Πόσο εύκολα μπορεί μια ψευδής αφήγηση να επηρεάσει την άποψή μας για την πολιτική, τη μετανάστευση, την οικονομία ή την κλιματική αλλαγή; Και τι αλλάζει όταν το παραπλανητικό περιεχόμενο μπορεί πλέον να παράγεται μαζικά με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα εξετάσει νέα έρευνα του Mediterranean Digital Media Observatory (MedDMO) στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα, με τη συμμετοχή πολιτών διαφορετικών ηλικιών.
Η έρευνα επιχειρεί να καταγράψει όχι απλώς αν οι πολίτες συναντούν παραπληροφόρηση, αλλά αν και με ποιον τρόπο αυτή επηρεάζει τις αντιλήψεις και τις στάσεις τους. Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως η πολιτική, η μετανάστευση, η δημόσια υγεία, η οικονομία και η κλιματική αλλαγή.
«Σήμερα πλέον είναι ορατά τα αποτελέσματα της παραπληροφόρησης σε πολλούς κρίσιμους τομείς και λειτουργίες της κοινωνίας, όπως η δημόσια υγεία, η κοινωνική συνοχή και οι δημοκρατικές διαδικασίες. Γι’ αυτό είναι κρίσιμο να μελετηθεί ο άμεσος αντίκτυπός της σε κάθε πολίτη», επισημαίνει, μιλώντας αποκλειστικά στο ertnews.gr, ο Ανδρέας Βέγλης, επιστημονικά υπεύθυνος της ομάδας του ΑΠΘ στο MedDMO, καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Για τις ανάγκες της μελέτης θα χρησιμοποιηθούν διαδικτυακά ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και πειραματικές έρευνες, ώστε να εξεταστούν διαφορετικές πλευρές του φαινομένου.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει και την παραπληροφόρηση
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη και τα deepfakes. Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα εργαλεία παραγωγής συνθετικού περιεχομένου δημιουργεί νέες δυνατότητες και για την παραγωγή ψευδών εικόνων, βίντεο και αφηγήσεων.
«Η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζει εκθετική πρόοδο και χρησιμοποιείται και για την παραγωγή ψευδούς περιεχομένου», εξηγεί ο Ανδρέας Βέγλης. «Αυτό που θα μελετήσουμε είναι πώς επηρεάζει τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και τις ψευδείς αφηγήσεις, καθώς και σε ποιο βαθμό το κοινό μπορεί να εντοπίσει τα deepfakes».
Στην πρώτη φάση προβλέπονται δύο βασικές έρευνες. Η πρώτη θα επιχειρήσει να εντοπίσει σε ποιες θεματικές η παραπληροφόρηση εμφανίζεται να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο, ενώ η δεύτερη θα εξετάσει ποιες ηλικιακές ομάδες και ποιες γεωγραφικές περιοχές εμφανίζονται περισσότερο ευάλωτες.
Παράλληλα, το MedDMO επιδιώκει να δημιουργήσει μια ευρύτερη δεξαμενή πολιτών που θα μπορούν να συμμετέχουν και σε επόμενες έρευνες κατά τη διάρκεια των επόμενων δυόμισι ετών. Όπως εξηγεί ο κ. Βέγλης, το πεδίο της παραπληροφόρησης «μεταλλάσσεται συνεχώς», επομένως είναι πιθανό να προκύψουν νέες ερευνητικές ανάγκες όσο εξελίσσεται το έργο.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να εγγραφούν μέσω ηλεκτρονικής φόρμας, δηλώνοντας βασικά δημογραφικά στοιχεία και email επικοινωνίας. Η διαδικασία έχει εγκριθεί από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το MedDMO αποτελεί συνεργασία fact-checkers, ακαδημαϊκών ερευνητών και ειδικών στον ψηφιακό γραμματισμό στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα και συμμετέχει στο ευρωπαϊκό δίκτυο EDMO για τη μελέτη και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.
