Νέα αρχαιολογική έρευνα φέρνει στο φως στοιχεία που μεταφέρουν πολύ πιο πίσω στον χρόνο τις απαρχές της οργανωμένης αξιοποίησης φυσικών πόρων από τον άνθρωπο. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, οι Νεάντερταλ φαίνεται ότι είχαν αναπτύξει ήδη πριν από περίπου 125.000 χρόνια μια συστηματική διαδικασία επεξεργασίας ζωικών πόρων, η οποία θυμίζει σε ορισμένα σημεία μια πρώιμη μορφή «γραμμής παραγωγής».
Τα ευρήματα προέρχονται από τον αρχαιολογικό χώρο Neumark-Nord, όπου ερευνητές του Πανεπιστημίου του Λέιντεν πραγματοποιούν ανασκαφές εδώ και δεκαετίες. Η περιοχή αυτή έχει ήδη αποδώσει σημαντικά στοιχεία για τη δραστηριότητα των Νεάντερταλ, όμως η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αξιοποιούσαν τους διαθέσιμους πόρους.
Οργανωμένη γραμμή παραγωγής πριν από 125.000 χρόνια: Νέα ευρήματα δείχνουν ότι οι Νεάντερταλ διαχειρίζονταν συστηματικά τους πόρους τους
Την εποχή στην οποία χρονολογούνται τα ευρήματα, πριν από περίπου 125.000 χρόνια, η Γη βρισκόταν σε μια μεσοπαγετώδη περίοδο με κλιματικές συνθήκες παρόμοιες με τις σημερινές. Το γεγονός αυτό βοήθησε στη διατήρηση των αρχαιολογικών καταλοίπων που ανακαλύφθηκαν στην περιοχή.
Προηγούμενες έρευνες στο Neumark-Nord είχαν δείξει ότι οι Νεάντερταλ κυνηγούσαν ελέφαντες με ευθύγραμμους χαυλιόδοντες, χρησιμοποιούσαν τη φωτιά για τη διαχείριση της βλάστησης και φαίνεται ότι αξιοποιούσαν φυτικά είδη, αν και τέτοια στοιχεία σπάνια διατηρούνται επί χιλιάδες χρόνια. Η νέα μελέτη εστιάζει στο πώς ακριβώς επεξεργάζονταν τα θηράματά τους και σε ποια κλίμακα πραγματοποιούνταν αυτή η δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι Νεάντερταλ είχαν επιλέξει σκόπιμα μια τοποθεσία κοντά σε λίμνη για την επεξεργασία οστών από τουλάχιστον 172 θηλαστικά, μεταξύ των οποίων ελάφια, άλογα και άουροχοι, ένα είδος άγριου βοοειδούς που έχει πλέον εξαφανιστεί. Η διαδικασία ήταν πολυεπίπεδη: αρχικά έσπαγαν τα μεγάλα οστά για να εξαγάγουν τον μυελό, στη συνέχεια τα θρυμμάτιζαν σε χιλιάδες μικρότερα κομμάτια και έπειτα τα θέρμαιναν μέσα σε νερό για να αποσπάσουν το λίπος των οστών, μια ιδιαίτερα θερμιδογόνο πηγή ενέργειας.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι Νεάντερταλ γνώριζαν την ενεργειακή αξία του λίπους και λειτουργούσαν με μια λογική «ελάχιστης θερμιδικής απόδοσης», δηλαδή υπολόγιζαν αν η επίπονη διαδικασία επεξεργασίας των οστών άξιζε την προσπάθεια σε σχέση με το ενεργειακό όφελος. Η μεγάλη ποσότητα ζώων που φαίνεται να κυνηγήθηκαν υποδηλώνει επίσης ότι οι πληθυσμοί αυτοί διαχειρίζονταν το περιβάλλον τους σε μεγαλύτερη κλίμακα από ό,τι θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Όπως εξηγεί ο Lutz Kindler, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, η δραστηριότητα στο σημείο ήταν «εντατική, οργανωμένη και στρατηγική». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Νεάντερταλ σχεδίαζαν τα κυνήγια τους, μετέφεραν τα κουφάρια των ζώων και επεξεργάζονταν το λίπος σε συγκεκριμένο χώρο που είχε επιλεγεί γι’ αυτόν τον σκοπό.
Οι ερευνητές θεωρούν επίσης πιθανό ότι τμήματα των ζώων αποθηκεύονταν προσωρινά σε διαφορετικά σημεία της περιοχής πριν μεταφερθούν στην τοποθεσία όπου γινόταν η επεξεργασία. Αυτή η πρακτική θυμίζει μια μορφή οργανωμένης εφοδιαστικής διαδικασίας για την αξιοποίηση τροφής στην προϊστορική εποχή.
Ιδιαίτερα σημαντικό για την επιστημονική έρευνα είναι και το γεγονός ότι στο Neumark-Nord δεν διατηρήθηκε μόνο ένα μεμονωμένο σημείο δραστηριότητας αλλά ολόκληρο το τοπίο της εποχής. Όπως σημειώνει ο ερευνητής Fulco Scherjon, η έκταση και η εξαιρετική διατήρηση της περιοχής προσφέρουν μια σπάνια ευκαιρία να μελετηθεί πώς οι Νεάντερταλ επηρέαζαν το περιβάλλον γύρω τους, τόσο στη χλωρίδα όσο και στην πανίδα.
Τα νέα δεδομένα μετακινούν σημαντικά προς τα πίσω τις εκτιμήσεις για το πότε εμφανίστηκαν οργανωμένες μορφές συλλογής και επεξεργασίας φυσικών πόρων. Παράλληλα ενισχύουν την άποψη πολλών επιστημόνων ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν πολύ πιο σύνθετες στρατηγικές επιβίωσης από αυτές που τους αποδίδονταν στο παρελθόν.
