Οι μυστικές υπηρεσίες πληροφοριών παραδοσιακά βασίζονταν στη παρακολούθηση τηλεφωνικών δικτύων και διαδικτυακών κόμβων για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με πιθανούς στόχους. Στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας, ωστόσο, οι πρακτικές αυτές έχουν εξελιχθεί.
Όπως αποκαλύπτει δημοσίευμα των Financial Times, οι υπηρεσίες αυτές πλέον αποκτούν πρόσβαση στα δεδομένα που χρειάζονται με έναν πιο άμεσο και ίσως ανησυχητικό τρόπο: τα αγοράζουν. Αυτός ο τρόπος απόκτησης πληροφοριών έχει αναδείξει τη χρήση της διαφημιστικής πληροφορίας, γνωστής και ως Adint (advertising intelligence), ως μία από τις βασικές πηγές κυβερνητικής επιτήρησης.
Ρυθμιστικό κενό στον τομέα δεδομένων
Ενώ οι κυβερνήσεις έχουν καθορίσει αυστηρούς κανόνες για την υποκλοπή δεδομένων μέσω τηλεφωνικών παρακολουθήσεων ή μαζικής συλλογής πληροφοριών, οι κανονισμοί που διέπουν τη χρήση του Adint παραμένουν ασαφείς. Σε πολλές περιπτώσεις, είναι ανύπαρκτοι.
Οι εταιρείες συλλογής και εμπορίας δεδομένων συγκεντρώνουν τεράστιες ποσότητες πληροφοριών για τους καταναλωτές, επιτρέποντας έτσι την ανάλυσή τους να προσφέρει συνήθως μια πιο λεπτομερή εικόνα για έναν πιθανό στόχο, συγκριτικά με τις παραδοσιακές μεθόδους κρατικής επιτήρησης.
Ο Τόρστεν Βέτσλινγκ, ένας από τους ερευνητές της μελέτης, αναφέρει: «Οι υπηρεσίες εθνικής ασφάλειας αποκτούν πρόσβαση σε συνεχή ροή δεδομένων μέσω εμπορικών προμηθευτών. Αυτά περιλαμβάνουν μοναδικά αναγνωριστικά κινητών συσκευών, λεπτομερείς τοποθεσίες και προφίλ χρηστών που συνδέονται με συγκεκριμένες συσκευές».
Ο Βέτσλινγκ επισημαίνει ότι η συλλογή αυτών των δεδομένων μπορεί να περιέχει ευαίσθητες προσωπικές πληροφορίες που σχετίζονται με τις πολιτικές, θρησκευτικές πεποιθήσεις, και τον σεξουαλικό προσανατολισμό των ατόμων.
Μια «κοσμοϊστορική» αλλαγή
Η μελέτη κατατάσσει τη χρήση του Adint ως μία «κοσμοϊστορική» αλλαγή στη λειτουργία των υπηρεσιών πληροφοριών. Η Interface, μια ευρωπαϊκή δεξαμενή σκέψης που εστιάζει σε θέματα τεχνολογίας και επιτήρησης, παρουσίασε τα ευρήματα της μελέτης της, η οποία στηρίζεται σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από 11 εθνικές εποπτικές αρχές.
Οι αρχές αυτές έχουν νομική αρμοδιότητα να παρακολουθούν και να ελέγχουν τις δραστηριότητες των υπηρεσιών πληροφοριών, τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς.
Η παγκόσμια διάσταση του Adint
Η χρήση του Adint δεν περιορίζεται μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες—αντίθετα, παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τη μελέτη, μεγάλες μυστικές υπηρεσίες, όπως η CIA ή η NSA, αγόρασαν μαζικά εμπορικά δεδομένα, είτε απευθείας είτε μέσω εταιρειών «βιτρίνα» για να κρύψουν τις πραγματικές τους προθέσεις. Αυτές οι πρακτικές γίνονται ολοένα και πιο κοινές και προκαλούν ανησυχία στην κοινωνία.
Οι ευρωπαϊκοί εποπτικοί φορείς, λοιπόν, επισημαίνουν την ανάγκη για διαρθρωτική ρύθμιση αυτών των πρακτικών. Πολλοί από τους νόμους που θεσπίστηκαν μετά τις αποκαλύψεις του Έντουαρντ Σνόουντεν το 2013 θεωρούνται πια παρωχημένοι.
Οι καταναλωτές, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν, αποδέχονται τους όρους χρήσης που διέπουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις διαδικτυακές υπηρεσίες, παραχωρώντας περισσότερα δικαιώματα από όσα τους παρέχει η νομοθεσία.
Αντιδράσεις και μελλοντικές προοπτικές
Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και οι ίδιες οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν επισημάνει τα νομικά κενά που υπάρχουν. Η γαλλική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών DGSE έχει ζητήσει από το 2021 από τους νομοθέτες να διερευνήσουν τη θεσμική δυνατότητα για τη ρύθμιση της αγοράς εμπορικών δεδομένων, χωρίς ωστόσο να έχει διαμορφωθεί κάποιο συμφωνημένο πλαίσιο μέχρι σήμερα.
Τα δεδομένα αποτελούν το νέο χρυσάφι της πληροφορίας στην ψηφιακή εποχή. Η προσοχή που δίνεται πλέον στη συγκέντρωση και χρήση αυτών των δεδομένων από τις μυστικές υπηρεσίες είναι κάτι που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης και ρύθμισης, προκειμένου να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των πολιτών και να κρατηθούν υπό έλεγχο οι κρατικές πρακτικές επιτήρησης.
