Το 2024 σηματοδότησε την είσοδο της ανθρωπότητας σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη κλιματική εποχή. Για πρώτη φορά, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία ξεπέρασε κατά περισσότερο από 1,5 βαθμό Κελσίου τα επίπεδα της προβιομηχανικής περιόδου. Αν και η υπέρβαση αυτή καταγράφηκε σε ετήσια βάση, μια νέα έκθεση του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι το όριο των 1,5 °C είναι πιθανό να ξεπεραστεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο μέλλον.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η παγκόσμια θερμοκρασία μπορεί να αυξηθεί τουλάχιστον κατά 1,8 °C, γεγονός που δείχνει πως ο πλανήτης οδεύει προς ένα θερμότερο μέλλον από εκείνο που είχαν προβλέψει ή επιδιώξει οι χώρες στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού. Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί μόνο μια στατιστική μεταβολή. Συνδέεται άμεσα με συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές, απώλειες στη γεωργική παραγωγή και αυξανόμενες πιέσεις στις κοινωνίες και τα οικοσυστήματα.
Η υπέρβαση του ορίου των 1,5 °C γίνεται νέα πραγματικότητα
Η έκθεση του ΟΗΕ αναγνωρίζει ότι η ανθρωπότητα ίσως χρειαστεί να αποδεχθεί, έστω και προσωρινά, την υπέρβαση του συμβολικού ορίου των 1,5 °C. Ο όρος «υπέρβαση» περιγράφει μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια θερμοκρασία θα παραμείνει πάνω από αυτό το επίπεδο, προτού ενδεχομένως μειωθεί ξανά.
Το όριο των 1,5 °C συμφωνήθηκε ως ένας κρίσιμος στόχος για τον περιορισμό των σοβαρότερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε συνδυασμό με την αργή εφαρμογή αποτελεσματικών πολιτικών, καθιστά πλέον πιο πιθανό ένα σενάριο προσωρινής ή παρατεταμένης υπέρβασης.
Ο ΟΗΕ υπογραμμίζει ότι η εξέλιξη αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει σε παραίτηση. Αντίθετα, απαιτείται μια ειλικρινής αξιολόγηση της πραγματικότητας, ώστε να καθοριστούν νέες και πιο ρεαλιστικές προτεραιότητες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Περιορισμός της διάρκειας και της έντασης της υπερθέρμανσης
Βασικός στόχος των επόμενων ετών πρέπει να είναι ο περιορισμός τόσο της διάρκειας όσο και της έκτασης της υπέρβασης. Όσο υψηλότερη είναι η μέγιστη θερμοκρασία και όσο περισσότερο παραμένει ο πλανήτης σε αυτά τα επίπεδα, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι επιπτώσεις για την ανθρώπινη υγεία, τη βιοποικιλότητα, την οικονομία και την ασφάλεια των κοινωνιών.
Η έκθεση επισημαίνει ότι κάθε κλάσμα του βαθμού έχει σημασία. Ακόμη και μια μικρή μείωση της προβλεπόμενης αύξησης μπορεί να περιορίσει τον αριθμό των ανθρώπων που εκτίθενται σε ακραίες συνθήκες, να μειώσει τις απώλειες οικοσυστημάτων και να περιορίσει τις οικονομικές ζημιές. Για τον λόγο αυτό, η δράση δεν πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στην αποφυγή ενός συγκεκριμένου ορίου, αλλά και στη μείωση κάθε επιπλέον αύξησης της θερμοκρασίας.
Παράλληλα, οι προσπάθειες πρέπει να συνεχιστούν και μετά την επίτευξη της κορύφωσης. Η σταδιακή μείωση των παγκόσμιων θερμοκρασιών θα απαιτήσει τη δραστική περικοπή των εκπομπών, την ενίσχυση των φυσικών απορροφητήρων άνθρακα, όπως τα δάση και οι υγρότοποι, καθώς και την ανάπτυξη τεχνολογιών απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται σε βάθος δεκαετιών
Οι μεταβολές στη μέση παγκόσμια θερμοκρασία δεν συμβαίνουν απότομα. Πρόκειται για μια αργή αλλά συσσωρευτική διαδικασία, η οποία εξελίσσεται σε διάστημα αρκετών δεκαετιών. Οι σημερινές εκπομπές επηρεάζουν το κλίμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, γεγονός που σημαίνει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται τώρα θα καθορίσουν τις συνθήκες στις οποίες θα ζήσουν οι επόμενες γενιές.
Στην ιδανική περίπτωση, ένα ευρύ φάσμα αποτελεσματικών μέτρων θα μπορούσε αρχικά να ανακόψει την άνοδο των θερμοκρασιών, στη συνέχεια να οδηγήσει σε σταθεροποίηση και, τελικά, σε σταδιακή μείωση. Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο ποιο ακριβώς θα είναι το τελικό επίπεδο στο οποίο θα σταθεροποιηθεί η θερμοκρασία.
Οι κλιματικές προβολές που βασίζονται στην αδράνεια δείχνουν μια συνεχή άνοδο. Αντίθετα, ένα σενάριο επιβράδυνσης αποτυπώνει μια καμπύλη που αρχικά αυξάνεται, αλλά στη συνέχεια ισοπεδώνεται και αρχίζει να μειώνεται. Το αν και πότε θα συμβεί αυτή η αλλαγή εξαρτάται από χιλιάδες αποφάσεις και μέτρα, σε διεθνές, εθνικό, τοπικό, επιχειρηματικό και ατομικό επίπεδο.
Οι αποφάσεις του σήμερα καθορίζουν την πορεία του πλανήτη
Η αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης απαιτεί ταχύτερη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, περιορισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων, βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων. Παράλληλα, είναι αναγκαία η προσαρμογή των πόλεων, των υποδομών, της γεωργίας και των συστημάτων υγείας στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Η έκθεση του ΟΗΕ δεν παρουσιάζει την υπέρβαση των 1,5 °C ως ένα αναπόφευκτο τέλος, αλλά ως μια δύσκολη κατάσταση για την οποία πρέπει να προετοιμαστούμε και την οποία μπορούμε ακόμη να περιορίσουμε. Όσο πιο χαμηλή και σύντομη είναι η περίοδος υπερθέρμανσης, τόσο μικρότερες θα είναι οι επιπτώσεις.
Με άλλα λόγια, η κλιματική πορεία δεν έχει κριθεί οριστικά. Η υπέρβαση του ορίου των 1,5 °C μπορεί να γίνει πραγματικότητα, όμως η διάρκεια, η ένταση και οι συνέπειές της εξαρτώνται από τις επιλογές που θα γίνουν σήμερα. Κάθε δράση που μειώνει τις εκπομπές και ενισχύει την ανθεκτικότητα των κοινωνιών συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός ασφαλέστερου κλιματικού μέλλοντος.
