Η Ουγκάντα αποκάλυψε άγαλμα του Γιονατάν Νετανιάχου, του μεγαλύτερου αδελφού του πρωθυπουργού του Ισραήλ, τιμώντας έναν άνθρωπο που συνδέθηκε όσο λίγοι με μια από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις διάσωσης ομήρων στη σύγχρονη ιστορία.
Πενήντα χρόνια μετά την επιδρομή στο Εντέμπε, το νέο μνημείο επαναφέρει στο προσκήνιο όχι μόνο το πρόσωπο του Νετανιάχου, αλλά και μια ολόκληρη περίοδο που εξακολουθεί να προκαλεί έντονα συναισθήματα: θαυμασμό για τη διάσωση, πόνο για τις απώλειες και δύσκολες αναμνήσεις για την Ουγκάντα της εποχής του Ίντι Αμίν.
Το άγαλμα τοποθετήθηκε έξω από τον παλιό τερματικό σταθμό του διεθνούς αεροδρομίου Εντέμπε, ακριβώς στο σημείο όπου εκτυλίχθηκαν τα καθοριστικά λεπτά της επιχείρησης. Εκεί όπου κάποτε οι όμηροι κρατούνταν υπό την απειλή όπλων, σήμερα στέκεται ένα μνημείο που επιχειρεί να μετατρέψει την ιστορική μνήμη σε υπενθύμιση θάρρους, ευθύνης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Άγαλμα προς τιμή του αδελφού του Ισραηλινού πρωθυπουργού στο Εντέμπε
Ο αρχηγός του στρατού της Ουγκάντα, στρατηγός Μουχούζι Καϊνερουγκάμπα, δήλωσε ότι το μνημείο αποτίει φόρο τιμής στο θάρρος και την ανιδιοτελή προσφορά του Γιονατάν Νετανιάχου. Με λόγια που στόχευαν να γεφυρώσουν το τότε με το σήμερα, περιέγραψε την επιχείρηση απελευθέρωσης ως «ένα από τα πιο σημαντικά επεισόδια της σύγχρονης ιστορίας» και υπογράμμισε ότι οι δεσμοί μεταξύ της Ουγκάντας και του Ισραήλ είναι πλέον στενοί, θεμελιωμένοι σε «αμοιβαία εμπιστοσύνη, σεβασμό και συνεργασία».
Στο μήνυμά του, ο στρατηγός ευχήθηκε η μνήμη του Νετανιάχου να συνεχίσει να εμπνέει τις μελλοντικές γενιές «στην επιδίωξη της ειρήνης, της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Πρόκειται για μια διατύπωση που δεν περιορίζεται στη στρατιωτική διάσταση της ιστορίας, αλλά επιχειρεί να αναδείξει το ανθρώπινο και ηθικό αποτύπωμα μιας κρίσης που ξεπέρασε τα σύνορα και καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο πολλές χώρες αντιλαμβάνονται μέχρι σήμερα τις επιχειρήσεις διάσωσης ομήρων.
Το χρονικό της αεροπειρατείας και η πορεία προς το Εντέμπε
Η υπόθεση ξεκίνησε στις 27 Ιουνίου 1976, όταν πτήση της Air France με προορισμό το Παρίσι απογειώθηκε από το Τελ Αβίβ. Το αεροπλάνο έκανε στάση στην Αθήνα, όπου επιβιβάστηκαν οι αεροπειρατές, δύο Παλαιστίνιοι από το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, μαζί με δύο Γερμανούς συνεργούς τους. Λίγο αργότερα πήραν τον έλεγχο του αεροσκάφους και το ανάγκασαν να αλλάξει πορεία.
Η πρώτη στάση ήταν στη Λιβύη για ανεφοδιασμό. Στη συνέχεια, το Airbus A300 κατευθύνθηκε προς την Ουγκάντα, όπου ο δικτάτορας Ίντι Αμίν το υποδέχτηκε κατά την προσγείωση. Οι αεροπειρατές μετέφεραν τους ομήρους στον παλιό τερματικό σταθμό του αεροδρομίου Εντέμπε και διατύπωσαν τα αιτήματά τους: 5 εκατομμύρια δολάρια και την απελευθέρωση 53 κρατουμένων ανταρτών που βρίσκονταν σε φυλακές στο Ισραήλ, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και την Κένυα.
Μερικοί από τους ομήρους αφέθηκαν ελεύθεροι στις 30 Ιουνίου και την 1η Ιουλίου, όχι όμως Ισραηλινοί. Η κρίση βάθαινε και ο χρόνος λειτουργούσε πιεστικά, τόσο για τους ομήρους όσο και για τις κυβερνήσεις που προσπαθούσαν να σταθμίσουν τις επιλογές τους.
Η επιχείρηση διάσωσης και η θυσία του Γιονατάν Νετανιάχου
Στις 3 Ιουλίου, επίλεκτοι Ισραηλινοί κομάντος έφτασαν στο Εντέμπε και ξεκίνησαν την επιχείρηση απελευθέρωσης. Η επιχείρηση διήρκεσε λιγότερο από 90 λεπτά και οδήγησε στη διάσωση περισσότερων από 100 ομήρων. Ωστόσο, είχε βαρύ τίμημα: ο Γιονατάν Νετανιάχου ήταν ο μόνος Ισραηλινός στρατιώτης που σκοτώθηκε στην επιδρομή, γεγονός που τον κατέστησε σύμβολο προσωπικής θυσίας μέσα σε μια επιχείρηση που πανηγυρίστηκε ευρέως στο Ισραήλ.
Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης σκοτώθηκαν επίσης οι αεροπειρατές και τρεις συνεργοί τους που είχαν ενωθεί μαζί τους στην Ουγκάντα, καθώς και τουλάχιστον 45 στρατιώτες της Ουγκάντας. Ο Καϊνερουγκάμπα, αναφερόμενος στους θανάτους των Ουγκαντέζων στρατιωτών, σημείωσε ότι «πολέμησαν γενναία… για αυτό που πίστευαν ότι ήταν ένας δικαιολογημένος σκοπός», προσθέτοντας όμως μια κρίσιμη ιστορική αποτίμηση: σήμερα είναι ευρέως αναγνωρισμένο πως η κυβέρνηση του Ίντι Αμίν, την οποία υπηρέτησαν, ήταν «μια βάναυση δικτατορία που δεν εκπροσωπούσε τον λαό της Ουγκάντας».
Μνήμη, πολιτική και οι σημερινοί δεσμοί Ουγκάντας–Ισραήλ
Ο Ουγκαντέζος στρατηγός χαρακτήρισε όσα συνέβησαν πριν από μισό αιώνα «ένα οδυνηρό κεφάλαιο στην ιστορία μας». Αυτή η φράση συνοψίζει το λεπτό ισοζύγιο που καλείται να διαχειριστεί η Ουγκάντα: από τη μία, η ανάγκη να αναγνωριστεί η σκοτεινή περίοδος της δικτατορίας· από την άλλη, η επιθυμία να τονιστεί ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ έχουν μετασχηματιστεί σε μια πιο σταθερή και συνεργατική βάση.
Το άγαλμα του Γιονατάν Νετανιάχου, τοποθετημένο στον χώρο όπου γράφτηκε ιστορία, λειτουργεί ως δημόσια δήλωση μνήμης και ταυτόχρονα ως μήνυμα για το παρόν. Δεν είναι μόνο ένα μνημείο για έναν αξιωματικό που έπεσε σε αποστολή. Είναι και ένας τρόπος να ειπωθεί ότι η ιστορία μπορεί να αναγνωριστεί, να ερμηνευτεί και —σε κάποιο βαθμό— να συμφιλιωθεί με το σήμερα.
