Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Τσεχία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία, συνυπογράφει επτά στοχευμένες προτάσεις ενόψει της αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS).
Πρόκειται για μια παρέμβαση με σαφή πολιτικό προσανατολισμό: να διασφαλιστεί ότι το ETS θα συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό μοχλό μείωσης των εκπομπών, χωρίς όμως να υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή σε μια περίοδο αυξημένης οικονομικής και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Στο Έκτακτο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος της 4ης Νοεμβρίου 2025, η πλειοψηφία των κρατών-μελών στήριξε την αναβολή του ETS2 για έναν χρόνο, εξέλιξη που αποτυπώνει την ανάγκη καλύτερης προετοιμασίας, κοινωνικής θωράκισης και ομαλής εφαρμογής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, άλλωστε, δεν αναθεωρεί το ETS σε «κενό χρόνου». Η συζήτηση διεξάγεται παράλληλα με τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για ανταγωνιστικότητα και καθαρή βιομηχανία, η οποία αναγνωρίζει ότι η βιώσιμη μετάβαση μπορεί να πετύχει μόνο εφόσον συνοδεύεται από ισχυρή παραγωγική βάση, προσιτή ενέργεια, επενδύσεις και κοινωνική αποδοχή.
Για την Ελλάδα, η αναθεώρηση του ETS έχει ιδιαίτερο βάρος. Η χώρα προχωρά σταθερά στην ενεργειακή μετάβαση, ενισχύοντας τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τις υποδομές και την ασφάλεια εφοδιασμού. Ταυτόχρονα όμως διαθέτει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που πρέπει να ενσωματώνονται στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό: έντονη νησιωτικότητα, αυξημένη εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, στρατηγικό ρόλο της ναυτιλίας, αλλά και ανάγκη διατήρησης μιας ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης.
Με αυτά τα δεδομένα, οι επτά προτάσεις που συνυπογράφει η Ελλάδα λειτουργούν ως πλαίσιο ισορροπίας ανάμεσα στην κλιματική φιλοδοξία και στις πραγματικές δυνατότητες των οικονομιών.
Οι 7 προτάσεις που συνυπογράφει η Ελλάδα για την αναθεώρηση του EU ETS
1) Ρεαλιστική πορεία μείωσης των εκπομπών
Η πρώτη προτεραιότητα είναι μια μετάβαση που παραμένει φιλόδοξη, αλλά αποφεύγει τα άλματα που μπορεί να οδηγήσουν σε αποβιομηχάνιση ή σε μεταφορά παραγωγής εκτός Ευρώπης. Η σταδιακή προσαρμογή, με επαρκή χρόνο και εργαλεία στήριξης, είναι κρίσιμη ώστε η μείωση των εκπομπών να μην συνοδευτεί από απώλειες θέσεων εργασίας και παραγωγικής δραστηριότητας.
2) Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
Η διατήρηση ισχυρών μηχανισμών δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων παραμένει αναγκαία, τουλάχιστον μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Για την ελληνική οικονομία, αυτό έχει άμεση σημασία σε εξαγωγικούς και ενεργοβόρους κλάδους όπως το αλουμίνιο, το τσιμέντο και τα διυλιστήρια, όπου ο διεθνής ανταγωνισμός είναι έντονος και ο κίνδυνος «διαρροής άνθρακα» παραμένει υπαρκτός.
3) Αναγνώριση των εθνικών ιδιαιτεροτήτων
Η αναθεώρηση του ETS οφείλει να λαμβάνει υπόψη ότι τα κράτη-μέλη δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Διαφορετικά ενεργειακά μείγματα, διαφορετικό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και ειδικές συνθήκες—όπως η νησιωτικότητα και το υψηλότερο κόστος μετάβασης—απαιτούν πολιτικές που δεν τιμωρούν δυσανάλογα ορισμένες χώρες ή περιφέρειες.
4) Κοινωνικά δίκαιη εφαρμογή του ETS2
Η κοινωνική διάσταση είναι καθοριστική. Η εφαρμογή του ETS2 πρέπει να σχεδιαστεί με τρόπο που προστατεύει τα ευάλωτα νοικοκυριά και στηρίζει τους πολίτες που πλήττονται περισσότερο από το αυξημένο κόστος ενέργειας ή μετακινήσεων. Χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να χάσει τη δημόσια αποδοχή της, ακυρώνοντας στην πράξη τους στόχους της.
5) Μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στην αγορά άνθρακα
Οι επενδύσεις στην καθαρή τεχνολογία απαιτούν σταθερό περιβάλλον. Η μεγαλύτερη προβλεψιμότητα της τιμής του CO₂ δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια: αποτελεί προϋπόθεση για να σχεδιάσουν επιχειρήσεις και κράτη τις επενδύσεις τους, να μειώσουν το ρίσκο, να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
6) Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ναυτιλίας και των ευρωπαϊκών λιμένων
Η ναυτιλία έχει κομβική σημασία για την Ελλάδα και για την ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα. Η αναθεώρηση του ETS πρέπει να αποτρέψει τη μεταφορά δραστηριότητας σε λιμένες τρίτων χωρών, η οποία θα υπονόμευε τόσο τα έσοδα όσο και την περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα του μέτρου. Παράλληλα, πρέπει να στηριχθεί μια παγκόσμια λύση μέσω του IMO, ενώ η Ελλάδα δηλώνει ότι θα συνεχίσει να προωθεί δικαιότερη κατανομή των εσόδων του ETS στη ναυτιλία, ώστε να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε καθαρότερα καύσιμα και τεχνολογίες.
7) Διασφάλιση της αεροπορικής συνδεσιμότητας
Για μια χώρα με ισχυρή τουριστική οικονομία και νησιωτικό χαρακτήρα, η αεροπορική συνδεσιμότητα δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναπτυξιακή ανάγκη. Η αναθεώρηση των ρυθμίσεων για τις αερομεταφορές οφείλει να συνυπολογίζει το διεθνές πλαίσιο (CORSIA) και να αποφεύγει λύσεις που θα επιβαρύνουν δυσανάλογα τη συνδεσιμότητα, τις περιφερειακές γραμμές και, τελικά, τον τουρισμό.
