Τα τελευταία 50 χρόνια, το Ιράν έχει βιώσει κύματα διαδηλώσεων που συχνά πυροδοτήθηκαν από πολιτικές, κοινωνικές ή οικονομικές ανισότητες. Από τις κινητοποιήσεις που οδήγησαν στην ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας έως τις πρόσφατες διαμαρτυρίες, η χώρα έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο διεθνών ειδήσεων, με τους πολίτες να διεκδικούν αλλαγές και δικαιώματα.
Η ιστορία των διαδηλώσεων στο Ιράν αντικατοπτρίζει τις βαθιές κοινωνικές εντάσεις και τις οικονομικές δυσκολίες που πλήττουν τη χώρα, ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τη διαρκή προσπάθεια των πολιτών να επηρεάσουν τις πολιτικές αποφάσεις και να απαιτήσουν μεταρρυθμίσεις.
Ακολουθεί μια σύντομη επισκόπηση των διαδηλώσεων και των αιτιών τους.
1979 – Ισλαμική Επανάσταση
Προτού ιδρυθεί η Ισλαμική Δημοκρατία, φοιτητές, εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό τομέα και άλλοι πολίτες διαμαρτύρονταν ζητώντας πολιτικές ελευθερίες. . Η πίεση ανάγκασε τον άρρωστο Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Πάχλαβι να φύγει από τη χώρα. Ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί ανέλαβε την εξουσία, εγκαθιδρύοντας μια αυστηρή θεοκρατία. Η νέα κυβέρνηση εκτέλεσε χιλιάδες άτομα. Το αιματοκύλισμα του πολέμου Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980 και οι καταστολές ανέστειλαν τις μαζικές διαδηλώσεις για χρόνια.
1999 – Διαδηλώσεις φοιτητών
Εξοργισμένοι από τη δολοφονία ακτιβιστών, διανοουμένων και άλλων γνωστών ως «δολοφονίες αλυσίδας», φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης ξεκίνησαν διαδηλώσεις. Η καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας στο campus πυροδότησε περαιτέρω διαδηλώσεις. Τουλάχιστον τρία άτομα σκοτώθηκαν και 1.200 συνελήφθησαν.
2009 – Διαδηλώσεις Κινήματος των Πράσινων
Το καλοκαίρι του 2009, η μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση κατηγόρησε ότι η επανεκλογή του σκληροπυρηνικού προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ήταν νοθευμένη. Εκατομμύρια άνθρωποι διαδήλωσαν τους επόμενους μήνες, δημιουργώντας το λεγόμενο «Κίνημα των Πράσινων». Η βίαιη καταστολή είχε ως αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις.
2017, 2018 – Διαδηλώσεις κατά της οικονομικής πολιτικής
Η οργή για τις αυξανόμενες τιμές τροφίμων, καθώς και για τα κυβερνητικά σχέδια περικοπής των επιδομάτων για φτωχότερους Ιρανούς, πυροδότησε διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στη Μασχάντ και επεκτάθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Πάνω από 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες συνελήφθησαν.
2019 – Διαδηλώσεις για την αύξηση της τιμής της βενζίνης
Η ανακοίνωση για αύξηση των επιδοτούμενων καυσίμων προκάλεσε εκτεταμένες ταραχές με καταστροφές σε πρατήρια, τράπεζες και καταστήματα. Περισσότεροι από 300 άνθρωποι σκοτώθηκαν και οι αρχές διέκοψαν την πρόσβαση στο διαδίκτυο.
2022 – Διαδηλώσεις για τη Μαχσά Αμίνι
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο του 2022, λίγο μετά τον θάνατο της Μασχά Αμίνι, 22 ετών, έπειτα από τη σύλληψή της από την αστυνομία ηθών, λόγω της δήθεν ακατάλληλης χρήσης του χιτζάμπ. Οι ερευνητές του ΟΗΕ κατέληξαν ότι το Ιράν ήταν υπεύθυνο για τη «σωματική βία» που οδήγησε στον θάνατό της. Οι διαδηλώσεις κράτησαν μήνες, με πάνω από 500 νεκρούς και 22.000 συλλήψεις, ενώ πολλές γυναίκες συνεχίζουν να αρνούνται να φορέσουν το χιτζάμπ.
2025,2026 – Διαδηλώσεις για την κατάρρευση του ριάλ
Η οικονομική κρίση μετά από έναν 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και η κατάρρευση του ριάλ (1,4 εκατ. προς το δολάριο) πυροδότησαν νέες διαδηλώσεις. Το Ιράν έκλεισε το διαδίκτυο και τα τηλεφωνικά δίκτυα προς τον εξωτερικό κόσμο, αφού οι διαδηλωτές συμμετείχαν σε νυχτερινές συγκεντρώσεις την Πέμπτη.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στην Τεχεράνη, στις 28 Δεκεμβρίου, για το κόστος ζωής, αλλά γρήγορα μετατράπηκαν σε διαδηλώσεις κατά του κατεστημένου.
