Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να προχωρήσει σε άμεσο στρατιωτικό πλήγμα κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, εντάσσοντας τις ΗΠΑ στην ισραηλινή πολεμική εκστρατεία, αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη και πιο τολμηρή κίνηση της εξωτερικής του πολιτικής από την αρχή της δεύτερης θητείας του.
Πρόκειται για μία επιλογή που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις διακηρυγμένες θέσεις του, καθώς κατά την πρώτη του προεδρική θητεία είχε κατ’ επανάληψη δεσμευτεί πως δεν θα εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε νέους «χαζούς πολέμους», όπως αποκαλούσε τις επεμβάσεις σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Ωστόσο, η εμπλοκή αυτή, η οποία άρχισε με στοχευμένες επιθέσεις εναντίον των πιο καλά οχυρωμένων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν — με κυριότερη το Φορντό, που είχε κατασκευαστεί κάτω από 90 μέτρα βράχου για να αντέχει ακόμη και σε βόμβες διάτρησης καταφυγίων — μεταφέρει πλέον τις ΗΠΑ από τη σφαίρα της επιτήρησης και διπλωματικής πίεσης, στην ενεργή στρατιωτική συμμετοχή σε μια εν εξελίξει περιφερειακή σύρραξη με παγκόσμιες προεκτάσεις.
Η στρατιωτική αυτή κίνηση παρουσιάστηκε από τον Τραμπ ως αναγκαία και «μεγάλη επιτυχία». Δήλωσε σε τηλεοπτικό διάγγελμα πως το Ιράν «πρέπει τώρα να επιλέξει την ειρήνη ή να υποστεί ακόμη σκληρότερα πλήγματα». Πίσω όμως από τη ρητορική ισχύος, κρύβεται ένα εξαιρετικά ριψοκίνδυνο στοίχημα. Το Ιράν δεν είναι ένα κράτος χωρίς μέσα απάντησης. Αντίθετα, διατηρεί ένα ευρύ φάσμα ασύμμετρων εργαλείων στρατηγικής αντίδρασης: από την ενδεχόμενη απάντηση με πυραυλικές επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ ή αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή, μέχρι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, ή ακόμη και την ενεργοποίηση των φιλοϊρανικών παραστρατιωτικών οργανώσεων (όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι) με στόχο αμερικανικά και ισραηλινά συμφέροντα εντός και εκτός περιοχής.
Η ρητορική της ιρανικής πλευράς είναι αποκαλυπτική: ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί χαρακτήρισε τις επιθέσεις «παράνομες και εγκληματικές» και δήλωσε πως «το Ιράν διατηρεί όλα τα δικαιώματά του στην άμυνα, βάσει του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ». Παράλληλα, ο εκπρόσωπος της Οργάνωσης Ατομικής Ενέργειας του Ιράν δήλωσε πως δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί η εθνική πυρηνική βιομηχανία, την οποία χαρακτήρισε «καρπό του αίματος των μαρτύρων». Οι δηλώσεις αυτές υποδηλώνουν ένα αφήγημα αντίστασης που συνδέεται άρρηκτα με την εθνική αξιοπρέπεια και την ιστορική ταυτότητα του ιρανικού καθεστώτος. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη δύσκολα θα υποχωρήσει χωρίς απάντηση — είτε στρατιωτική είτε πολιτικο-διπλωματική.
Η ανησυχία των διεθνών αναλυτών εστιάζει στο ενδεχόμενο κλιμάκωσης. Οι στρατιωτικές επιθέσεις, όσο επιτυχημένες κι αν είναι επιχειρησιακά, δεν μπορούν να εξαλείψουν τη γνώση και την τεχνογνωσία που έχει αποκτήσει το Ιράν τα τελευταία χρόνια. Όπως επισημαίνει η οργάνωση Arms Control Association, ακόμη κι αν το πυρηνικό πρόγραμμα καθυστερήσει σημαντικά, η χρήση στρατιωτικής βίας ενδέχεται να ενισχύσει την πεποίθηση της Τεχεράνης πως μόνο η απόκτηση πυρηνικών όπλων μπορεί να της εγγυηθεί αποτροπή και ασφάλεια. Υπό αυτό το πρίσμα, η επέμβαση όχι μόνο δεν εξαλείφει την απειλή, αλλά μπορεί μακροπρόθεσμα να την επιτείνει.
Η εγχώρια πολιτική σκηνή των ΗΠΑ δεν έμεινε αμέτοχη. Δημοκρατικοί κατηγορούν τον Τραμπ για μονομερή στρατιωτική ενέργεια χωρίς έγκριση από το Κογκρέσο, ενώ ακόμη και συντηρητικοί από το λεγόμενο αντι-παρεμβατικό ρεύμα των Ρεπουμπλικανών εκφράζουν αμφιβολίες. Ο Τραμπ βρίσκεται έτσι μεταξύ δύο πυρών: αφενός προσπαθεί να εμφανιστεί ως ηγέτης αποφασιστικός και ισχυρός, αφετέρου όμως αντιμετωπίζει πολιτική και στρατηγική πίεση για το πού ακριβώς οδηγείται αυτή η εμπλοκή.
Αναλυτές επισημαίνουν επίσης τον κίνδυνο διολίσθησης της αποστολής σε μια άτυπη προσπάθεια «αλλαγής καθεστώτος» στο Ιράν. Εάν η Τεχεράνη απαντήσει με δραματικό τρόπο ή δείξει πρόθεση επανέναρξης του πυρηνικού εξοπλισμού, η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να δεχθεί πίεση να επιδιώξει όχι μόνο στρατιωτική ανάσχεση, αλλά την πλήρη αποδυνάμωση ή ακόμη και ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Ένα τέτοιο σενάριο όμως είναι γεμάτο παγίδες, όπως έχουν δείξει τα παραδείγματα του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Όπως σχολίασε η ειδικός Laura Blumenfeld, «πολλές αποτυχημένες ηθικές αποστολές των ΗΠΑ είναι θαμμένες στις ερήμους της Μέσης Ανατολής».
Στο γεωστρατηγικό επίπεδο, η σύγκρουση δημιουργεί επιπλέον αβεβαιότητες. Εάν το Ιράν κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, οι επιπτώσεις θα είναι παγκόσμιες: η αύξηση στις τιμές του πετρελαίου θα πλήξει και τις ΗΠΑ, αλλά και τη σύμμαχο Κίνα, η οποία έχει σημαντική οικονομική σχέση με την Τεχεράνη. Ένα τέτοιο σενάριο μπορεί να επηρεάσει τις αγορές, τον πληθωρισμό, ακόμη και τις προεκλογικές ισορροπίες εντός των ΗΠΑ.
Επιπλέον, ο Τραμπ αντιμετωπίζει το παράδοξο ότι, ενώ αυτοπαρουσιάζεται ως «ειρηνοποιός» που ήθελε να τερματίσει τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Γάζα, βρίσκεται τώρα να ανοίγει νέο μέτωπο — με στρατηγική ασάφεια, χωρίς ξεκάθαρο σχέδιο εξόδου, και με σοβαρές πιθανότητες εμπλοκής των ΗΠΑ σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς με το Ιράν και τους συμμάχους του.
Στο τέλος, το στοίχημα του Τραμπ δεν είναι απλώς στρατιωτικό· είναι ιστορικό. Αν η κίνησή του οδηγήσει σε αποκλιμάκωση και επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων, θα μπορεί να ισχυριστεί πως πέτυχε «ειρήνη μέσω ισχύος». Αν όμως οδηγήσει σε γενικευμένο πόλεμο, θα καταγραφεί ως ακόμη ένας πρόεδρος που παρασύρθηκε από τον πειρασμό της στρατιωτικής υπεροχής — και έσπειρε νέα, επικίνδυνα μέτωπα στον ήδη ασταθή παγκόσμιο χάρτη.
Πηγή Reuters
