Σε έναν κόσμο γεμάτο πολέμους, διώξεις και ανθρωπιστικές κρίσεις, η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, που γιορτάζεται σήμερα, Σάββατο 20 Ιουνίου, μας υπενθυμίζει ότι το δικαίωμα στην αναζήτηση ασφάλειας είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και όχι προνόμιο.
Τα τελευταία στοιχεία από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) είναι ανησυχητικά: στο τέλος του 2024 στην Ευρώπη βρίσκονταν 18,4 εκατομμύρια βίαια εκτοπισμένα άτομα, ενώ περίπου 12 εκατομμύρια από αυτούς είναι πρόσφυγες, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου προσφυγικού πληθυσμού. Παγκοσμίως, οι πρόσφυγες ανέρχονται σε 41,6 εκατομμύρια.
75 Χρόνια από την υιοθέτηση της Σύμβασης της Γενεύης
Φέτος, η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων αποκτά προστιθέμενη σημασία, καθώς συμπληρώνονται 75 χρόνια από την υιοθέτηση της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, του θεμελιώδους διεθνούς κειμένου που προστατεύει το δικαίωμα των προσφύγων.
Η Λάουρα Λο Κάστρο, αντιπρόσωπος του UNHCR στην Ελλάδα, τονίζει ότι αυτή η επέτειος είναι κρίσιμη όχι μόνο για τους πρόσφυγες, αλλά για όλους μας. «Πριν από 75 χρόνια, οι χώρες δεσμεύτηκαν ότι κάθε άτομο που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον τόπο του εξαιτίας πολέμου ή διωγμού έχει το δικαίωμα να βρει ασφάλεια σε μια άλλη χώρα», εξηγεί.
«Μέχρι κάθε ανθρωπος να είναι ασφαλής»
Το κεντρικό μήνυμα της φετινής ημέρας είναι «Μέχρι Κάθε Άνθρωπος να Είναι Ασφαλής» (Until Everyone is Safe). Η Ύπατη Αρμοστεία καλεί τη νεότερη γενιά να υπερασπιστεί το δικαίωμα στο άσυλο. «Αυτή η τριπλή δέσμευση δεν αφορά μόνο τους τωρινούς πρόσφυγες, αλλά διατηρεί τη σημασία της για όλους μας», προσθέτει η Λο Κάστρο. «Κανένα άτομο δεν είναι πραγματικά ασφαλές μέχρι να είναι ασφαλείς οι πιο ευάλωτοι». Το φετινό μήνυμα είναι ένα κάλεσμα σε δράση και ενσυναίσθηση.
Πίσω από τους στατιστικούς αριθμούς βρίσκονται εκατομμύρια ιστορίες ανθρώπων που έχουν υποστεί απώλειες και ξεριζωμούς, αλλά και που διατηρούν την ελπίδα τους. Η Λο Κάστρο επισημαίνει τη σημασία της καταπολέμησης των στερεοτύπων γύρω από τους πρόσφυγες. «Οι πρόσφυγες δεν είναι απλώς αριθμοί. Είναι άνθρωποι με όνειρα, ταλέντα και ικανότητες», τονίζει, εξηγώντας ότι οι πρόσφυγες συμβάλλουν ουσιαστικά στις κοινωνίες που τους υποδέχονται ως εργαζόμενοι, επιχειρηματίες και ηγέτες.
Τέχνη και δημιουργικότητα για ενσυναίσθηση
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων προσφέρει επίσης έναν πολιτισμικό διάλογο μέσω τέχνης. Στην Αθήνα, μια πρωτοποριακή συνεργασία του Δικτύου Μέλισσα με το φωτογραφικό πρακτορείο Magnum Photos φέρνει την έκθεση «Say Goodbye Before You Leave», που καταγράφει τις προσφυγικές διαδρομές της τελευταίας δεκαετίας. Μέσω της τέχνης, οι ιστορίες προσφύγων ζωντανεύουν, προσφέροντας στους θεατές μια πιο ανθρώπινη προοπτική.
Ανθρώπινη αλληλεγγύη και υπευθυνότητα
Η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων προσφέρει επίσης μια ευκαιρία για να σκεφτούμε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε ως παγκόσμια κοινότητα. Ο Λάουρα Λο Κάστρο επισημαίνει ότι η ανάγκη για προστασία φθάνει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, και οι πολιτικές κατά του ασύλου συχνά δυσκολεύουν τη ζωή των προσφύγων. Η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες, που μας συνδέει όλους, πρέπει να υπερασπιστεί και να εφαρμοστεί.
