Η άνοδος της θερμοκρασίας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 13 χώρες. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι ολοένα συχνότεροι καύσωνες ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των εγκύων και των νεογνών.
Δεκαετίες ερευνών έχουν καταγράψει τη σχέση μεταξύ έκθεσης στη ζέστη και πρόωρων τοκετών. Ωστόσο, οι περισσότερες μελέτες περιορίζονταν σε μία μόνο πόλη ή χώρα, χρησιμοποιώντας διαφορετικές μεθόδους που δυσκόλευαν τη σύγκριση των αποτελεσμάτων.
Πόσοι πρόωροι τοκετοί προκαλούνται πραγματικά από τη ζέστη σε διαφορετικά μέρη του κόσμου; Είναι όλες οι έγκυες εξίσου ευάλωτες; Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Environment International», δίνει τις πιο ολοκληρωμένες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα μέχρι σήμερα.
Τι έδειξαν τα στοιχεία από 13 χώρες
Ερευνητές από την Ισπανία και την Ελβετία ανέλυσαν 36,6 εκατομμύρια γεννήσεις που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια καλοκαιριού σε 250 πόλεις και κωμοπόλεις, σε 13 χώρες (Αυστραλία, Βραζιλία, Καναδάς, Χιλή, Ισημερινός, Εσθονία, Ισραήλ, Ιταλία, Ιαπωνία, Παραγουάη, Ισπανία, Ελβετία και Ηνωμένες Πολιτείες) μεταξύ 1979 και 2019. Πρόκειται για την πιο εκτενή ανάλυση που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για το συγκεκριμένο θέμα.
Για να εκτιμήσει τη σχέση μεταξύ θερμοκρασίας και κινδύνου πρόωρου τοκετού, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε προηγμένα στατιστικά μοντέλα που της επέτρεψαν να εντοπίσει τις καθυστερημένες και μη γραμμικές επιπτώσεις της έκθεσης στη ζέστη τις ημέρες πριν από τον τοκετό. Τα ευρήματα είναι σαφή: ο κίνδυνος πρόωρου τοκετού αυξάνεται γραμμικά όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία. Σε ημέρες μέτριας ζέστης, ο κίνδυνος αυξάνεται κατά 2,8%, ενώ σε ημέρες ακραίας ζέστης η αύξηση φτάνει το 3,8%.
Το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος
Η μετατροπή αυτών των κινδύνων σε αριθμούς αποτυπώνει καλύτερα το μέγεθος του προβλήματος. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι το 1,41% όλων των πρόωρων γεννήσεων που λαμβάνουν χώρα το καλοκαίρι οφείλεται στη ζέστη. Σε απόλυτους αριθμούς, αυτό αντιστοιχεί σε 855 επιπλέον πρόωρους τοκετούς ανά εκατομμύριο γεννήσεων.
Το μέγεθος του φαινομένου είναι συγκρίσιμο με άλλους καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου. Για παράδειγμα, υπερβαίνει κατά πολύ την επίδραση του καπνίσματος των εγκύων σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος και είναι ισοδύναμο με αυτό της ελονοσίας. Η ζέστη αποτελεί ήδη σημαντικό περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου για την αναπαραγωγική υγεία.
Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι επίσης ενδεικτικές. Η Παραγουάη καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό, με 1.347 πρόωρες γεννήσεις ανά εκατομμύριο, ενώ η Ελβετία το χαμηλότερο, με 628. Η Ισπανία βρίσκεται στο ανώτερο μέσο εύρος, με 1.080 ανά εκατομμύριο. Η μεταβλητότητα αυτή υποδηλώνει ότι το κλίμα, το επίπεδο κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και η ικανότητα προσαρμογής κάθε χώρας επηρεάζουν σημαντικά την ευαλωτότητα των εγκύων.
Κλίμα και κοινωνικές ανισότητες
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η ζέστη ενδέχεται να μην επηρεάζει όλες τις γυναίκες με τον ίδιο τρόπο. Νεαρές ανύπαντρες μητέρες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο οι οποίες βρίσκονται σε ευάλωτη κοινωνικοοικονομική κατάσταση, φαίνεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου τοκετού λόγω ζέστης.
Τα θηλυκά έμβρυα φαίνεται επίσης να είναι πιο ευάλωτα σε σύγκριση με τα αρσενικά. Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις αναλύσεις υποομάδων δεν ήταν στατιστικά σημαντικές, επομένως απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθούν.
Υπάρχουν συγκεκριμένοι μηχανισμοί πίσω από αυτές τις διαφορές. Οι οικονομικά ευάλωτοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να ζουν σε ιδιαίτερα θερμές περιοχές λόγω του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας. Είναι επίσης πιθανότερο να εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους και να μην έχουν πρόσβαση σε κλιματισμό ή άλλα μέσα προστασίας από τη ζέστη. Η κοινωνική και η κλιματική ανισότητα αλληλεπικαλύπτονται, και οι πιο ευάλωτες έγκυες πληρώνουν το υψηλότερο τίμημα.
Η ζέστη επηρεάζει και τις τελειόμηνες κυήσεις
Ωστόσο,το πιο απρόσμενο εύρημα της μελέτης είναι ότι η επίδραση της ζέστης δεν περιορίζεται στους πρόωρους τοκετούς. Οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντική αύξηση του κινδύνου τοκετού σε εγκυμοσύνες που θεωρούνται κλινικά φυσιολογικές, μεταξύ 37 και 42 εβδομάδων. Συγκεκριμένα, η ακραία ζέστη αυξάνει τον κίνδυνο τοκετού κατά 3,66% στις εβδομάδες 37-38 και κατά 2,97% σε εγκυμοσύνες 39 εβδομάδων και άνω.
Αυτό σημαίνει ότι η ζέστη μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας ενεργοποίησης του τοκετού σε έμβρυα που υπό άλλες συνθήκες θα συνέχιζαν να αναπτύσσονται φυσιολογικά. Το πιο ευαίσθητο διάστημα κύησης εντοπίζεται μεταξύ της 31ης και της 40ής εβδομάδας.
Οι βιολογικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται
Υπάρχουν πολλοί βιολογικοί μηχανισμοί που εξηγούν αυτό το φαινόμενο. Η ζέστη μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία του σώματος και να προκαλέσει συσπάσεις της μήτρας. Η αφυδάτωση που προκαλείται από τη ζέστη διαταράσσει επίσης την ισορροπία των ηλεκτρολυτών και μειώνει τη ροή αίματος προς τον πλακούντα.
Παράλληλα, η ζέστη ενεργοποιεί φλεγμονώδεις διεργασίες και οξειδωτικό στρες, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ανάπτυξη του εμβρύου και να επιταχύνουν την ωρίμανση του τραχήλου της μήτρας.
Οι έγκυες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, επειδή το σώμα τους παράγει περισσότερη θερμότητα λόγω της ανάπτυξης του εμβρύου, ενώ παράλληλα έχει μειωμένη ικανότητα να διαχέει αυτή τη θερμότητα λόγω της αύξησης του σωματικού βάρους.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη
Τα ευρήματα αυτά είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Τις επόμενες δεκαετίες, τα κύματα καύσωνα θα γίνουν συχνότερα, εντονότερα και μεγαλύτερης διάρκειας. Αν δεν ληφθούν μέτρα, το βάρος των πρόωρων γεννήσεων που αποδίδονται στις υψηλές θερμοκρασίες θα αυξηθεί περαιτέρω, υπονομεύοντας δεκαετίες προόδου στη νεογνική και παιδική υγεία.
Η ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει παρεμβάσεις σε πολλαπλά επίπεδα. Στο κλινικό πεδίο, τα συστήματα υγείας πρέπει να ενσωματώσουν τη ζέστη ως παράγοντα κινδύνου στην προγεννητική φροντίδα, ιδιαίτερα για τις κοινωνικά ευάλωτες γυναίκες.
Σε επίπεδο αστικού σχεδιασμού, κρίνεται επιτακτική η εφαρμογή στρατηγικών προσαρμογής- όπως η δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου, κλιματικών καταφυγίων και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης- με στόχο την προστασία των εγκύων κατά τη διάρκεια καυσώνων. Σε επίπεδο πολιτικής, τα ευρήματα αυτά πρέπει να μεταφραστούν σε φιλόδοξους στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η ακραία ζέστη δεν είναι πλέον απλώς ζήτημα άνεσης. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, κοινωνικής ισότητας και κλιματικής δικαιοσύνης. Και οι έγκυες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.
Πηγή: The Conversation
