Στην πρώτη άτυπη ψηφοφορία για την επιλογή του προσώπου που θα προτείνει στη Γενική Συνέλευση ως επόμενο Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ προχώρησε το Συμβούλιο Ασφαλείας, ανοίγοντας ουσιαστικά την αυλαία μιας διαδικασίας που, αν και ανεπίσημη, λειτουργεί ως καθοριστικό τεστ αντοχής για τις υποψηφιότητες. Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα διαβουλεύσεων και είχε ως βασικό σκοπό να αποτιμηθεί η «βιωσιμότητα» των υποψηφίων: ποιοι συγκεντρώνουν στήριξη, ποιοι συναντούν αντιστάσεις και ποιοι παραμένουν ακόμη «ουδέτερες» επιλογές στα μάτια των 15 μελών του Συμβουλίου.
Το θεσμικό πλαίσιο είναι σαφές. Σύμφωνα με το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας. Με άλλα λόγια, η Γενική Συνέλευση επικυρώνει, όμως το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι εκείνο που «δείχνει» τον δρόμο, μέσω μιας ακολουθίας άτυπων και στη συνέχεια πιο δεσμευτικών σταδίων.
Οι επτά υποψήφιοι που συμμετέχουν στη διαδικασία είναι η Μισέλ Μπατσελέ από τη Χιλή, η Μαρία Φερνάντα Εσπινόζα από τον Ισημερινό, ο Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι από την Αργεντινή, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα, ο Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα, η Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ από τη Γουιάνα και ο Μάκι Σαλ από τη Σενεγάλη. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Μαλδίβες είχαν προτείνει τη Βιρτζίνια Γκάμπα ντε Ποτζέτερ, ωστόσο απέσυραν την υποψηφιότητά της στις 25 Μαρτίου, περιορίζοντας έτσι τον αριθμό των διεκδικητών πριν από τον πρώτο γύρο.
Πώς λειτούργησε η πρώτη άτυπη ψηφοφορία στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τον επόμενο ΓΓ ΟΗΕ
Τη διαδικασία επιβεβαίωσε αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της ο πρόεδρος του Συμβουλίου για τον Ιούλιο, πρέσβης Ζενόν Μουκόνγκο Νγκάι από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Όπως δήλωσε, πραγματοποιήθηκε ο πρώτος γύρος της άτυπης ψηφοφορίας για την επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ με τις τρεις προβλεπόμενες επιλογές στα ψηφοδέλτια: «ενθαρρύνεται», «αποθαρρύνεται» και «χωρίς γνώμη». Και τα 15 μέλη του Συμβουλίου συμμετείχαν, προσφέροντας έτσι μια πρώτη, συνολική εικόνα των ισορροπιών.
Ωστόσο, το στοιχείο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη συζήτηση δεν ήταν τόσο το ότι η ψηφοφορία έγινε, όσο το ότι παραμένει κλειστή ως προς τα αποτελέσματά της. Ο πρόεδρος απέφυγε να δώσει αριθμούς ή κατανομές, εξηγώντας ότι το Συμβούλιο επέλεξε τη μυστικότητα για να περιορίσει τις εικασίες και τις πρόωρες πολιτικές πιέσεις. Δημοσιογράφοι αντέτειναν ότι μια τέτοια επιλογή υπονομεύει τη διαφάνεια, ιδίως όταν πρόκειται για μια θέση με παγκόσμια πολιτική βαρύτητα. Παρ’ όλα αυτά, η γραμμή του Συμβουλίου ήταν ξεκάθαρη: τα αποτελέσματα θα κοινοποιηθούν εμπιστευτικά στους υποψηφίους μέσω των Μονίμων Αντιπροσώπων των κρατών που υπέβαλαν τις υποψηφιότητές τους, ενώ θα ενημερωθεί και η Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης.
Δεν ορίστηκε ακόμη ημερομηνία για τον επόμενο γύρο, ο οποίος αναμένεται να διεξαχθεί υπό την προεδρία της Δανίας. Παρά τις προτάσεις της Δανίας, της Ελλάδας και της Λετονίας για δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων, δεν επιτεύχθηκε συναίνεση. Οι όροι της όλης διαδικασίας, όπως έγινε γνωστό, συμφωνήθηκαν ήδη από τον Μάιο μέσω άτυπου εγγράφου, το οποίο δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα.
Σημαντική τεχνική λεπτομέρεια: σε αυτή την πρώτη ψηφοφορία δεν υπήρχε διαφοροποίηση ανάμεσα στα ψηφοδέλτια των πέντε μονίμων και των δέκα εκλεγμένων μελών. Σε μεταγενέστερο στάδιο, όμως, αναμένεται να χρησιμοποιηθούν ψηφοδέλτια διαφορετικού χρώματος, ώστε να διακρίνονται οι ψήφοι των δύο κατηγοριών — μια διάκριση που έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα μόνιμα μέλη διαθέτουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν επιλογές.
Η άτυπη φύση της διαδικασίας αποτυπώνεται και σε άλλα στοιχεία: εκπρόσωποι της Γραμματείας δεν παρίστανται, δεν τηρείται επίσημο αρχείο, και τα ψηφοδέλτια καταστρέφονται μετά το πέρας. Το Μπαχρέιν και το Πακιστάν, κατόπιν κλήρωσης, είχαν τον ρόλο του καταμετρητή. Παράλληλα, τα κράτη που πρότειναν τους υποψηφίους θα ενημερωθούν εμπιστευτικά όχι μόνο για την επίδοσή τους, αλλά και για την υψηλότερη και τη χαμηλότερη βαθμολογία που καταγράφηκε συνολικά, χωρίς όμως να γνωρίζουν σε ποιους υποψηφίους αντιστοιχούν.
Μυστικότητα, διαρροές και το προηγούμενο του 2015-2016
Η επιλογή της εμπιστευτικότητας παραπέμπει ευθέως στη διαδικασία του 2015-2016, όταν τα μέλη είχαν επίσης συμφωνήσει να μη δημοσιοποιούνται τα αποτελέσματα. Τότε, ωστόσο, οι βαθμολογίες διέρρευσαν γρήγορα, δημιουργώντας αμηχανία στις εκάστοτε προεδρίες του Συμβουλίου: επίσημα μπορούσαν να πουν ελάχιστα, ενώ ανεπίσημα οι αριθμοί είχαν ήδη γίνει κοινό μυστικό. Το ερώτημα είναι αν αυτή τη φορά το Συμβούλιο θα καταφέρει να διατηρήσει το «κλειστό» πλαίσιο ή αν θα επαναληφθεί το ίδιο μοτίβο.
Το σημείο τριβής: η υποψηφιότητα του Ολάρα Οτούνου
Κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης αποτελεί η συμμετοχή του Ολάρα Οτούνου, η υποψηφιότητα του οποίου ανακοινώθηκε στις 24 Ιουλίου. Σε αντίθεση με τους άλλους έξι υποψηφίους, δεν έχει ακόμη συμμετάσχει σε διαδραστικό διάλογο με τη Γενική Συνέλευση, σε άτυπη συνάντηση με το Συμβούλιο Ασφαλείας ή στην εκδήλωση Town Hall της 23ης Ιουλίου. Το ζήτημα δεν είναι τυπικό, αλλά ουσιαστικό: η ισότιμη πρόσβαση των κρατών-μελών σε ενημέρωση και αξιολόγηση των υποψηφίων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της διαδικασίας.
Η Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης, Αναλένα Μπέρμποκ, το υπογράμμισε σε επιστολές της προς το Συμβούλιο, τονίζοντας ότι οι έγκαιρες υποψηφιότητες είναι απαραίτητες ώστε όλα τα κράτη-μέλη να μπορούν να ακούσουν τους διεκδικητές υπό ίσους και δίκαιους όρους. Παρότρυνε, μάλιστα, το Συμβούλιο να εξετάζει στις άτυπες ψηφοφορίες μόνο όσους έχουν προηγουμένως παρουσιαστεί στη Γενική Συνέλευση. Ο Οτούνου κλήθηκε να συμμετάσχει σε διάλογο στις 29 Ιουλίου, αλλά τελικά δεν κατέστη δυνατό να λάβει μέρος, γεγονός που εντείνει τα ερωτήματα για το κατά πόσο η διαδικασία μπορεί να προχωρά χωρίς να έχουν τηρηθεί τα στάδια δημόσιας παρουσίασης.
