Πρόσθετα έσοδα φέρνουν στα κρατικά ταμεία οι ψηφιακοί έλεγχοι των δηλώσεων ΦΠΑ, καθώς περιορίζουν τη φοροδιαφυγή και κυρίως το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ» — τη διαφορά, δηλαδή, ανάμεσα στα ποσά που θα έπρεπε να εισπραχθούν και σε όσα τελικά εισπράττονται. Με «οδηγό» την Τεχνητή Νοημοσύνη, το myDATA και τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, οι φορολογικές αρχές κλείνουν σταδιακά τα «παράθυρα» που αξιοποιούσαν επιτήδειοι, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και δημιουργώντας πιο δίκαιους κανόνες για όσους είναι συνεπείς.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται ήδη στα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου: οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ ξεπέρασαν αισθητά τον στόχο του προϋπολογισμού. Συγκεκριμένα, κινήθηκαν πάνω από τα 14,5 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 13,6 δισ. ευρώ, καταγράφοντας υπέρβαση περίπου 880 εκατ. ευρώ. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η σύγκριση με πέρυσι, όταν στο ίδιο διάστημα είχαν εισρεύσει περίπου 12,8 δισ. ευρώ στα ταμεία. Στο σύνολο του 2025 οι εισπράξεις από ΦΠΑ είχαν ανέλθει στα 29,2 δισ. ευρώ, και εφόσον η ίδια δυναμική διατηρηθεί και στο δεύτερο μισό της χρονιάς, τα έσοδα από τον φόρο αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω.
Αυτή η υπεραπόδοση δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Δημιουργεί μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, καθώς τα αυξημένα φορολογικά έσοδα, σε συνδυασμό με τη συγκράτηση των δαπανών, αναμένεται να αποτυπωθούν και στο πρωτογενές αποτέλεσμα. Με τα σημερινά δεδομένα, το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι μπορεί να υπερβεί την επικαιροποιημένη πρόβλεψη για 3,2% του ΑΕΠ και, υπό προϋποθέσεις, να κινηθεί ακόμη και πάνω από το 4% του ΑΕΠ.
Πώς λειτουργούν οι ψηφιακοί έλεγχοι των δηλώσεων ΦΠΑ
Η νέα «κανονικότητα» στον ΦΠΑ βασίζεται στην προσυμπλήρωση των δηλώσεων, η οποία πλέον είναι υποχρεωτική με βάση τα δεδομένα που έχουν διαβιβαστεί στα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA. Αυτό σημαίνει ότι η δήλωση δεν ξεκινά από το μηδέν: χτίζεται πάνω στις ηλεκτρονικά καταγεγραμμένες συναλλαγές, ώστε να περιορίζονται τα περιθώρια παραλείψεων, λαθών ή σκόπιμων αποκλίσεων.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οποιαδήποτε απόκλιση μεταξύ δηλωθέντων ποσών και διαβιβασμένων στοιχείων «χτυπά συναγερμό» στο σύστημα. Έτσι ενεργοποιούνται στοχευμένοι έλεγχοι, χωρίς να απαιτείται η παλαιά, χρονοβόρα διαδικασία επιλογής υποθέσεων με γενικά κριτήρια. Πρακτικά, ο έλεγχος κατευθύνεται εκεί όπου τα δεδομένα δείχνουν αυξημένη πιθανότητα παραβατικότητας.
Στο «ραντάρ» της φορολογικής διοίκησης μπαίνουν, μεταξύ άλλων, επιχειρήσεις που:
– εμφανίζουν μεγάλες αποκλίσεις σε σχέση με τα δεδομένα του κλάδου τους,
– καταγράφουν απότομες και μη εύλογες μεταβολές στον τζίρο,
– παρουσιάζουν αναντιστοιχίες ανάμεσα σε δηλώσεις και ηλεκτρονικά καταγεγραμμένες συναλλαγές,
– έχουν ασυνέπειες στη ροή στοιχείων μεταξύ τιμολόγησης, myDATA και περιοδικών δηλώσεων.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι τα δεδομένα του ΦΠΑ διασταυρώνονται πλέον σε πραγματικό χρόνο με τις εισπράξεις των POS και τις κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών μέσω του Συστήματος Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών. Με αυτόν τον τρόπο, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί αποκτούν ολοκληρωμένη εικόνα της οικονομικής δραστηριότητας, μειώνοντας τις «γκρίζες ζώνες» που παραδοσιακά τροφοδοτούσαν το κενό ΦΠΑ.
Το «κενό ΦΠΑ» μειώνεται σταθερά
Η ενίσχυση των ψηφιακών ελέγχων δεν είναι θεωρία· έχει μετρήσιμο αποτέλεσμα. Το κενό ΦΠΑ βρίσκεται σε σταθερά καθοδική τροχιά τα τελευταία χρόνια: από 24% το 2019 περιορίστηκε στο 11,4% το 2023. Για το 2024 και το 2025 οι εκτιμήσεις δείχνουν περαιτέρω υποχώρηση σε μονοψήφιο ποσοστό (κάτω από 9%), πλησιάζοντας για πρώτη φορά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πέρα από τη δημοσιονομική διάσταση, αυτή η εξέλιξη έχει και χαρακτηριστικά οικονομικής δικαιοσύνης: όσο μειώνεται το κενό ΦΠΑ, τόσο περιορίζεται το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα όσων αποκρύπτουν συναλλαγές έναντι των συνεπών επιχειρήσεων που αποδίδουν κανονικά τον φόρο.
Βαριά πρόστιμα και κίνητρα συμμόρφωσης
Το πλαίσιο των κυρώσεων παραμένει αυστηρό, ειδικά όταν η φορολογική διοίκηση έχει ήδη κινηθεί ελεγκτικά. Η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει βαριά πρόστιμα για επιχειρηματίες και ελεύθερους επαγγελματίες που υποβάλλουν εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολών φορολογικού ελέγχου.
– Αν ο φορολογούμενος δεν υποβάλει καθόλου δήλωση ΦΠΑ και η παράβαση διαπιστωθεί μετά από έλεγχο, το πρόστιμο ανέρχεται σε 50% του φόρου που αναλογεί στη μη υποβληθείσα δήλωση.
– Αν υποβληθεί εκπρόθεσμη χρεωστική δήλωση (αρχική ή τροποποιητική) μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών και μέχρι την κοινοποίηση προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού, επιβάλλεται επίσης πρόστιμο 50% επί του φόρου ή της διαφοράς.
Υπάρχουν, ωστόσο, προβλέψεις που μειώνουν την επιβάρυνση όταν ο φορολογούμενος συμμορφώνεται άμεσα. Το πρόστιμο και ο αναλογούν τόκος μειώνονται στο 60% του αρχικού ποσού (δηλαδή η επιβάρυνση περιορίζεται ουσιαστικά στο 30% του φόρου), εφόσον η οφειλή εξοφληθεί πλήρως εντός 30 ημερών από τον προσδιορισμό του φόρου.
Ευνοϊκότερη είναι η αντιμετώπιση για όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμες χρεωστικές δηλώσεις ΦΠΑ οικειοθελώς, πριν κοινοποιηθεί εντολή ελέγχου. Σε αυτή την περίπτωση δεν επιβάλλεται το πρόστιμο 50%. Επιβάλλεται σταθερό διοικητικό πρόστιμο (100, 250 ή 500 ευρώ ανάλογα με τα βιβλία) και ο τόκος εκπρόθεσμης καταβολής (0,73% για κάθε μήνα καθυστέρησης).
Τέλος, εφόσον ο φορολογούμενος αποδεχθεί το ποσό που καταλογίζει ο έλεγχος με την πράξη προσωρινού προσδιορισμού φόρου και δεν συνεχίσει τη διαδικασία (ούτε με προσφυγή στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ούτε στα διοικητικά δικαστήρια), τότε το πρόστιμο του 50% μειώνεται στο μισό, δηλαδή στο 25%, στο πλαίσιο της διαδικασίας «αποδοχής πράξεων του φορολογικού ελέγχου».
Οι ψηφιακοί έλεγχοι των δηλώσεων ΦΠΑ, σε συνδυασμό με την προσυμπλήρωση μέσω myDATA, τις διασταυρώσεις POS και τραπεζών και την αξιοποίηση τεχνολογιών ανάλυσης κινδύνου, μετατρέπουν τον ΦΠΑ σε πεδίο όπου η απόκρυψη γίνεται όλο και δυσκολότερη. Καθώς το κενό ΦΠΑ μειώνεται και τα έσοδα ενισχύονται, η οικονομία κερδίζει σε διαφάνεια, το κράτος σε σταθερότητα και οι συνεπείς φορολογούμενοι σε δικαιότερο ανταγωνισμό.
