Κορίτσια που εξαναγκάζονται να παντρευτούν πριν ακόμη μπουν στην εφηβεία, ανήλικες που γεννούν επανειλημμένα και παιδιά που δίνονται ως μελλοντικές νύφες για την εξόφληση οικογενειακών χρεών. Οι μαρτυρίες που κατέγραψαν ο Guardianκαι οι Zan Times στο Αφγανιστάν αποτυπώνουν μια κοινωνική και ανθρωπιστική τραγωδία που βαθαίνει μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. Για λόγους ασφαλείας και προστασίας της ταυτότητάς τους, τα ονόματα των γυναικών και των κοριτσιών που μίλησαν έχουν αλλάξει, όπως διευκρινίζει ο Guardian.
Η απαγόρευση της εκπαίδευσης των κοριτσιών μετά την έκτη τάξη, ο αποκλεισμός των γυναικών από την εργασία, η φτώχεια και η υπερχρέωση των νοικοκυριών έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο γάμος παρουσιάζεται σε πολλές οικογένειες ως μοναδική διέξοδος. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται παιδιά όπως η Σίμα -ψευδώνυμο που χρησιμοποιείται για την προστασία της- η οποία παντρεύτηκε στα 13 της, έχει ήδη γεννήσει τέσσερις φορές και δηλώνει ότι, σε ηλικία μόλις 18 ετών, αισθάνεται «σαν άνθρωπος 70 ετών».
Συγκλονιστικές είναι οι περιπτώσεις κοριτσιών που έχουν δοθεί σε οικογένειες ανδρών από τη βρεφική ή τη νηπιακή ηλικία, με τη συμφωνία να παραδοθούν στους μελλοντικούς συζύγους τους όταν γίνουν επτά, οκτώ ή εννέα ετών. Οι αφηγήσεις περιγράφουν μια κοινωνία παγιδευμένη ανάμεσα στην πείνα, στα χρέη και σε ένα καθεστώς που στερεί συστηματικά από τις γυναίκες και τα κορίτσια κάθε δυνατότητα εκπαίδευσης, εργασίας και ανεξαρτησίας.
Την ξυλοκόπησε ο πατέρας της και δέχτηκε να παντρευτεί στα 13
Η 18χρονη Σίμα έχει γεννήσει ήδη τέσσερις φορές. Το μικρότερο παιδί της είναι νεογέννητο, ενώ το μεγαλύτερο είναι τεσσάρων ετών. Καθισμένη μαζί με τα παιδιά της στο πλινθόκτιστο δωμάτιό τους, στην επαρχία Μπαντγκίς, η Σίμα λέει: «Αφού οι Ταλιμπάν μπήκαν, μόλις είχα τελειώσει την έκτη τάξη και επρόκειτο να ξεκινήσω την έβδομη. Όμως, δύο μήνες αργότερα, ο πατέρας μου με πίεσε αφόρητα να παντρευτώ τον ξάδελφό μου. Αφού με ξυλοκόπησε αρκετές φορές, αναγκάστηκα να δεχτώ».
Στα 13 της, η Σίμα έγινε νύφη και έμεινε έγκυος. Ένα από τα παιδιά που γέννησε πέθανε από πνευμονία σε ηλικία ενός έτους. Πλέον κάνει και όλες τις δουλειές του σπιτιού: κουβαλά νερό, φροντίζει τις αγελάδες και ψήνει ναάν σε έναν πήλινο φούρνο. Την ίδια ώρα, τα παιδιά της γαντζώνονται στα πόδια της και κλαίνε.
Δραματική αύξηση των ανήλικων μητέρων μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν
Δυστυχώς, η περίπτωση της Σίμα δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση. Συνεντεύξεις με εργαζομένους σε δημόσιο νοσοκομείο στο βόρειο Αφγανιστάν αποκάλυψαν ότι 42 ανήλικα κορίτσια γέννησαν κατά τους πρώτους πέντε μήνες του φετινού έτους. Έξι βρίσκονταν στη δεύτερη εγκυμοσύνη τους. Πέντε είχαν εξωμήτριες κυήσεις και 18 υποβλήθηκαν σε καισαρική τομή. Δύο πέθαναν, αν και τα μωρά τους επέζησαν.
Είναι θύματα μιας εντεινόμενης τάσης προς τους παιδικούς γάμους, η οποία τροφοδοτείται από τις πολιτικές των Ταλιμπάν που νομιμοποιούν αυτή την πρακτική και εξαναγκάζουν τα κορίτσια να εγκαταλείψουν το σχολείο, σε συνδυασμό με μια ολοένα βαθύτερη ανθρωπιστική κρίση, μέσα στην οποία οι οικογένειες αναγκάζονται να πουλήσουν τις κόρες τους για να αποπληρώσουν χρέη ή να αγοράσουν τρόφιμα. Εκτός από την οικογένεια της Σίμα, ο Guardian και οι Zan Times μίλησαν με άλλες τρεις οικογένειες με κόρες κάτω των εννέα ετών, οι οποίες δόθηκαν σε γάμο για την εξόφληση χρεών. Η μικρότερη ήταν δύο μηνών όταν την υποσχέθηκαν ως νύφη, με όλες τις οικογένειες να δεσμεύονται ότι θα παραδώσουν τα κορίτσια στους μελλοντικούς συζύγους τους όταν θα έφταναν σε ηλικία μεταξύ επτά και εννέα ετών.
Οι παιδικοί γάμοι δεν αποτελούν νέο φαινόμενο στη Νότια Ασία. Ωστόσο, ενώ η πρακτική αυτή υποχωρούσε σε ολόκληρη την περιοχή, η κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν ανέστρεψε αυτή την τάση στο Αφγανιστάν.
«Για να ταΐσω τα υπόλοιπα παιδιά μου, έπρεπε να θυσιάσω ένα από αυτά»
Η Σαμπνάμ που είναι μαία, λέει: «Από τότε που η νέα κυβέρνηση ανέλαβε την εξουσία, ο αριθμός των ανήλικων μητέρων έχει αυξηθεί δραματικά. Στο παρελθόν, ίσως μόνο δύο ανήλικες μητέρες επισκέπτονταν το νοσοκομείο κάθε μήνα, οι περισσότερες από τις οποίες προέρχονταν από αναλφάβητες οικογένειες. Τώρα όμως, τόσο οι μορφωμένες όσο και οι αναλφάβητες οικογένειες παντρεύουν τις κόρες τους σε νεαρή ηλικία».
Η Σαμπνάμ θυμάται μια περίπτωση του 2024, κατά την οποία ένα 13χρονο κορίτσι προσήλθε σε εκείνη με σοβαρή αιμορραγία μετά από αποβολή. «Λυπήθηκα βαθιά. Μίλησα με τη μητέρα της και η απάντηση που άκουσα από εκείνη εξακολουθεί να αντηχεί στο μυαλό μου. Όταν τη ρώτησα γιατί επέτρεψε στη 13χρονη κόρη της να παντρευτεί έναν άνδρα σχεδόν 30 ετών, είπε: “Για να ταΐσω τα υπόλοιπα παιδιά μου, έπρεπε να θυσιάσω ένα από αυτά”».
Ορισμένες οικογένειες πιστεύουν λανθασμένα ότι όσο νεότερη είναι η μητέρα, τόσο πιο υγιές και έξυπνο θα είναι το παιδί. Οι μητέρες που είναι ακόμη και οι ίδιες παιδιά συχνά δεν έχουν ολοκληρώσει τη σωματική ή ψυχολογική τους ανάπτυξη και αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας, αναιμίας, αποβολής, δυστοκίας και πρόωρου τοκετού, καθώς και μεγαλύτερη πιθανότητα να γεννήσουν βρέφος με χαμηλό βάρος ή προβλήματα υγείας.
«Νιώθω 70 ετών»
Η Σίμα λέει ότι εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες του γεγονότος ότι απέκτησε παιδιά σε τόσο μικρή ηλικία. «Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου, λιποθύμησα αρκετές φορές επειδή η αρτηριακή μου πίεση έπεφτε πολύ χαμηλά. Έχω συνεχώς πονοκέφαλο. Πονάνε τα νεφρά μου. Νιώθω σαν άνθρωπος 70 ετών», λέει.
Η Σαμπνάμ λέει ότι οι οικογένειες συχνά αντιτίθενται στην καισαρική τομή, πιστεύοντας ότι περιορίζει τις μελλοντικές εγκυμοσύνες. Δύο νεαρές μητέρες που βρίσκονταν πρόσφατα υπό τη φροντίδα της πέθαναν κατά τον τοκετό, επειδή οι σύζυγοί τους αρνήθηκαν να επιτρέψουν να υποβληθούν σε καισαρική.
Έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο από το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ υπολόγισε τη μητρική θνησιμότητα στο Αφγανιστάν σε 600 θανάτους ανά 100.000 γεννήσεις ζώντων νεογνών, σε σύγκριση με 16 στο Ιράν, 155 στο Πακιστάν και 12 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η έκθεση αναφέρει ως αιτίες τους περιορισμούς που επιβάλλονται στις γυναίκες στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και την έλλειψη εργαζομένων στον χώρο της υγείας στις αγροτικές περιοχές, ενώ χαρακτηρίζει ζωτικής σημασίας τις επενδύσεις στην εκπαίδευση και στο γυναικείο υγειονομικό προσωπικό.
Πάνω από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια αποκλεισμένα από την εκπαίδευση
Η Σίμα είναι ένα από τα περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια στο Αφγανιστάν στα οποία έχει απαγορευτεί η εκπαίδευση πέρα από την έκτη τάξη -περίπου από την ηλικία των 12 ετών- από τότε που οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία. Πολλά εξαναγκάζονται πλέον σε γάμο και πρόωρη μητρότητα. Το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αφγανιστάν αναφέρει ότι, σύμφωνα με εκτίμηση ενός εκπαιδευτικού, το 70% των κοριτσιών που εκδιώχθηκαν από το σχολείο οδηγήθηκαν σε αναγκαστικούς γάμους, ενώ μια μικρότερη έρευνα σε 15 τέτοια κορίτσια διαπίστωσε ότι το 66% από αυτά ήταν κάτω των 18 ετών.
Ενώ οι νόμοι της χώρας πριν από τους Ταλιμπάν ποινικοποιούσαν τον γάμο ατόμων κάτω των 15 ετών, ένα νέο διάταγμα φέτος δεν όρισε κανένα απολύτως κατώτατο όριο ηλικίας. Το διάταγμα έρχεται μετά το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων για τις γυναίκες και τους αυξανόμενους περιορισμούς στην ελευθερία μετακίνησής τους. Οι νέοι νόμοι έχουν αποκλείσει τις γυναίκες και τα κορίτσια από την εκπαίδευση και την εργασία, επιδεινώνοντας την οικονομική δυσπραγία του Αφγανιστάν εν μέσω αυξανόμενης ανεργίας.
«Τις περισσότερες φορές πεινάμε»
Ο 24χρονος σύζυγος της Σίμα είναι άνεργος. Πήγε στο Ιράν αναζητώντας εργασία, αλλά επέστρεψε με άδεια χέρια έπειτα από τρεις μήνες. Εκείνη θα ήθελε να μπορούσε να εργαστεί, αλλά, ως μητέρα τριών παιδιών με ευθύνες στο σπίτι, δεν έχει καμία ευκαιρία να κερδίσει χρήματα ή να μάθει κάποια δεξιότητα. «Πέντε οικογένειες ζουν στο ίδιο συγκρότημα: οι γονείς μου, ο θείος μου με τις δύο συζύγους του και ο αδελφός μου με τη γυναίκα του», λέει η Σίμα. «Όποτε περισσεύει κάτι στους άλλους, μας το δίνουν. Τις περισσότερες φορές πεινάμε», συμπλήρωσε.
Αφού οι Ταλιμπάν έκλεισαν τις πύλες των σχολείων και απαγόρευσαν στις γυναίκες να εργάζονται στις περισσότερες δημόσιες θέσεις, η οικογένεια της Σίμα τη χρησιμοποίησε για να εξοφλήσει ένα χρέος: ο πατέρας της χρωστούσε στον αδελφό του περίπου 2.800 ευρώ και η Σίμα δόθηκε στον γιο του αδελφού αντί για τα χρήματα.
Πρόσφατη έκθεση του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών δείχνει ότι τα τρία τέταρτα του πληθυσμού του Αφγανιστάν, περίπου 28 εκατομμύρια άνθρωποι, δεν μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες και ότι περισσότερο από το 80% των νοικοκυριών είναι χρεωμένα. Με την αποδυνάμωση της USAID και την υπαναχώρηση από τις δεσμεύσεις παροχής βοήθειας στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η διεθνής βοήθεια προς τη χώρα μειώθηκε κατά περισσότερο από 16% το 2025, με αποτέλεσμα να κλείσουν ή να περιορίσουν τη λειτουργία τους εκατοντάδες ιατρικές κλινικές. Χωρίς επενδύσεις στην απασχόληση και στις υπηρεσίες, προειδοποιεί η έκθεση, οι προοπτικές για την ανοικοδόμηση της ζωής των ανθρώπων είναι δυσοίωνες.
Κορίτσια πωλούνται από βρέφη
Οι άλλες τρεις οικογένειες που έδωσαν συνέντευξη είναι από το δυτικό Αφγανιστάν και λένε ότι οι κόρες τους χρησιμοποιήθηκαν για την εξόφληση χρεών – τα χρήματα καταβλήθηκαν προκαταβολικά και οι κόρες θα παραδίδονταν αργότερα. Τρία από τα κορίτσια είναι ακόμη κάτω των 10 ετών, χωρίς να γνωρίζουν το μέλλον που έχει σχεδιαστεί γι’ αυτά…
Η ενός έτους εγγονή της 57χρονης Γκολνάρ πουλήθηκε για να εξοφληθεί το χρέος του πατέρα του. Όπως λέει η Γκολνάρ, η οικογένεια δεν είχε φαγητό, ο πατέρας διέφυγε από τους πιστωτές του και συμφώνησαν να πουλήσουν το παιδί για γάμο έναντι 2.650 ευρώ σε μετρητά και μερική διαγραφή χρεών.
«Όταν γίνει οκτώ ετών, θα την πάρουν από εμάς», λέει η Γκολνάρ. «Έδωσαν προκαταβολικά 100.000 αφγάνι και θα δώσουν άλλα 100.000 αφού πάρουν το κορίτσι από εμένα. Τα δώσαμε απευθείας στους πιστωτές για τα χρέη», συμπλήρωσε. Η γιαγιά ανησυχεί για το μέλλον της εγγονής της, ενθυμούμενη κορίτσια που πουλήθηκαν πριν από χρόνια στη γειτονιά της: «Δεν έχουν κανένα μέλλον. Είτε μας αφήσουν να καούμε σε μια φωτιά είτε αντιμετωπίσουν οτιδήποτε άλλο, εμείς δεν θα το μάθουμε».
Η 51χρονη Σαχέμπ Τζαν υποσχέθηκε την εγγονή της σε ηλικία δύο μηνών για να εξοφλήσει ένα χρέος, με τη δέσμευση ότι θα την παραδώσει όταν γίνει επτά ετών. Η Τζαν παρηγορείται από το γεγονός ότι τουλάχιστον γνωρίζουν τον αγοραστή, αλλά είναι αναστατωμένη επειδή δεν δόθηκαν καθόλου μετρητά και η πείνα τους συνεχίζεται. «Δώσαμε αυτό το κορίτσι για τα χρέη και αυτό ήταν όλο. Ο Θεός είναι μάρτυρας ότι ακόμη και τώρα οι συνθήκες διαβίωσής μας είναι τρομερές και άθλιες», λέει.
Η 44χρονη Σάμπζα πούλησε την κόρη της, που σήμερα είναι επτά ετών, όταν το παιδί ήταν τριών, για ένα χρέος 3.900 ευρώ, αφού επέστρεψε από το Πακιστάν και δεν βρήκε τίποτα για να φάνε, ενώ ο σύζυγός της ήταν πολύ άρρωστος για να εργαστεί. Τώρα είναι συντετριμμένη επειδή θα της πάρουν την κόρη της σε έναν χρόνο. «Αν υπήρχε κάποιος να μας δώσει αυτά τα χρήματα, θα ήμουν τόσο ευτυχισμένη. Αν η κόρη μου έμενε μαζί μου, θα ήμουν πανευτυχής», λέει.
Τα άλλα παιδιά της τη ρωτούν συνεχώς γιατί πούλησε την αδελφή τους, λέει. «Όταν η κόρη μου πηγαίνει στο σπίτι της θείας της, επιστρέφει πανικόβλητη και με ρωτά πού πήγε η αδελφή της. Δεν ξέρω σε τι κατάσταση θα βρίσκονται αφού την πάρουν μακριά. Όταν σκέφτομαι ότι θα πάρουν την κόρη μου σε έναν χρόνο, ο ουρανός καταρρέει πάνω στο κεφάλι μου. Λέω στον εαυτό μου ότι απομένει μόνο ένας χρόνος, τίποτε περισσότερο», αναφέρει.
