Η άτυπη συνάντηση ηγετών της 12ης Φεβρουαρίου στο Άλντεν Μπίσεν (Alden Biesen) του Βελγίου, που ξεκινά γύρω στις 11:00 το πρωί (ώρα Ελλάδας) με την παρέμβαση της Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι ουσιαστικά μια κλειστή σύνοδος ανταλλαγής απόψεων και ιδεών για το πώς η Ευρώπη θα ξαναγίνει διεθνώς ανταγωνιστική, αλλά χωρίς δεσμευτικά συμπεράσματα. Ο στόχος είναι να δοθεί η πολιτική γραμμή ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Μαρτίου, όπου θα ληφθούν οι πραγματικές αποφάσεις. Όποιες ληφθούν.
Ανταπόκριση – Βρυξέλλες
Η μέρα ανοίγει με παρέμβαση της Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ώστε να υπογραμμιστεί ότι η ανταγωνιστικότητα δεν είναι μόνο διακυβερνητικό θέμα, αλλά προϋποθέτει και νομοθετική μετάφραση σε επίπεδο ΕΕ.
Θα γίνει στρατηγική εισήγηση του Μάριο Ντράγκι πάνω στο νέο γεωοικονομικό περιβάλλον, τις ανισορροπίες στο εμπόριο, τις εξαρτήσεις και τις ανάγκες βιομηχανικής ανανέωσης, καθώς και πολιτική συζήτηση πάνω στις βασικές του προτάσεις.
Στο περιθώριο, προβλέπονται περιορισμένες ανταλλαγές απόψεων με τον Ενρίκο Λέττα για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, παρότι διπλωματικά στελέχη εκφράζουν φόβο ότι η «συζήτηση» με τους δύο εισηγητές ενάμιση χρόνο μετά τις εκθέσεις τους μπορεί να δοθεί ως μήνυμα στασιμότητας. Πολλώ δε μάλλον, που οι ηγέτες δεν θα δουν από κοινού τους δύο καθηγητές. Θα εμφανιστούν κατά μόνας στους «27». Ακούγεται πως έτσι επέλεξαν οι ίδιοι.
Το «πακέτο ανταγωνιστικότητας» που θα συζητηθεί είναι τεράστιο και κατακερματισμένο σε επιμέρους πεδία, με κοινή διάγνωση αλλά σοβαρές διαφωνίες ως προς τα εργαλεία.
Ενιαία αγορά και «omnibus» – απλοποίηση
Υπάρχει αναγνώριση ότι τα σημερινά εμπόδια εντός της ενιαίας αγοράς ισοδυναμούν, de facto, με υψηλούς «δασμούς» για αγαθά και υπηρεσίες, άρα κοστίζουν ακριβά στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Η Επιτροπή και η φον ντερ Λάιεν προωθούν omnibus κανονισμούς και «ξεχορτιάριασμα» του ρυθμιστικού πλαισίου («να ξεριζώσουμε το bad grass», λένε στις Βρυξέλλες), με στόχο εξοικονόμηση περίπου 15 δισ., αν και ομολογείται ότι αυτό από μόνο του δεν αρκεί για να αλλάξει το παιχνίδι έναντι της Κίνας.
Ο γαλλογερμανικός–ιταλικός πυρήνας σπρώχνει προς πιο επιθετικά εργαλεία ευρωπαϊκής προτίμησης σε στρατηγικούς τομείς (πράσινες τεχνολογίες, άμυνα, κρίσιμες πρώτες ύλες), ώστε να προστατευθούν και να κλιμακωθούν ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
Βόρειες χώρες, Βαλτικές, Ολλανδία και Ιρλανδία αντιτείνουν πως η δύναμη της Ευρώπης είναι η ανοιχτή οικονομία, οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και η διαφοροποίηση εταίρων, προειδοποιώντας ότι μια βαριά «ευρωπαϊκή προτίμηση» μπορεί να διαλύσει υγιείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Κρατικές ενισχύσεις και κοινός δανεισμός
Γερμανία και Ιταλία πιέζουν για χαλαρότερο καθεστώς κρατικών ενισχύσεων, ώστε τα κράτη με δημοσιονομικό χώρο να μπορούν να στηρίξουν πιο επιθετικά τις βιομηχανίες τους.
Μικρότερα και «φειδωλά» κράτη, μαζί με χώρες όπως η Ελλάδα, προειδοποιούν ότι ένα ανεξέλεγκτο καθεστώς ενισχύσεων ενισχύει μόνο όσους έχουν ήδη ταμειακό πλεονέκτημα και στρεβλώνει τον ανταγωνισμό εντός της Ένωσης· γι’ αυτό μιλούν για «λελογισμένη» χρήση και ζητούν αντίβαρο μέσω κοινού δανεισμού.
Κεφαλαιαγορές και Ένωση Αποταμιεύσεων & Επενδύσεων
Υπάρχει ευρεία, αλλά αφηρημένη, συμφωνία ότι χωρίς βαθύτερη ένωση κεφαλαιαγορών και κινητοποίηση ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων, δεν θα βρεθεί το μέγεθος ιδιωτικής χρηματοδότησης που απαιτεί η βιομηχανική μετάβαση.
Λουξεμβούργο, Ιρλανδία και άλλα χρηματοοικονομικά κέντρα αντιστέκονται στην ιδέα ισχυρότερης κεντρικής εποπτείας που θα «μπει στα του οίκου τους», επιβραδύνοντας την προοπτική πραγματικής Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Ενέργεια, άμυνα, στρατηγικές εξαρτήσεις
Οι ηγέτες θα ξαναπιάσουν το νήμα της «Ενεργειακής Ένωσης» (διασυνδέσεις, δίκτυα, διαφοροποίηση πηγών) με φόντο τις επίμονες υψηλές τιμές ενέργειας, με Σουηδία και άλλους να επιμένουν περισσότερο στην αλλαγή ενεργειακού μείγματος παρά σε νέα σχήματα στήριξης.
Στην άμυνα, η κουβέντα θα κινηθεί γύρω από την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και τις κοινές προμήθειες, σε συνέχεια της περσινής άτυπης συνάντησης για την άμυνα και υπό τη σκιά των αποτυχιών σε κοινά προγράμματα (όπως η νέα γενιά μαχητικών Γαλλίας–Γερμανίας).
Η διάσταση Κίνας και ΗΠΑ
Η ανταγωνιστικότητα πλαισιώνεται πλέον ρητά ως «γεωοικονομική μάχη» με Κίνα και ΗΠΑ. Όχι ως αφηρημένη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος.
Η Κίνα αναδεικνύεται ως ο βασικός δομικός ανταγωνιστής. Διαθέτει βιομηχανικό μοντέλο που παράγει όγκο, ανοίγει νέες αγορές και προσελκύει επενδύσεις που η Ευρώπη αδυνατεί να συγκρατήσει, ενισχυμένο από επιδοτήσεις και μονοπωλιακές θέσεις σε κρίσιμους τομείς.
Η συζήτηση θα περιστραφεί ανάμεσα σε «decoupling» και «de‑risking»: η πλειοψηφία κλίνει στο δεύτερο, με στόχο τη μείωση κρίσιμων εξαρτήσεων χωρίς πλήρη αποσύνδεση, αλλά ορισμένα κράτη-μέλη ζητούν πιο επιθετικές εμπορικές άμυνες και εργαλεία αντι‑επιδοτήσεων.
Οι ηγέτες θα αναζητήσουν θέση απέναντι στην αμερικανική στροφή σε προστατευτισμό και «Buy American» πολιτικές, υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, επιχειρώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη για στενή διατλαντική συνεργασία και στην απαίτηση για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Ο ρόλος της Επιτροπής και της φον ντερ Λάιεν
Η Πρόεδρος της Επιτροπής μπαίνει στη συνάντηση με δικό της πολιτικό πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα, το οποίο προσπαθεί να γεφυρώσει Παρίσι, Βορρά και «φειδωλούς».
Στην επιστολή της προς τους ηγέτες, προτάσσει:
- έναν «οδικό χάρτη ενιαίας αγοράς έως το 2028», που θα διαπραγματευθεί με Συμβούλιο και Κοινοβούλιο ως πολιτική συμφωνία μέχρι τον Μάρτιο,
- κεντρικό ρόλο στην απλοποίηση και μείωση διοικητικών βαρών, ειδικά για ΜΜΕ και startups,
- την ιδέα μιας νέας «ευρωπαϊκής εταιρικής μορφής» (EU incorporation / European company statute) για καινοτόμες επιχειρήσεις, με εναρμονημένα στοιχεία δικαίου εταιρειών, αφερεγγυότητας, εργασιακού και φορολογίας.
Διπλωματικές πηγές, πάντως, βλέπουν την αναφορά σε ‘EU incorporation’ περισσότερο ως δήλωση πρόθεσης και πολιτικό σήμα για το «Made in Europe», παρά ως ώριμη μεταρρύθμιση, αφού απαιτεί βαθιά φορολογική και εργατική εναρμόνιση που σήμερα δεν συγκεντρώνει συναίνεση.
Τι ρεαλιστικά αναμένεται
Οι ίδιοι οι εμπλεκόμενοι χαμηλώνουν τον πήχη προσδοκιών για τη 12η Φεβρουαρίου. Η σύγκλιση αφορά το «τι θέλουμε», όχι το «πώς το πετυχαίνουμε».
Η συνάντηση λειτουργεί ως «πρώτο ημίχρονο» ενός διπλού αγώνα, κατά τα λεγόμενα διπλωμάτη. Τώρα η πολιτική προθέρμανση, τον Μάρτιο η δύσκολη διαπραγμάτευση σε Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με συμπεράσματα και πιθανές εντολές προς την Επιτροπή.
Η φιλοδοξία του προέδρου Αντόνιο Κόστα, είναι να αποτυπωθεί ένας στοιχειώδης κοινός παρονομαστής σε τέσσερις θεμελιώδεις προβληματισμούς για ενίσχυση ενιαίας αγοράς και απλοποίηση, επενδύσεις σε καινοτομία και βιομηχανία (συμπεριλαμβανομένης της άμυνας), πρόοδο για την Ένωση Αποταμιεύσεων & Επενδύσεων, πιο συνεκτική στρατηγική για Κίνα και τρίτες αγορές.
Ωστόσο, λόγω σημαντικών διαιρέσεων (κρατικές ενισχύσεις, buy European, κοινός δανεισμός, εποπτεία κεφαλαιαγορών, ενεργειακό μείγμα), οι περισσότεροι στις Βρυξέλλες μιλούν για «χαμηλό πήχη προσδοκιών».
Εν κατακλείδι, αναμένεται μάλλον χαρτογράφηση διαφορών και παραγγελία τεχνικής δουλειάς στην Επιτροπή, παρά αποφάσεις που αλλάζουν αμέσως το τοπίο.
Η συνάντηση κλείνει με εργαστικό δείπνο γύρω στις 20:30 (ώρα Ελλάδας), παρουσία Ντράγκι και Λέττα.
Το Άλντεν Μπίσεν, βρίσκεται στην περιοχή του Λιμβούργου, κοντά στο Χάσσελτ. Είναι πρώην ιπποτικό κάστρο, υπό τη διαχείριση της Φλαμανδικής κυβέρνησης. Επιλέχθηκε για να δώσει συμβολικό, “μη–θεσμικό” χαρακτήρα στη συνάντηση, μακριά από τις Βρυξέλλες.
Δεν θα υπάρξει επίσημο κείμενο συμπερασμάτων. Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε ότι αναμένεται κοινή συνέντευξη Τύπου από Κόστα – φον ντερ Λάιεν και ίσως η «διαρροή» κάπου «non-paper».
