Μια νέα γενετική μελέτη υποδηλώνει ότι η παχυσαρκία και η υψηλή αρτηριακή πίεση μπορεί να παίζουν άμεσο ρόλο στην πρόκληση της άνοιας, όχι απλώς στην αύξηση του κινδύνου. Αναλύοντας δεδομένα από μεγάλους πληθυσμούς στη Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ερευνητές εντόπισαν ισχυρές ενδείξεις ότι το αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να βλάψει την υγεία του εγκεφάλου με την πάροδο του χρόνου, ειδικά όταν οδηγεί σε υψηλή αρτηριακή πίεση. Μεγάλο μέρος του κινδύνου άνοιας φαίνεται να σχετίζεται με αγγειακές βλάβες στον εγκέφαλο, που επηρεάζουν τη ροή του αίματος και τις γνωστικές λειτουργίες.
Η άνοια αποτελεί ένα αυξανόμενο παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας για το οποίο προς το παρόν δεν υπάρχει θεραπεία.
Τι είναι η άνοια και πώς εξελίσσεται
Η άνοια αναφέρεται σε μια ομάδα διαταραχών του εγκεφάλου και όχι σε μια μόνο νόσο. Οι πιο συχνές μορφές είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, η αγγειακή άνοια και η μικτή άνοια. Αυτές οι καταστάσεις καταστρέφουν σταδιακά τα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο, και τα συμπτώματα επιδεινώνονται με τον χρόνο. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, τα άτομα μπορεί να δυσκολεύονται με τη μνήμη, τη γλώσσα, την επίλυση προβλημάτων και να εμφανίζουν αλλαγές στη συμπεριφορά.
«Στη μελέτη αυτή, διαπιστώσαμε ότι ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) και η υψηλή αρτηριακή πίεση είναι άμεσες αιτίες της άνοιας», δήλωσε η συγγραφέας της μελέτης Ρουθ Φρίκε-Σμιτ, καθηγήτρια και επικεφαλής γιατρός στο Copenhagen University Hospital – Rigshospitalet και στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.
Οι ερευνητές μπόρεσαν να δείξουν άμεση σύνδεση μεταξύ υψηλού ΔΜΣ και άνοιας χρησιμοποιώντας Μεντελιανή τυχαιοποίηση, η οποία μοιάζει με τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή. Σε αυτήν την προσέγγιση, κοινές γενετικές παραλλαγές που οδηγούν σε υψηλότερο ΔΜΣ χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα για φαρμακευτικές αγωγές που αλλάζουν τον ΔΜΣ.
Σε φαρμακευτικές δοκιμές, οι συμμετέχοντες λαμβάνουν τυχαία είτε ενεργή θεραπεία είτε πλασίμπο. Ομοίως, οι γενετικές παραλλαγές που αυξάνουν ή δεν αυξάνουν τον ΔΜΣ περνούν τυχαία από γονείς σε παιδιά. Αυτή η τυχαιότητα επιτρέπει στους επιστήμονες να δουν πώς ο ΔΜΣ επηρεάζει την ασθένεια χωρίς να παρεμβαίνουν άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Αυτή η μέθοδος επέτρεψε στην ομάδα να προσδιορίσει καθαρά τον υψηλό ΔΜΣ ως άμεση αιτία αυξημένου κινδύνου άνοιας.
Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι μεγάλο μέρος του αυξημένου κινδύνου άνοιας που σχετίζεται με την παχυσαρκία φαίνεται να οφείλεται στην υψηλή αρτηριακή πίεση. Αυτό υποδηλώνει ότι η πρόληψη ή η αντιμετώπιση τόσο της παχυσαρκίας όσο και της υπέρτασης θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο ανάπτυξης άνοιας αργότερα στη ζωή.
«Η μελέτη δείχνει ότι το αυξημένο σωματικό βάρος και η υψηλή αρτηριακή πίεση δεν είναι απλώς προειδοποιητικά σημάδια, αλλά άμεσες αιτίες της άνοιας. Αυτό τα καθιστά εξαιρετικά στοχευμένους παράγοντες για πρόληψη» δήλωσε η ερευνήτρια.
Πρώιμη πρόληψη
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι φάρμακα για απώλεια βάρους έχουν ήδη δοκιμαστεί σε άτομα με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά δεν επιβράδυναν την γνωστική παρακμή αφού εμφανίστηκαν τα συμπτώματα. Ωστόσο, η χρονική στιγμή της παρέμβασης μπορεί να είναι καθοριστική.
«Η φαρμακευτική αγωγή για απώλεια βάρους δοκιμάστηκε πρόσφατα για να σταματήσει την γνωστική παρακμή σε πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ, χωρίς όμως θετικό αποτέλεσμα. Ένα ανοιχτό ερώτημα που μένει να εξεταστεί είναι αν η έναρξη αγωγής πριν από την εμφάνιση γνωστικών συμπτωμάτων μπορεί να προστατεύσει από την άνοια. Τα τρέχοντα δεδομένα μας υποδηλώνουν ότι πρώιμες παρεμβάσεις για μείωση βάρους θα μπορούσαν να προλάβουν την άνοια, και ιδιαίτερα την αγγειακού τύπου άνοια», κατεληξε.
