Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να βρίσκεται σε σφοδρή πολεμική στο εσωτερικό της χώρας του, αλλά εξακολουθεί να είναι πρόθυμος να κάνει ειρήνη με τον υπόλοιπο κόσμο. Ο επερχόμενος 47ος πρόεδρος στελεχώνει το υπουργικό του συμβούλιο με «σούπερ-μαχητές» που, στα μάτια των επικριτών του Τραμπ, απειλούν να βυθίσουν ολόκληρη την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ωστόσο, ορισμένοι αξιωματούχοι που τον γνωρίζουν λένε ότι ο Τραμπ ο αυτοαποκαλούμενος «αρχιδιαπραγματευτής» που προσπάθησε να κλείσει συμφωνίες με τους αντιπάλους των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο όταν ήταν πρόεδρος την τελευταία φορά, τώρα, θέλει να το ξανακάνει. Σε μια ανάλυση που δημοσιεύεται στο Politico παρουσιάζονται οι λόγοι που αυτό το εγχείρημα δεν είναι εύκολο.
Ο «ειρηνοποιός»
Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Ο’Μπράιαν, ο οποίος ήταν ο τελευταίος σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του και έχει θεωρηθεί κορυφαίος υποψήφιος για έναν ανώτερο ρόλο στη νέα κυβέρνηση, το όραμα του Τραμπ είναι να αναδειχθεί ως «ειρηνοποιός».
Το πρόβλημα όμως είναι ότι ακόμη και στην πρώτη του θητεία, ο Τραμπ απέτυχε στις προσπάθειές του να επιτύχει επιτυχείς συμφωνίες με την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα. Και στα τέσσερα χρόνια από τότε που έφυγε από το Οβάλ Γραφείο, ο κόσμος έχει προχωρήσει, αλλάζοντας με τρόπους που σημαίνουν ότι αντιμετωπίζει ένα πολύ πιο σκληρό διεθνές περιβάλλον από ό,τι την προηγούμενη φορά – ένα περιβάλλον που καθιστά απίθανο ότι ακόμη και οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, που έχουν εξαντλήσει όλες τις πλευρές, θα τελειώσουν σύντομα.
Ποια είναι όμως τα νέα εμπόδια σε παγκόσμιο επίπεδο που ορθώνονται στην πορεία του εξασφαλίζοντας ότι το στοίχημά του αυτή τη φορά θα είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί.
Η Ρωσία κλιμακώνει τον πόλεμο στην Ουκρανία
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ήδη την προοπτική να αθετήσει μια από τις μεγαλύτερες προεκλογικές του υποσχέσεις, έχοντας επανειλημμένα υποσχεθεί να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο “πριν καν γίνω πρόεδρος”. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού είπε ότι θα το έκανε “σε 24 ώρες”, προφανώς κηρύσσοντας κατάπαυση του πυρός στις σημερινές γραμμές του μετώπου και στη συνέχεια συνάπτοντας μια συμφωνία στην οποία η Ουκρανία θα εγκαταλείψει κάποια εδάφη – όπως και τη μελλοντική ένταξη στο ΝΑΤΟ – με αντάλλαγμα την ειρήνη. Αλλά οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία απαιτεί οι γραμμές του μετώπου να είναι κάπως σταθερές, και σε μια τηλεφωνική κλήση δύο ημέρες μετά τις εκλογές, ο Τραμπ φέρεται να προειδοποίησε τον Βλαντιμίρ Πούτιν να μην κλιμακώσει άλλο την εισβολή του. Ο Ρώσος πρόεδρος έκανε, αντιθέτως, το αντίθετο: Εξακολουθεί να συγκεντρώνει δυνάμεις στα νοτιοανατολικά της Ουκρανίας σε μια προφανή προετοιμασία για μια νέα επίθεση. Μάλιστα την τελευταία εβδομάδα ο Πούτιν εξαπέλυσε μερικές από τις μεγαλύτερες πυραυλικές επιθέσεις του στην Ουκρανία εδώ και μήνες.
Η Ουκρανία, εν τω μεταξύ, ξεμένει από στρατεύματα. Αυτή την εβδομάδα, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν προσπάθησε να δώσει στο Κίεβο περισσότερη επιρροή πριν αποχωρήσει από το αξίωμά του, προμηθεύοντας τους Ουκρανούς με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Η Ουκρανία τους χρησιμοποίησε αμέσως για να επιτεθεί στη Ρωσία, η οποία απάντησε απειλώντας, για άλλη μια φορά, με πυρηνικό πόλεμο. Η κίνηση του Μπάιντεν οδήγησε τον επερχόμενο σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Τραμπ, Μάικλ Γουόλτς, να σχολιάσει: “Αυτό είναι ένα ακόμη βήμα κλιμάκωσης και κανείς δεν ξέρει πού οδηγεί αυτό.”
Στην προεκλογική εκστρατεία του είπε επανειλημμένα ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος που αντιμετωπίζει η Αμερική είναι ο “Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος” και ότι μόνο αυτός μπορεί να τον αποτρέψει, και ο Πούτιν έχει δηλώσει ότι είναι πρόθυμος να συζητήσει μια κατάπαυση του πυρός. Ο Τραμπ τελικά μπορεί να είναι απρόθυμος να ξεκινήσει την προεδρία του με μια επίδειξη αδυναμίας παραδίδοντας απλά μεγάλα τμήματα της Ουκρανίας στον Πούτιν.
Οι απειλές του Ισραήλ για προσάρτηση θα μπορούσαν να παρατείνουν τις εχθροπραξίες
Όσον αφορά τον διμέτωπο πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο, ο εκλεγμένος πρόεδρος έχει δηλώσει τόσο στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο και σε ανώτερους διαπραγματευτές στο Κατάρ ότι υποστηρίζει τα στρατιωτικά σχέδια του Νετανιάχου, αλλά θέλει να τον δει να “ολοκληρώνει τα πράγματα” μέχρι την ορκωμοσία του Τραμπ τον Ιαν. 20, 2025. Αλλά ενώ ο Νετανιάχου αναμένεται να είναι πιο πρόθυμος να υποκύψει στον Τραμπ απ’ ό,τι ήταν με τον Μπάιντεν, ο Ισραηλινός ηγέτης είναι επίσης σε ισχυρότερη θέση πολιτικά -και πιο ικανός να αντισταθεί στις αμερικανικές πιέσεις- απ’ ό,τι ήταν μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Μετά τις επιτυχημένες εκστρατείες του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, ο Νετανιάχου ενίσχυσε την υποστήριξη στο υπουργικό του συμβούλιο και κατέστησε πιθανό να επιβιώσει στην εξουσία για τουλάχιστον ένα ακόμη έτος.
Πράγματι, οι Ισραηλινές Δυνάμεις Άμυνας λένε εδώ και αρκετό καιρό ότι οι στρατιωτικοί τους στόχοι στη Γάζα έχουν επιτευχθεί, και η Washington Post ανέφερε πρόσφατα ότι το Ισραήλ ετοιμάζει μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο ως “δώρο” στον Τραμπ όταν αναλάβει τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο.
Αλλά ο Νετανιάχου δήλωσε μια εβδομάδα αργότερα ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να επιχειρεί στρατιωτικά εναντίον της Χεζμπολάχ παρά την όποια κατάπαυση του πυρός. Και η κυβέρνηση Νετανιάχου συζητά ανοιχτά την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης. Αυτό θα μπορούσε να κερδίσει την υποστήριξη των φιλοϊσραηλινών γερακιών στην ομάδα του Τραμπ -συμπεριλαμβανομένων του Ρούμπιο, της υποψήφιας πρέσβειρας του ΟΗΕ Ελίζα Στέφανικ και του υποψήφιου πρέσβη του Ισραήλ Μάικ Χάκαμπι- αλλά θα παρέτεινε επίσης σχεδόν σίγουρα τις εχθροπραξίες και θα καθυστερούσε επ’ αόριστον ένα προτεινόμενο σαουδαραβικό-ισραηλινό σύμφωνο εξομάλυνσης που θεωρείται ο πυρήνας μιας ευρύτερης ειρηνευτικής συμφωνίας στην περιοχή.
Το Ιράν είναι πολύ πιο κοντά στο πυρηνικό πρόγραμμα
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει επίσης νέα εμπόδια στην εκπλήρωση μιας άλλης προεκλογικής υπόσχεσης: Το Ιράν να εγκαταλείψει το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων του. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Τραμπ σχεδιάζει να ανανεώσει την εκστρατεία “μέγιστης πίεσης”, αυξάνοντας δραματικά τις κυρώσεις κατά του Ιράν και πνίγοντας τις πωλήσεις πετρελαίου του. Και ο σχετικά μετριοπαθής νέος πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δείχνει προθυμία να διαπραγματευτεί, λέγοντας: “Είτε μας αρέσει είτε όχι, θα πρέπει να διαπραγματευτούμε με τις ΗΠΑ στην περιφερειακή και διεθνή αρένα.”
Το πρόβλημα για τον Τραμπ είναι ότι η Τεχεράνη έχει επίσης νέα κίνητρα να προχωρήσει σε πυρηνική ενέργεια. Τους τελευταίους μήνες, η συμβατική αποτροπή της υπέστη μια καταστροφική αποτυχία έναντι του Ισραήλ, με τους Ισραηλινούς να εξοντώνουν ουσιαστικά την ανώτατη ηγεσία των πληρεξουσίων της, της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, πραγματοποιώντας μεταξύ άλλων και πλήγματα στο εσωτερικό του Ιράν. Νωρίτερα φέτος, ένας ανώτερος διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν πρότεινε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αναθεωρήσει το “πυρηνικό του δόγμα” μπροστά στις ισραηλινές απειλές. Και το Ιράν είναι τώρα πολύ πιο κοντά σε ένα πυρηνικό όπλο από ό,τι ήταν το 2018, όταν ο Τραμπ απέρριψε το πυρηνικό σύμφωνο που διαπραγματεύτηκε ο προκάτοχός του, Μπαράκ Ομπάμα.
Αυτό που θα μπορούσε επίσης να αλλάξει τους υπολογισμούς των Ιρανών υπέρ της επιτάχυνσης του πυρηνικού τους προγράμματος, είναι η επιβεβαίωση από Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους ότι η επίθεση αντιποίνων του Ισραήλ κατά του Ιράν τον περασμένο μήνα κατέστρεψε μια ενεργή εγκατάσταση έρευνας πυρηνικών όπλων. Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν έχουν προειδοποιήσει ανοιχτά ότι ένας τέτοιος βαθμός στρατηγικής αδυναμίας είναι απαράδεκτος γι’ αυτούς. “Έχουμε την ικανότητα να κατασκευάσουμε όπλα και δεν έχουμε κανένα θέμα από αυτή την άποψη”, δήλωσε την 1η Νοεμβρίου ο Kamal Kharrazi, σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Ο Κιμ της Βόρειας Κορέας έχει ένα νέο σύντροφο: τον Πούτιν
Τραμπ μπορεί να υπολογίζει σε οποιαδήποτε συμφωνία αφοπλισμού με τη Βόρεια Κορέα. Στην πρώτη του θητεία ο Τραμπ ξεκίνησε αυτό που περιέγραψε ως “ειδική φιλία” με τον δικτάτορα της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν, ο οποίος ανταπέδωσε πρόθυμα με μια παράξενη ανταλλαγή επιστολών, χαρακτηρίζοντας τη σχέση τους “βαθιά και ιδιαίτερη.” Αλλά ο Κιμ έχει προωθήσει δραματικά το πυρηνικό του πρόγραμμα και το πρόγραμμα ICBM από τότε που ο Τραμπ έφυγε από τον Λευκό Οίκο. Ο Κιμ έχει επίσης αγκαλιάσει μια νέα στρατιωτική ευθυγράμμιση με τη Ρωσία που έχει καταστήσει την Πιονγκγιάνγκ λιγότερο εξαρτημένη από την αμερικανική βοήθεια. Η αμοιβαία αμυντική συμφωνία μεταξύ της Ρωσίας και της Βόρειας Κορέας, που ανακοινώθηκε τον Ιούνιο, σημαίνει ότι ο Κιμ λαμβάνει επισιτιστική βοήθεια, χρήματα και πετρέλαιο – και πιθανότατα στρατιωτική τεχνολογία – που προηγουμένως μόνο μια συμφωνία με την Ουάσινγκτον θα μπορούσε να παράσχει.
“Δεν θα μπορέσουμε να πετύχουμε τη συμφωνία που πετύχαμε στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ”, δήλωσε ο Stephen Wertheim, στρατηγικός σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής στο Carnegie Endowment. “Θα χρειαστούν πολύ περισσότερα για να αποσπάσουμε τη Βόρεια Κορέα από τους Ρώσους”.
Ο πρόεδρος Σι της Κίνας έχει γίνει πιο σκληροπυρηνικός
Ο Τραμπ θα δυσκολευτεί πολύ περισσότερο να πιέσει την Κίνα να παίξει δίκαια στο εμπόριο και να υποχωρήσει στις απειλές της προς την Ταϊβάν, επειδή ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ είναι πιο σκληροπυρηνικός σε όλα αυτά τα θέματα απ’ ό,τι ήταν πριν από τέσσερα χρόνια. Ο Τραμπ θα αναγκαστεί επίσης να αντιμετωπίσει το γεγονός ότι η εμβάθυνση της ιδεολογικής εταιρικής σχέσης μεταξύ του Πεκίνου και της Μόσχας -η οποία βασίζεται στην αμοιβαία αντίθεσή τους στην ηγεμονία των ΗΠΑ- δεν προσφέρεται για την καθαρά συναλλακτική, διμερή προσέγγισή του στη γεωπολιτική. Είναι αλήθεια ότι η οικονομία της Κίνας επιβραδύνεται δραματικά και ο Σι βασίζεται εν μέρει στις εξαγωγές για να την αναζωογονήσει. Η οικονομική κακοδιαχείριση του Σι έχει οδηγήσει σε αύξηση του χρέους, μείωση των ξένων επενδύσεων και φυγή κεφαλαίων. Έτσι, οι απειλές του Τραμπ για την επιβολή νέων δασμών 60 τοις εκατό θα μπορούσαν να πλήξουν σοβαρά την Κίνα.
Αλλά ενώ ο Τραμπ έχει σχεδόν υποσχεθεί έναν εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο, έχει επίσης δηλώσει ότι θέλει να αποφύγει έναν πραγματικό πόλεμο πυροβολισμών για την Ταϊβάν. Και αυτό το σημάδι ηπιότητας στο ζήτημα της Ταϊβάν, μαζί με το μεγάλο σχέδιο του Σι να μετατρέψει την Κίνα σε μια αυτοδύναμη παγκόσμια υπερδύναμη, θα μπορούσε να κάνει τον Κινέζο ηγέτη ακόμη λιγότερο πρόθυμο να αλλάξει τις θεμελιώδεις εμπορικές πρακτικές του Πεκίνου -συμπεριλαμβανομένων των παράνομων επιδοτήσεων σε εταιρείες και της εκτεταμένης κλοπής πνευματικής ιδιοκτησίας- απ’ ό,τι ήταν την τελευταία φορά που ο Τραμπ ήταν στην εξουσία. “Δεν λειτούργησε την τελευταία φορά και δεν βλέπω κανέναν λόγο για τον οποίο θα λειτουργήσει αυτή τη φορά”, δήλωσε ο William Reinsch, πρώην υφυπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ που τώρα εργάζεται στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.
Κλειδί η επιλογή προσώπων στην κυβέρνηση
Η ικανότητα των ΗΠΑ να τα βγάλει πέρα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το προσωπικό που θα φέρει ο Τραμπ. Ακόμη και υπό τη σιδηρά κυριαρχία του, το ρεπουμπλικανικό κόμμα υφίσταται μια ιδεολογική μάχη μεταξύ των παραδοσιακών γερακιών που επιδιώκουν την προβολή ισχύος στο εξωτερικό και αποστρέφονται τη διαπραγμάτευση, και από την άλλη πλευρά των “ρεαλιστών” που επιδιώκουν να αποφύγουν τις εξωτερικές συγκρούσεις, υιοθετώντας μια πιο νεο-απομονωτική, “Πρώτα η Αμερική” άποψη. Προς το παρόν, φαίνεται ότι τα γεράκια διορίζονται στις πιο υψηλόβαθμες θέσεις, συμπεριλαμβανομένου του Ρούμπιο στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, του Γουόλτς ως συμβούλου εθνικής ασφάλειας και, το πιο εκπληκτικό, του πρώην παρουσιαστή του Fox News και βετεράνου της μάχης Πιτ Χέγκσεθ ως υπουργού Άμυνας.
Όμως υπάρχουν αντίρροπες δυνάμεις που ήδη εμφανίζονται στη νέα κυβέρνηση και οι οποίες θα είναι πιο διατεθειμένες να συμβουλεύσουν την προσαρμογή, ειδικά όταν πρόκειται για την Κίνα. Ο Τραμπ έχει αρνηθεί να διορίσει ορισμένα μακροχρόνια γεράκια της Κίνας, όπως ο γερουσιαστής του Αρκάνσας Τομ Κότον και ο ίδιος ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του, ο Μάικ Πομπέο, ο οποίος νωρίτερα φέτος δήλωσε ότι ήταν καιρός να αναγνωριστεί η ανεξαρτησία της Ταϊβάν. Ο νέος στενός κύκλος του Τραμπ περιλαμβάνει αρκετούς επιχειρηματίες που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν μια πιο διπλωματική προσέγγιση. Μεταξύ αυτών είναι ο επίδοξος αρχισύμβουλός του, Elon Musk, του οποίου η επιτυχία με την κατασκευή της Tesla στην Κίνα εξαρτάται από την εύνοια του Πεκίνου και ο οποίος κάποτε περιέγραψε τον εαυτό του ως “κάπως φιλοκινεζικό”. Ένας άλλος είναι ο συμπρόεδρος της προεκλογικής εκστρατείας του Τραμπ, ο Χάουαρντ Λούτνικ, ο οποίος έχει προταθεί για τη θέση του υπουργού Εμπορίου του και ο οποίος, όπως δήλωσε ο Τραμπ, θα “ηγηθεί της ατζέντας του για τους δασμούς και το εμπόριο”. Οι εταιρείες χρηματοοικονομικών υπηρεσιών της Wall Street του Lutnick, Cantor Fitzgerald και BGC Group, έχουν επίσης σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα στην Κίνα. Όπως είπε ο Τραμπ σε μια συγκέντρωση στο Κολοράντο τον Οκτώβριο, “ο εσωτερικός εχθρός” είναι “μεγαλύτερος εχθρός από την Κίνα και τη Ρωσία”.
“Δεν πρόκειται να ξεκινήσω πολέμους, θα σταματήσω τους πολέμους”, δήλωσε ο Τραμπ στη νικητήρια ομιλία του το βράδυ της 5ης Νοεμβρίου. Σε συναντήσεις με ξένες αντιπροσωπείες στο Μαρ-α-Λάγκο, ο Τραμπ δήλωσε ότι “επιδιώκει να τερματίσει όλες αυτές τις συγκρούσεις”, ακόμη και όταν πρόκειται για το Ιράν, αν και η Τεχεράνη σχεδίαζε να τον δολοφονήσει, σύμφωνα με διπλωματικό αξιωματούχο. Σημείωσε ότι ο ίδιος ο Τραμπ ξεκίνησε μια παρασκηνιακή διαμεσολάβηση με το Ιράν αφού διέταξε στις 3 Ιανουαρίου 2020 τη δολοφονία του Ιρανού στρατηγού Qassem Soleimani. Ο Μασκ συναντήθηκε μυστικά με τον πρεσβευτή του Ιράν στον ΟΗΕ μετά τις εκλογές για την αποκλιμάκωση των εντάσεων, σύμφωνα με αναφορές.
Η Γκουέντα Μπλερ, συγγραφέας του βιβλίου “The Trumps” του 2000: Three Generations of Builders And A President, δήλωσε ότι για τον Τραμπ η επιδίωξη να αφήσει κληρονομιά ως ο μεγάλος ειρηνοποιός είναι θεμελιώδης. “Θα ήθελε πράγματι να είναι ο διαπραγματευτής των αιώνων, χρησιμοποιώντας το ίδιο συναλλακτικό DNA που ώθησε τον παππού του κατά τη διάρκεια του πυρετού του χρυσού, τον πατέρα του [που έχτισε μια αυτοκρατορία κατοικιών] στο New Deal και τη δική του καριέρα στα ακίνητα, τα καζίνο και τα ριάλιτι”, δήλωσε η Μπλερ. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι “όλοι οι άλλοι στο τραπέζι είναι εξίσου ιδιοτελείς με αυτόν και πολύ λιγότερο ευάλωτοι στα ψέματα, τις υπερβολές και τις διαστρεβλώσεις. Σε ένα παγκόσμιο τοπίο συρρικνούμενης αμερικανικής ηγεμονίας, μπορεί να προσκρούσει στο να απαιτήσει μεγαλύτερο κομμάτι για τον εαυτό του από αυτό που είναι διατεθειμένοι να του δώσουν”.
Ο Τραμπ θα μπορούσε να ακολουθήσει τη συμβουλή του στο θέμα αυτό. Όπως έγραψε το 1987 στο βιβλίο του The Art of the Deal: “Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις σε μια συμφωνία είναι να φαίνεσαι απελπισμένος να την κάνεις. Αυτό κάνει τον άλλον να μυρίζεται αίμα, και τότε είσαι νεκρός. Το καλύτερο πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να διαπραγματεύεσαι από θέση ισχύος, και η μόχλευση είναι η μεγαλύτερη δύναμη που μπορείς να έχεις.” Το πραγματικό ερώτημα είναι αν ο Τραμπ, με την έντονη προθυμία του να κάνει συμφωνίες, θα έχει τη μόχλευση που νομίζει ότι χρειάζεται. Χωρίς αυτήν, μπορεί κάλλιστα να βρεθεί να εμπλέκεται σε μια σειρά μονόπλευρων διαπραγματεύσεων στη δεύτερη προεδρία του, από τις οποίες θα φύγει, για άλλη μια φορά, με άδεια χέρια.
