Τα Ηνωμένα Έθνη ενέκριναν ψήφισμα για τη σταδιακή κατάργηση της προβολής Μερκάτορ και την υιοθέτηση ενός χάρτη που αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια το μέγεθος των χωρών και των ηπείρων. Σε συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου, 164 χώρες ψήφισαν υπέρ της αντικατάστασης της προβολής Μερκάτορ του 16ου αιώνα από τον χάρτη Ίση Γη (Equal Earth), ο οποίος δημιουργήθηκε το 2018.
Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες ψήφισαν κατά, χαρακτηρίζοντας το ψήφισμα ένα «ριζοσπαστικό ιδεολογικό έργο». Η αμερικανική αντιπροσωπεία εξέφρασε ιδιαίτερη αντίθεση σε απόσπασμα του κειμένου, σύμφωνα με το οποίο «η διόρθωση των χαρτογραφικών στρεβλώσεων που σχετίζονται με το μέγεθος των ηπείρων αποτελεί πράξη γνωστικής δικαιοσύνης και αποκατάστασης της μνήμης». Έξι χώρες —η Εσθονία, η Γεωργία, η Λιθουανία, η Μολδαβία, η Σερβία και η Ουκρανία— απείχαν.
Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ δεν είναι νομικά δεσμευτικά. Ως εκ τούτου, οι χώρες και οι οργανισμοί δεν υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αποκλειστικά τη νέα προβολή, ούτε απαγορεύεται να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν την παλιά. Ωστόσο, η απόφαση αναμένεται να οδηγήσει σε αλλαγές στα σχολικά προγράμματα και την καθημερινή τεχνολογία, δεδομένης της ευρείας χρήσης της προβολής Μερκάτορ στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση.
Η Αφρική και η Γροιλανδία
Το ψήφισμα «Διορθώστε τον Χάρτη» (Correct the Map) αποσκοπεί στη διόρθωση της αναντιστοιχίας στον χάρτη Μερκάτορ, όπου η Αφρική εμφανίζεται περίπου στο ίδιο μέγεθος με τη Γροιλανδία, παρότι στην πραγματικότητα είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη.
Η Αφρικανική Ένωση είχε ήδη υιοθετήσει την προβολή Equal Earth τον Μάρτιο, ενώ το νέο ψήφισμα ενθαρρύνει τις χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμά της.
Με την πάροδο των χρόνων έχουν γίνει πολλές σημαντικές προσπάθειες να λυθεί το πρόβλημα της ακριβούς απεικόνισης της επιφάνειας μιας σφαίρας πάνω σε ένα επίπεδο ορθογώνιο. Ωστόσο, κάθε χάρτης έχει τα δικά του πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.
Ο χάρτης Μερκάτορ ήταν καθοριστικός για τη ναυσιπλοΐα
Ο χάρτης Μερκάτορ, που χρησιμοποιείται ευρέως σήμερα, δημιουργήθηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ. Βασικός σκοπός του ήταν να βοηθήσει τους Ευρωπαίους ναυτικούς να πλοηγούνται στους ωκεανούς, όπως εξηγεί στο BBC ο καθηγητής χαρτογραφίας Τζέιμς Τσέσαϊρ του University College London.
«Στόχος του ήταν μια ευθεία γραμμή στον χάρτη να αντιστοιχεί σε ευθεία πορεία στην πραγματικότητα, όταν ακολουθείς μια σταθερή κατεύθυνση με την πυξίδα», δήλωσε στο BBC. «Αυτός ήταν ο σκοπός της προβολής και σε αυτό ακριβώς ανταποκρίνεται εξαιρετικά καλά».
Για να διατηρήσει αυτές τις γωνίες σωστές σε έναν επίπεδο χάρτη, ο Μερκάτορ έπρεπε να επιμηκύνει τις γραμμές του πλέγματος όσο αυτές απομακρύνονταν από τον ισημερινό προς τους πόλους. Ο χάρτης του αντισταθμίζει την καμπυλότητα της Γης, κάνοντας τις χώρες κοντά στον ισημερινό να φαίνονται πολύ μικρότερες από ό,τι είναι, ενώ εκείνες που βρίσκονται πιο κοντά στους πόλους εμφανίζονται μεγαλύτερες.
Η παραμόρφωση οφείλεται στο γεγονός ότι είναι αδύνατο να αποδοθεί με ακρίβεια η επιφάνεια ενός πλανήτη σε έναν δισδιάστατο χάρτη. Πάνω από 450 χρόνια μετά, το δημιούργημα του Μερκάτορ εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση για πολλούς από τους χάρτες που βλέπουμε στις αίθουσες διδασκαλίας, στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένου του Google Maps.
Ωστόσο, οι επικριτές της προβολής Μερκάτορα επισημαίνουν ότι η παραμόρφωση του μεγέθους των περιοχών μπορεί να έχει και ψυχολογικές επιπτώσεις, καθώς τείνουμε ενστικτωδώς να αντιλαμβανόμαστε τα μεγαλύτερα ως πιο σημαντικά.
Ο Κενυάτης γεωγράφος Κιόκο Μουέντο εκτιμά ότι αυτό έχει υποβαθμίσει έμμεσα τους τεράστιους πόρους, τον πληθυσμό και τις επενδυτικές ευκαιρίες της Αφρικής.
«Οι χάρτες είναι κάτι περισσότερο από απλοί οδηγοί για ταξιδιώτες — διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πολιτικά και οικονομικά τις περιοχές», δήλωσε στο BBC.
Ο χάρτης Ίση Γη (Equal Earth)
Η προβολή Equal Earth αποσκοπεί σε μια δικαιότερη αποτύπωση της έκτασης των χερσαίων μαζών. Αναπτύχθηκε από ομάδα χαρτογράφων το 2018, με στόχο να αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια το μέγεθος και το σχήμα των χερσαίων μαζών. Οι δημιουργοί της προβολής εμπνεύστηκαν από την προβολή Ρόμπινσον του 1963, η οποία επιτρέπει την ταυτόχρονη απεικόνιση ολόκληρης της επιφάνειας της Γης. Η προβολή Equal Earth υιοθετήθηκε από τα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης τον Φεβρουάριο.
Ωστόσο, θυσιάζει τις ευθείες γραμμές που έκαναν την προβολή Μερκάτορ ιδανική για τη ναυσιπλοΐα και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση της πραγματικής απόστασης μεταξύ διαφορετικών τόπων.
«Μπορείς να διατηρήσεις την έκταση, ή μπορείς να διατηρήσεις το σχήμα, ή μπορείς να διατηρήσεις την απόσταση και την κατεύθυνση, αλλά όχι όλα τέλεια ταυτόχρονα, γιατί διαφορετικά θα επέστρεφες σε μια σφαίρα», δήλωσε ο Τσέσαϊρ.
Ο χάρτης Πίτερς
Η προβολή Πίτερς δίνει μια δικαιότερη εικόνα της έκτασης των χερσαίων μαζών, αλλά παραμορφώνει το σχήμα τους. Ο παγκόσμιος χάρτης Πίτερς σχεδιάστηκε από τον Γερμανό ιστορικό Άρνο Πίτερς στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ο ορθογώνιος χάρτης βασίζεται στην προβολή που περιέγραψε για πρώτη φορά ο Σκωτσέζος χαρτογράφος Τζέιμς Γκαλ το 1855.
Ο χάρτης θυσιάζει την ακρίβεια του σχήματος προς όφελος της ακρίβειας της κλίμακας. Έτσι, οι πολικές περιοχές εμφανίζονται μικρότερες, ενώ τα τμήματα κοντά στον ισημερινό, μεγαλύτερα. Αυτό λύνει το πρόβλημα της σύγκρισης Γροιλανδίας–Αφρικής, επιτρέποντας σε όσους τον χρησιμοποιούν να αντιληφθούν καλύτερα το σχετικό μέγεθος διαφορετικών χερσαίων μαζών, διατηρώντας παράλληλα ευθείες γραμμές γεωγραφικού μήκους και πλάτους.
Ωστόσο, ο χάρτης παραμορφώνει έντονα τα σχήματα των χερσαίων μαζών της Γης, κάνοντάς τες να φαίνονται ελαφρώς αλλοιωμένες. Η Ρωσία, για παράδειγμα, εμφανίζεται πολύ μικρότερη. Οι ευθείες γραμμές στον χάρτη Πίτερς δεν αντιπροσωπεύουν πραγματικές σταθερές διευθύνσεις πυξίδας και, επομένως, δεν είναι χρήσιμες για τη ναυσιπλοΐα.
Άλλοι τρόποι χαρτογράφησης του κόσμου
Υπάρχουν, βεβαίως, και άλλοι τρόποι απεικόνισης της υδρογείου. Για παράδειγμα, η «Ισαπέχουσα Αζιμουθιακή Προβολή» τοποθετεί τις περιοχές του κόσμου σε αποστάσεις ανάλογες με τις πραγματικές τους από ένα μοναδικό, επιλεγμένο κεντρικό σημείο. Η σημαία του ΟΗΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, με τον παγκόσμιο χάρτη να έχει στο κέντρο του τον Βόρειο Πόλο. Σε αυτόν τον τύπο χάρτη, όλα τα σημεία βρίσκονται στη σωστή «αζιμουθιακή» θέση, δηλαδή στη σωστή οριζόντια κατεύθυνση από το κεντρικό σημείο.
Υπάρχει επίσης ο προσανατολισμός με τον Νότο προς τα πάνω —ή ο λεγόμενος «ανάποδος» χάρτης— που τοποθετεί τις νότιες περιοχές του κόσμου στο επάνω μέρος.
Με πληροφορίες από BBC, Euronews, Guardian
