για μελλοντική έρευνα είναι η στενότερη παρακολούθηση των ασθενών με διαβήτη τύπου 1 σε βάθος χρόνου, ώστε να διαπιστωθεί πώς εξελίσσεται η νόσος ανάλογα με το γενετικό προφίλ και άλλους παράγοντες, όπως η ανάπτυξη αυτοαντισωμάτων και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
«Τα αποτελέσματα της μελέτης μας θα πρέπει να έχουν ευρεία εφαρμογή στον σχεδιασμό μελλοντικών ερευνών», γράφουν οι ερευνητές.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Diabetologia».
Πηγή: Science Alert
