Για πρώτη φορά έπειτα από δέκα χρόνια συνεχούς αύξησης, ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω πολέμων, διώξεων και βίας παρουσίασε μείωση το 2025, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).
Στα τέλη του 2025 οι αναγκαστικά εκτοπισμένοι παγκοσμίως ανέρχονταν σε 117,8 εκατομμύρια, μειωμένοι κατά 5,4 εκατομμύρια σε σχέση με το τέλος του 2024. Από αυτούς, το 58% ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι, δηλαδή άνθρωποι που εγκατέλειψαν τις εστίες τους χωρίς να περάσουν διεθνή σύνορα.
Η UNHCR αποδίδει τη μείωση κυρίως στην αύξηση των επιστροφών προσφύγων και εσωτερικά εκτοπισμένων σε χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο μεγάλων ανθρωπιστικών κρίσεων, όπως το Αφγανιστάν, η Συρία, το Σουδάν και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Ωστόσο, ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες, Μπαρχάμ Σαλίχ, προειδοποίησε ότι πολλές από αυτές τις επιστροφές πραγματοποιήθηκαν υπό πίεση και όχι σε συνθήκες ασφάλειας και σταθερότητας.
«Πολλοί άνθρωποι επέστρεψαν σε περιοχές όπου η ανασφάλεια παραμένει, οι υποδομές έχουν καταστραφεί και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και οικονομικές ευκαιρίες εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά περιορισμένη», τόνισε.
Αυξάνονται οι αιτούντες άσυλο
Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των αιτούντων άσυλο που αναμένουν απόφαση για το καθεστώς προστασίας τους συνέχισε να αυξάνεται. Οι νέες αιτήσεις ξεπέρασαν τις αποφάσεις που εκδόθηκαν μέσα στο 2025, με αποτέλεσμα να προστεθούν ακόμη 645.300 υποθέσεις σε εκκρεμότητα.
Έτσι, ο συνολικός αριθμός των αιτούντων άσυλο που περιμένουν απόφαση έφθασε σχεδόν τα 9 εκατομμύρια παγκοσμίως.
«Οι άνθρωποι που διαφεύγουν από συγκρούσεις, διώξεις και βία πρέπει να έχουν πρόσβαση σε δίκαιες και αποτελεσματικές διαδικασίες ασύλου», υπογράμμισε ο Σαλίχ.
Σουδάν και Ουκρανία στην κορυφή των νέων εκτοπισμών
Μόνο μέσα στο 2025 περίπου 5,4 εκατομμύρια άνθρωποι εγκατέλειψαν τις χώρες τους αναζητώντας προστασία, κυρίως σε γειτονικά κράτη.
Οι περισσότερες νέες προσφυγικές ροές προήλθαν από:
- Σουδάν: 952.700 άνθρωποι
- Ουκρανία: 788.100
- Βενεζουέλα: 455.300
- Νότιο Σουδάν: 232.800
- Μπουρκίνα Φάσο: 221.300
- Αφγανιστάν: 191.400
- Μαλί: 177.200
- Μιανμάρ: 165.400
Παράλληλα, η UNHCR υπολογίζει ότι ο αριθμός των απάτριδων αυξήθηκε κατά 3% και έφθασε τα 4,5 εκατομμύρια άτομα στα τέλη του 2025.
Πάνω από 14,7 εκατ. επέστρεψαν στις πατρίδες τους
Το 2025 περισσότεροι από 14,7 εκατομμύρια άνθρωποι επέστρεψαν στις χώρες καταγωγής τους, καταγράφοντας τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό επιστροφών από το 1965.
Το 92% αυτών των επιστροφών αφορούσε έξι χώρες:
- Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό: 3,6 εκατ.
- Σουδάν: 3,6 εκατ.
- Συρία: 3,3 εκατ.
- Αφγανιστάν: 2 εκατ.
- Ουκρανία: 718.000
- Μιανμάρ: 415.200
Οι νέες κρίσεις του 2026
Η Ύπατη Αρμοστεία σημειώνει ότι στις αρχές του 2026 νέες κρίσεις επηρέασαν τις μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, μεταξύ αυτών η κατάσταση στον Λίβανο, όπου καταγράφηκαν περίπου 1 εκατομμύριο εσωτερικά εκτοπισμένοι, καθώς και στο Ιράν, με περίπου 3,2 εκατομμύρια ανθρώπους να επηρεάζονται από τις εξελίξεις.
Οι κρίσεις αυτές συνέβαλαν επίσης στην αύξηση των επιστροφών προσφύγων προς τις χώρες καταγωγής τους. Μέχρι τα μέσα Μαΐου, περίπου 549.800 Σύροι και 678.500 Αφγανοί είχαν επιστρέψει στις πατρίδες τους, κυρίως λόγω της επιδείνωσης των συνθηκών ασφαλείας στις χώρες όπου είχαν βρει καταφύγιο, όπως ο Λίβανος και το Ιράν.
Παρά τη μείωση που καταγράφηκε το 2025, η UNHCR επισημαίνει ότι ο συνολικός αριθμός των βίαια εκτοπισμένων παρέμεινε ουσιαστικά σταθερός τους πρώτους μήνες του 2026, κυμαινόμενος μεταξύ 117 και 118 εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως.
Ο Ύπατος Αρμοστής Μπαρχάμ Σαλίχ δήλωσε ότι στρατηγικός στόχος της υπηρεσίας είναι να μειωθεί κατά περισσότερο από το ήμισυ ο αριθμός των προσφύγων μέσα στην επόμενη δεκαετία, μέσω περισσότερων προγραμμάτων εθελοντικού επαναπατρισμού, μετεγκατάστασης και ένταξης που θα ενισχύουν την οικονομική αυτονομία των εκτοπισμένων πληθυσμών.
