Μια κίνηση που πυροδοτεί πολιτικές και διπλωματικές αναταράξεις βρίσκεται σε εξέλιξη στο Ισραήλ, καθώς ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διέταξε την εκκένωση ορισμένων οικισμών στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, οι οποίοι θεωρούνται παράνομοι σύμφωνα με την ισραηλινή νομοθεσία.
Την πληροφορία γνωστοποίησε ο υπουργός Οικονομικών, Μπεζαλέλ Σμοτρίχ, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι διαφωνεί με το μέτρο. Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων και η ιστοσελίδα Ynet, η απόφαση συνδέεται με πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο έντονης διεθνούς κριτικής προς την πολιτική εποικισμού.
Πλαίσιο και νομικές πτυχές
Παρότι η διεθνής κοινότητα θεωρεί παράνομους όλους τους ισραηλινούς οικισμούς στα παλαιστινιακά εδάφη, στο εσωτερικό του Ισραήλ υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε οικισμούς που έχουν εγκριθεί από την κυβέρνηση και σε εκείνους που ιδρύθηκαν χωρίς επίσημη άδεια, συχνά ως μικρές «εξορμήσεις» με λίγες προκατασκευασμένες κατοικίες. Οι δεύτεροι χαρακτηρίζονται παράνομοι και βάσει της ισραηλινής νομοθεσίας, γεγονός που επιτρέπει, τουλάχιστον θεωρητικά, την εκκένωση ή την κατεδάφισή τους.
Ο Σμοτρίχ ανέφερε ότι η εκκένωση αφορά τέτοιες εγκαταστάσεις οι οποίες ανεγέρθηκαν χωρίς κυβερνητική έγκριση και σε περιοχές υπό τον έλεγχο της Παλαιστινιακής Αρχής. Αν και δεν δόθηκαν επίσημες λεπτομέρειες, το μήνυμα ήταν σαφές: η συγκεκριμένη πρωθυπουργική οδηγία στοχεύει περιπτώσεις όπου η νομική έκθεση του Ισραήλ είναι ιδιαίτερα εύθραυστη, τόσο στο πεδίο όσο και στο διπλωματικό προσκήνιο.
Πολιτική διάσταση: εσωτερικές εντάσεις και τοποθέτηση Σμοτρίχ
Η στάση του Σμοτρίχ είναι ενδεικτική των ρωγμών που διατρέχουν τον κυβερνητικό συνασπισμό. Ως ηγέτης ακροδεξιού κόμματος που υποστηρίζει την προσάρτηση ολόκληρης της Δυτικής Όχθης, έχει επανειλημμένα προωθήσει την επέκταση των οικισμών. Ο ίδιος μάλιστα καυχήθηκε ότι ηγήθηκε «μιας επανάστασης» με τη νομιμοποίηση και την ενίσχυση «χωριών, αγροκτημάτων, δρόμων και χιλιάδων σπιτιών» σε εδάφη υπό ισραηλινή κατοχή από το 1967. Η σημερινή εξέλιξη, που έρχεται σε αντίθεση με αυτή τη στρατηγική, τον έφερε σε δημόσια διαφωνία με τον πρωθυπουργό, αυξάνοντας την αβεβαιότητα για τη συνοχή της κυβέρνησης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στα τέλη Αυγούστου ο Νετανιάχου είχε υποσχεθεί τη συνέχιση της ίδρυσης οικισμών στη Δυτική Όχθη, παρά την εντεινόμενη διεθνή αντίδραση. Η κατασκευή και επέκταση οικισμών έχει επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια, κάτι που εντείνει τις κατηγορίες περί κατοχύρωσης τετελεσμένων επί του εδάφους και απομακρύνει την προοπτική μιας εφικτής λύσης δύο κρατών.
Διεθνής πίεση και αμερικανική εμπλοκή
Η πληροφορία ότι ο Νετανιάχου διέταξε την εκκένωση ορισμένων ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη αποδόθηκε από την Ynet σε πίεση της Ουάσιγκτον. Την ίδια περίοδο, ο πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, Μάικ Χάκαμπι, πραγματοποίησε επίσκεψη στη Δυτική Όχθη, όπου εξέφρασε τη στήριξή του προς Παλαιστινίους με αμερικανική υπηκοότητα που έχουν πέσει θύματα επιθέσεων από Ισραηλινούς εποίκους. «Το σαφές μας μήνυμα είναι ότι το έγκλημα είναι έγκλημα, η τρομοκρατία είναι τρομοκρατία», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι όσοι ευθύνονται για τέτοιες πράξεις θα αντιμετωπίσουν «σοβαρές συνέπειες».
Αν και το γραφείο του Νετανιάχου δεν απάντησε στα ερωτήματα που του απηύθυνε το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP), η σιωπή αυτή αφήνει περιθώρια ερμηνειών. Για την Ουάσιγκτον, η περιστολή της βίας και ο περιορισμός των πιο προκλητικών ενεργειών σε περιοχές ευαίσθητης πολιτικής σημασίας αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση μιας ελάχιστης σταθερότητας. Η απόφαση εκκένωσης ορισμένων οικιστικών θύλακων, έστω και συμβολικά, μπορεί να αναγνωστεί ως κίνηση κατευνασμού προς τους συμμάχους, δίχως ωστόσο να ανατρέπει συνολικά την πορεία επέκτασης των οικισμών.
Κλιμάκωση βίας και πραγματικότητα επί του εδάφους
Από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, η Δυτική Όχθη βιώνει έκρηξη βίας. Συγκρούσεις, επιδρομές και επεισόδια με εποίκους έχουν πυκνώσει, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο ανασφάλειας. Περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί ζουν σήμερα σε οικισμούς εντός των παλαιστινιακών εδαφών, ανάμεσα σε περίπου τρία εκατομμύρια Παλαιστίνιους. Η γεωγραφική διάσπαση, οι σημεία ελέγχου και η διαρκής επέκταση οικιστικών υποδομών δυσχεραίνουν περαιτέρω την καθημερινότητα και των δύο κοινοτήτων, ενώ κάνουν οποιαδήποτε πολιτική διευθέτηση πιο περίπλοκη.
Το γεγονός ότι η κυβέρνηση φαίνεται να στοχεύει μη εγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν αναιρεί τη βασική ένταση που δημιουργεί η ευρύτερη πολιτική εποικισμού. Για τους επικριτές, πρόκειται για κίνηση περιορισμένης εμβέλειας που δεν αγγίζει τον πυρήνα του ζητήματος. Για τους υποστηρικτές της εκκένωσης, είναι ένα απαραίτητο νομικό και πολιτικό βήμα ώστε να αποσαφηνιστούν τα όρια της κρατικής πολιτικής και να περιοριστούν μονομερείς πρωτοβουλίες που εκθέτουν το Ισραήλ διεθνώς.
Τι ακολουθεί
Το αν αυτή η απόφαση θα μετουσιωθεί σε εκτεταμένη εφαρμογή ή θα παραμείνει ένα επιλεκτικό μήνυμα προς τα μέσα ενημέρωσης και τους διεθνείς εταίρους μένει να φανεί. Το πιθανότερο είναι να προκύψουν εστίες έντασης στο εσωτερικό του συνασπισμού, με σκληροπυρηνικά στελέχη να πιέζουν για αναδίπλωση και μετριοπαθείς φωνές να προκρίνουν συνέχιση των εκκενώσεων όπου η νομική βάση είναι πιο σαφής. Σε κάθε περίπτωση, η πολιτική δυναμική γύρω από τους οικισμούς θα συνεχίσει να καθορίζει τις ισορροπίες τόσο εντός του Ισραήλ όσο και στις σχέσεις του με βασικούς συμμάχους.
