Εντείνεται η πολιτική κρίση στην Ουκρανία, με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες πιέσεις από διαφορετικά μέτωπα: τη δημόσια αμφισβήτηση του τέως υπουργού Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, τις επίμονες διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις και τις νέες έρευνες των αρχών κατά της διαφθοράς που φέρονται να αγγίζουν βουλευτές και υψηλόβαθμους αξιωματούχους της προεδρίας.
Σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος καθορίζει κάθε πτυχή της πολιτικής ζωής, το αίτημα για εκλογές και η σκιά της διαφθοράς επαναφέρουν το θεμελιώδες ερώτημα: πώς μπορεί να λειτουργήσει μια «πλήρως λειτουργική δημοκρατική διαδικασία» υπό συνθήκες παρατεταμένης σύγκρουσης, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια και η συνοχή της χώρας;
Ο Φεντόροφ, πρώην στενός σύμμαχος του Ζελένσκι και από τους πιο δημοφιλείς πολιτικούς στην Ουκρανία, έστειλε την Τρίτη το πιο ηχηρό πολιτικό μήνυμα αμφισβήτησης από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022. Σε ένα εννιάλεπτο βιντεοσκοπημένο μήνυμα, ζήτησε την αποκατάσταση της δημοκρατικής διαδικασίας και τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών ακόμη και εν μέσω πολέμου. «Η δημοκρατία δεν μπορεί να κρατείται όμηρος από τη Ρωσία. Πολεμάμε ακριβώς επειδή θέλουμε να παραμείνουμε ένα ελεύθερο ευρωπαϊκό κράτος», ανέφερε, συνδέοντας ευθέως τον αγώνα στο μέτωπο με την ανάγκη πολιτικής νομιμοποίησης στο εσωτερικό.
Συστημική κρίση και κριτική χωρίς ευθείες κατηγορίες
Παρότι δεν διατύπωσε συγκεκριμένες κατηγορίες εναντίον του προέδρου ή άλλων αξιωματούχων, ο Φεντόροφ μίλησε για «συστημική κρίση διακυβέρνησης» και έστρεψε τα βέλη του στο ζήτημα της διαφθοράς σε καιρό πολέμου — ένα θέμα που στην Ουκρανία δεν είναι απλώς εσωτερική υπόθεση, αλλά παράγοντας που επηρεάζει τη διεθνή στήριξη, την κοινωνική αντοχή και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Η παρέμβασή του αποκτά πρόσθετο βάρος λόγω της πρόσφατης απομάκρυνσής του από το υπουργείο Άμυνας. Ο 35χρονος πολιτικός είχε προηγουμένως διατελέσει υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού και θεωρείται από τους βασικούς υποστηρικτές της αξιοποίησης drones και ψηφιακών εργαλείων στον πόλεμο. Ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας τον Ιανουάριο και, σύμφωνα με το αφήγημα των υποστηρικτών του, προσπάθησε να επιβάλει πιο τεχνοκρατικές διαδικασίες: περισσότερη χρήση δεδομένων, στατιστικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων στον σχεδιασμό επιχειρήσεων, καθώς και μεγαλύτερη διαφάνεια στον ευαίσθητο τομέα των προμηθειών.
Η σύγκρουση στο εσωτερικό της άμυνας και η αποπομπή
Η αυξανόμενη δημοτικότητά του, ωστόσο, φέρεται να τον έφερε σε σύγκρουση με τμήματα της στρατιωτικής ηγεσίας και με ισχυρούς παράγοντες της αμυντικής βιομηχανίας. Η αντιπαράθεση περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, και τον τότε αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι, ενώ στον πυρήνα της βρισκόταν η προσπάθεια μεταρρύθμισης των προμηθειών και η αντιμετώπιση της διαφθοράς. Ο Ζελένσκι τον απέλυσε στις 15 Ιουλίου, μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του — μια απόφαση που πυροδότησε αντιδράσεις σπάνιες για τα δεδομένα του πολέμου.
Διαδηλώσεις, συνθήματα και πολιτικό κόστος
Η απομάκρυνση του Φεντόροφ προκάλεσε κινητοποιήσεις στο Κίεβο και σε άλλες πόλεις, με συμμετοχή κυρίως νεότερων Ουκρανών. Οι διαδηλωτές ζήτησαν την επιστροφή του στο υπουργείο Άμυνας και την απομάκρυνση του Σίρσκι, μετατρέποντας μια κυβερνητική αλλαγή σε ευρύτερη πολιτική αντιπαράθεση. Ακόμη και έναν μήνα μετά την αποπομπή του, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Κίεβο φωνάζοντας συνθήματα όπως «Ο λαός είναι η εξουσία» και «Η διαφθορά σκοτώνει», υπογραμμίζοντας ότι, σε συνθήκες πολέμου, η εμπιστοσύνη είναι στρατηγικό κεφάλαιο.
Σε αντίθεση με άλλους πιθανούς πολιτικούς αντιπάλους του Ζελένσκι, ο Φεντόροφ αρνήθηκε να αναλάβει άλλη κυβερνητική θέση, δηλώνοντας ότι θα δεχόταν μόνο την επιστροφή του στο υπουργείο Άμυνας. Η στάση αυτή τροφοδότησε ερμηνείες ότι επιδιώκει να διατηρήσει πολιτική αυτονομία και να κεφαλαιοποιήσει τη λαϊκή στήριξη, χωρίς να ενσωματωθεί ξανά σε ένα σχήμα που ο ίδιος χαρακτηρίζει προβληματικό.
Ο Φεντόροφ ζητά εκλογές, νέες έρευνες για διαφθορά
Την ίδια ώρα, οι ουκρανικές αρχές κατά της διαφθοράς εντείνουν τις κινήσεις τους. Οι υπηρεσίες NABU και SAPO ανακοίνωσαν ότι ξεκίνησαν έρευνα σε βάρος μη κατονομαζόμενων βουλευτών και «υψηλόβαθμων αξιωματούχων» του γραφείου του Ζελένσκι, χωρίς να δώσουν περισσότερες λεπτομέρειες. Η ανακοίνωση έγινε λίγες ώρες πριν από κρίσιμη ψηφοφορία στο κοινοβούλιο για τον διορισμό του νέου υπουργού Άμυνας, Γεβγέν Χμάρα, γεγονός που προσέδωσε πρόσθετη πολιτική ένταση και τροφοδότησε ερωτήματα για το timing.
Ο Χμάρα, πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών, εγκρίθηκε την Τετάρτη από το κοινοβούλιο με συντριπτική πλειοψηφία. Επειδή η θέση του υπουργού Άμυνας πρέπει να καταλαμβάνεται από πολιτικό πρόσωπο, παραιτήθηκε από τις ένοπλες δυνάμεις πριν αναλάβει. Έξω από το κοινοβούλιο, υποστηρικτές του Φεντόροφ διαδήλωσαν κατά της ψηφοφορίας, μεταφέροντας την πολιτική αντιπαράθεση και στον δρόμο.
Αποπομπές, αποκαλύψεις και σκιές στην προεδρία
Στο μεταξύ, ο Ζελένσκι απέπεμψε την Τετάρτη την αναπληρώτρια επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Ιρίνα Μούντρα, σύμφωνα με διάταγμα που δημοσιεύθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα της ουκρανικής προεδρίας. Δεν δόθηκε αιτία για την απομάκρυνσή της, ενώ δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι η απόφαση συνδέεται με την υπόθεση διαφθοράς. Ωστόσο, νωρίτερα την ίδια ημέρα, οι αρχές κατά της διαφθοράς είχαν ανακοινώσει ότι αποκάλυψαν ομάδα που φέρεται να εμπλέκεται σε ξέπλυμα χρήματος, στην οποία περιλαμβάνεται —σύμφωνα με τις ίδιες— ανώτερος αξιωματούχος της προεδρίας. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν το κλίμα δυσπιστίας και δημιουργούν την αίσθηση ότι η πολιτική πίεση προς τον Ζελένσκι δεν είναι πλέον μονοδιάστατη.
Εκλογές εν καιρώ πολέμου: ανοιχτό ερώτημα χωρίς άμεση απάντηση
Η συζήτηση για τη διεξαγωγή εκλογών εν καιρώ πολέμου παραμένει εξαιρετικά φορτισμένη. Από τη μία πλευρά, το αίτημα του Φεντόροφ προβάλλεται ως υπεράσπιση της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Από την άλλη, οι πρακτικές δυσκολίες και οι κίνδυνοι ασφαλείας είναι προφανείς, ενώ το ενδεχόμενο πολιτικής πόλωσης σε κρίσιμη στρατιωτική φάση προκαλεί ανησυχία σε όσους προκρίνουν τη σταθερότητα.
Παρά τις φήμες για εκλογές μέσα στη φετινή χρονιά, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει συγκεκριμένη εξέλιξη προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, η συγκυρία —διαδηλώσεις, εσωτερικές αντιπαραθέσεις, κυβερνητικές αλλαγές και νέες έρευνες για διαφθορά— δείχνει ότι η πολιτική σκηνή στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια πιο αβέβαιη και απαιτητική φάση. Και όσο η πίεση αυξάνεται, τόσο το δίλημμα γίνεται πιο οξύ: πώς θα διατηρηθεί η ενότητα απέναντι στη Ρωσία, χωρίς να υποχωρήσει η απαίτηση για διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστική δημοκρατική λειτουργία.
