Από τις ακραίες θερμοκρασίες στις σχολικές αίθουσες και τα ανεπαρκώς συντηρημένα σχολικά κτίρια έως τα χαοτικά ωρολόγια προγράμματα, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μαθητές των λυκείων στη Γαλλία είναι πολλά και προκαλούν έντονες αντιδράσεις. Στο επίκεντρο της δυσαρέσκειάς τους βρίσκεται και η διαδικασία εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η πλατφόρμα Parcoursup, μέσω της οποίας οι υποψήφιοι υποβάλλουν τις αιτήσεις τους για πανεπιστημιακές και άλλες σπουδές ανώτερης εκπαίδευσης, αποτελεί για πολλούς μια ψυχοφθόρα και απογοητευτική διαδικασία.
Έτσι, χιλιάδες νέοι Γάλλοι καταλήγουν να εγγράφονται σε βελγικά πανεπιστήμια όπως: ULB, UCLouvain, Liège, Mons, Tournai, Namur, σε λύκεια, σε σχολές, κυρίως χωρίς διαδικασία επιλογής εισόδου και με σχετικά μικρό κόστος. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή επιβαρύνει οικονομικά τον προϋπολογισμό της Ομοσπονδίας Βαλλωνίας-Βρυξελλών, με το κόστος να υπολογίζεται κατά μέσο όρο σε 9.000 ευρώ ανά φοιτητή.
Πώς λειτουργεί η πλατφόρμα Parcoursup
Μετά την αποφοίτησή τους από το λύκειο, περίπου 900.000 νέοι στη Γαλλία καλούνται κάθε χρόνο να περάσουν από την πλατφόρμα Parcoursup, προκειμένου να επιλέξουν ανάμεσα σε περίπου 25.000 προγράμματα και εκπαιδευτικές διαδρομές της ανώτατης εκπαίδευσης. Πρόκειται για μια διαδικασία αμφίδρομης επιλογής: οι υποψήφιοι δηλώνουν τις προτιμήσεις τους, αλλά και οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί επιλέγουν τους υποψηφίους που θα δεχτούν.
Αρχικά, η πλατφόρμα παρέχει αναλυτικές πληροφορίες για τα διαθέσιμα προγράμματα σπουδών, από το περιεχόμενο των μαθημάτων και το ακαδημαϊκό ημερολόγιο έως τους τίτλους σπουδών και τις επαγγελματικές προοπτικές. Παράλληλα, οι υποψήφιοι μπορούν να ενημερωθούν για το αν τα ιδρύματα είναι δημόσια ή ιδιωτικά, αν η εισαγωγή σε αυτά προϋποθέτει επιλογή, τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων, καθώς και τις δυνατότητες χορήγησης υποτροφιών.
Στη συνέχεια, η πλατφόρμα δίνει στους υποψηφίους τη δυνατότητα να δημιουργήσουν έναν φάκελο, συμπεριλαμβάνοντας το βιογραφικό τους σημείωμα, την επιστολή κινήτρων, τα ενδιαφέροντά τους και τις προτιμήσεις τους ως προς τα προγράμματα σπουδών. Αφού αξιολογηθούν οι αιτήσεις, οι υποψήφιοι αρχίζουν να λαμβάνουν απαντήσεις από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στα οποία έχουν υποβάλει αίτηση. Οι προσφορές εισαγωγής προέρχονται από τα ίδια τα ιδρύματα και όχι από την πλατφόρμα Parcoursup, η οποία λειτουργεί ως διαμεσολαβητής. Τελικά, η απόφαση ανήκει στους ίδιους τους υποψηφίους, οι οποίοι επιλέγουν ποια από τις διαθέσιμες προτάσεις θα αποδεχτούν.
Αοριστία και κοινωνική επιλογή
Ωστόσο, το σύστημα δεν βρίσκει σύμφωνους όλους. Όταν τέθηκε σε λειτουργία το 2018, το Parcoursup φιλοδοξούσε να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες του προηγούμενου συστήματος εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, γνωστού ως APB (Admission Post-Bac), όπως η έλλειψη διαφάνειας στη διαδικασία επιλογής και η προσφυγή σε κλήρωση για την κατανομή των θέσεων. Όμως, 8 χρόνια αργότερα, οι κριτικές παραμένουν ως επί το πλείστον οι ίδιες: η διαδικασία είναι χρονοβόρα και είναι το ίδιο αόριστη, ακόμη και αν το Parcoursup υποδεικνύει σαφώς τα καθοριστικά κριτήρια επιλογής περισσότερο από πριν.
Οι υποψήφιοι αισθάνονται ότι αποκλείονται άδικα από τον τομέα της επιλογής τους, παρά τους καλούς βαθμούς τους. Η Γαλλική Γερουσία εξέτασε το ζήτημα το 2023 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διαδικασία είναι υπερβολικά χρονοβόρα, αγχωτική και αδιαφανής. Επισήμανε «αυξανόμενο άγχος, καθώς και μια κυρίαρχη αίσθηση έλλειψης σαφήνειας, ταχύτητας, δικαιοσύνης και διαφάνειας». Η έκθεση της Γερουσίας αναδεικνύει τις ανισότητες στη διαδικασία επιλογής.
Η Εθνική Ένωση Φοιτητών της Γαλλίας εκτιμά ότι το Parcoursup λειτουργεί ως ένας μηχανισμός ανάδειξης μιας εκπαιδευτικής ελίτ, αναπαράγοντας τις κοινωνικές ανισότητες. Καθώς οι σχολικές επιδόσεις διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία επιλογής, υποψήφιοι με χαμηλότερους βαθμούς ή προερχόμενοι από λύκεια υποβαθμισμένων περιοχών κινδυνεύουν να αποκλειστούν από σχολές υψηλής ζήτησης. Αντίθετα, οι απόφοιτοι σχολείων με υψηλές επιδόσεις έχουν συχνά περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσουν μια θέση στις πρώτες επιλογές τους.
Οι επικρίσεις εστιάζουν κυρίως στην υποψία ότι ένας αδιαφανής αλγόριθμος κατατάσσει τις αιτήσεις, καθώς και στους φόβους για μεροληψία και αθέμιτες παρεμβάσεις στη διαδικασία επιλογής. Ωστόσο, η πλατφόρμα Parcoursup διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει ενιαίος εθνικός αλγόριθμος που να αξιολογεί τις υποψηφιότητες. Όπως εξηγεί, την αξιολόγηση αναλαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί των επιμέρους προγραμμάτων, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και απαιτήσεων που δημοσιοποιούνται στην πλατφόρμα. Για τον σκοπό αυτό, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα συγκροτούν επιτροπές αξιολόγησης και επιλογής, οι οποίες αποτελούνται κυρίως από εκπαιδευτικούς.
Έτσι, οι υποψήφιοι φοιτητές νιώθουν απογοητευμένοι και παραπονιούνται ότι είναι αναγκασμένοι να εγγραφούν σε προγράμματα σπουδών που δεν τους ταιριάζουν, όπως κατέθεσαν ορισμένοι στο Franceinfo το 2023. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει το υψηλό ποσοστό εγκατάλειψης: το ένα τρίτο των αποχωρήσεων σημειώνεται κατά το πρώτο έτος. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, το φαινόμενο αυτό είναι γενικευμένο σε σχεδόν όλα τα επιστημονικά πεδία.
Σήμερα, η δυσαρέσκεια για όλα αυτά τα ζητήματα εκφράζεται μέσα από τις έντονες αντιδράσεις των μαθητών. Παρότι το Parcoursup έχει καταστήσει τη διαδικασία επιλογής σπουδών πιο σαφή και εύκολη, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, κυρίως ως προς την ανθρώπινη διάσταση του συστήματος και λιγότερο ως προς τη διαφάνειά του.
Τι ισχύει στο Βέλγιο
Στο γαλλόφωνο Βέλγιο δεν υπάρχει κεντρική πλατφόρμα για να καθοδηγήσει τους υποψηφίους προς την ανώτερη εκπαίδευση. Οι μελλοντικοί φοιτητές που κατέχουν το CESS (Πιστοποιητικό Δευτεροβάθμιας Ανώτερης Εκπαίδευσης, ισοδύναμο με το γαλλικό Μπακαλορεά) εγγράφονται απευθείας στην πανεπιστήμιο ή το λύκειο της επιλογής τους. Έτσι, δεν υπάρχει διαδικασία επιλογής, ούτε επιστολή κινήτρων.
Ωστόσο, ορισμένοι τομείς υπόκεινται σε διαδικασία επιλογής: μέσω εισαγωγικών εξετάσεων- όπως στην ιατρική, την οδοντιατρική ή την κτηνιατρική- ή μέσω εσωτερικών διαγωνισμών για συγκεκριμένα καλλιτεχνικά ή άλλα ειδικά προγράμματα σπουδών. Επιπλέον, η επιλογή πραγματοποιείται και μετά τις εξετάσεις στο τέλος μιας ενότητας ή του πρώτου έτους, στο πλαίσιο ενός αυστηρού συστήματος επικυρωμένων πιστωτικών μονάδων, το οποίο καθιστά ορισμένους φοιτητές μη δικαιούχους χρηματοδότησης.
Παράλληλα, η γεωγραφική εγγύτητα και οι στενοί δεσμοί με τη Γαλλία καθιστούν το Βέλγιο ελκυστικό προορισμό για πολλούς Γάλλους φοιτητές που αναζητούν μια εναλλακτική διαδρομή προς την απόκτηση πανεπιστημιακού πτυχίου.
Επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό της Ομοσπονδίας Βαλλωνίας-Βρυξελλών
Η επιτυχία των σπουδών στο Βέλγιο επιβαρύνει ενίοτε τις υποδομές των βελγικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης- με αμφιθέατρα που ασφυκτιούν και φοιτητικά δωμάτια («kots») που έχουν μεγαλύτερη ζήτηση, και άρα είναι ακριβότερα- αλλά, πάνω απ’ όλα, επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά.
Με τα δίδακτρα να αγγίζουν σχεδόν τα 1.200 ευρώ (αν και διαβαθμισμένα) και τις επιδοτήσεις να κυμαίνονται από 7.000 έως 11.000 ευρώ ανά φοιτητή, η Ομοσπονδία Βαλλωνίας-Βρυξελλών καταλήγει να χρηματοδοτεί Γάλλους φοιτητές με δεκάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η Ομοσπονδία Βαλλωνίας-Βρυξελλών αναγκάστηκε να λάβει μέτρα. Καθώς μια σημαντική αύξηση των διδάκτρων θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες, επέλεξε να θεσπίσει ποσοστώσεις για τους φοιτητές που δεν είναι κάτοικοι Βελγίου: έως 15% στις σπουδές Ιατρικής και Οδοντιατρικής, με την επιλογή να βασίζεται στα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων σε επίπεδο Ομοσπονδίας, έως 20% στις κτηνιατρικές σπουδές, με επιλογή μέσω ηλεκτρονικής κλήρωσης και έως 30% σε παραϊατρικούς κλάδους, όπως η φυσικοθεραπεία και η λογοθεραπεία, όπου καταφεύγουν σε κλήρωση εφόσον χρειαστεί.
Ένα ακόμη μέτρο περιορισμού είναι η δυνατότητα υποβολής μόνο μίας αίτησης ανά έτος, αποκλείοντας έτσι το ενδεχόμενο οι υποψήφιοι να δηλώνουν πολλαπλούς κλάδους σπουδών, προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες εισαγωγής τους.
Τα βελγικά πανεπιστήμια παραμένουν ανοιχτά για τους Γάλλους φοιτητές
Αν και το οικονομικό βάρος αυτής της εισροής ξένων φοιτητών πέφτει στην Ομοσπονδία Βαλλωνίας-Βρυξελλών, τα πανεπιστήμια επιδιώκουν να διατηρήσουν την ηρεμία και να προσφέρουν ένα φιλόξενο περιβάλλον. Σε επίπεδο Ομοσπονδίας Βαλλωνίας-Βρυξελλών, η Ακαδημία Έρευνας και Ανώτερης Εκπαίδευσης επιβεβαιώνει την ανοδική τάση στην εγγραφή Γάλλων φοιτητών.
Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025, περίπου 22.000 Γάλλοι φοιτητές εγγράφηκαν σε ιδρύματα γαλλόφωνης ανώτατης εκπαίδευσης στο Βέλγιο. Από αυτούς, περίπου 4.500 επέλεξαν το ULB, αριθμός αυξημένος κατά σχεδόν 1.000 σε σύγκριση με δέκα χρόνια νωρίτερα. Η εισροή Γάλλων φοιτητών ενισχύθηκε σημαντικά μετά την εισαγωγή της πλατφόρμας Parcoursup στη Γαλλία, με την αύξηση να κορυφώνεται την περίοδο 2020-2022 και να ακολουθεί στη συνέχεια μια σχετική σταθεροποίηση.
Οι κλάδοι που επηρεάζονται περισσότερο είναι η Ιατρική, η Φιλοσοφία και οι Κοινωνικές Επιστήμες, ιδίως οι Πολιτικές Επιστήμες και οι Διεθνείς Σχέσεις, καθώς και η Αρχιτεκτονική, η Ψυχολογία και οι Επιστήμες της Κίνησης.
Ωστόσο, στο ULB όπως και αλλού, «η παρουσία Γάλλων φοιτητών στα πανεπιστήμιά μας δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται ως πρόβλημα», εξηγεί η Βαλερί Πιέτ, αναπληρώτρια πρύτανης εκπαίδευσης και ποιότητας. «Οι φοιτητές αυτοί δεν είναι απλώς αριθμοί σε έναν πίνακα χρηματοδότησης. Είναι νέοι άνθρωποι που επιλέγουν να σπουδάσουν στα πανεπιστήμιά μας, εντάσσονται στις ακαδημαϊκές μας κοινότητες και συμβάλλουν στα έργα μας, στην έρευνα και στην πολιτιστική μας ζωή. Αύριο, θα αποτελούν μέρος της κοινωνίας στην οποία θα ζήσουν και θα εργαστούν. Η υποδοχή τους αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς μας: είμαστε ένα ανοιχτό πανεπιστήμιο, πιστό σε μια μακρά παράδοση κινητικότητας, ανταλλαγών και εξωστρέφειας».
Παρόλα αυτά, το πανεπιστήμιο των Βρυξελλών αναγνωρίζει την πίεση στα αμφιθέατρα και την πρακτική άσκηση σε ορισμένα ήδη κορεσμένα πεδία: «Δεν μπορούμε επίσης να ζητήσουμε από τα πανεπιστήμια μας να απορροφούν επ’ αόριστον αυτή την επιπλέον ζήτηση χωρίς να αμφισβητήσουμε τους πόρους που τους παραχωρούνται».
Το ULB ζητά, επομένως, τη θέσπιση «αντίστοιχων μέτρων» για την ευρωπαϊκή κινητικότητα, με ένα μοντέλο χρηματοδότησης που θα είναι «βιώσιμο σε ευρωπαϊκό επίπεδο», όπως εξηγεί η αναπληρώτρια πρύτανης.
«Θεωρούμε ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για το ζήτημα και να διασφαλίσει καλύτερη χρηματοδότηση της κινητικότητας των φοιτητών μεταξύ των κρατών-μελών», σημειώνει. Σε πιο άμεσο επίπεδο, το πανεπιστήμιο αναμένει από την Ομοσπονδία Βαλλονίας-Βρυξελλών να αναζητήσει μηχανισμούς που θα επιτρέψουν να «διατηρηθεί αυτή η εξωστρέφεια, χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω οι δυνατότητες υποδοχής και να υποβαθμιστεί η ποιότητα της εκπαίδευσης που οφείλουμε σε όλους τους φοιτητές μας».
Στο Πανεπιστήμιο του Ναμύρ, όπου παρατηρείται επίσης σταθερή αύξηση των εγγραφών από τη Γαλλία- περίπου 30% με 40% περισσότερες από το 2018– δεν υφίσταται ούτε εκεί κάποιο αξιοσημείωτο πρόβλημα: «Η παρουσία Γάλλων φοιτητών εντοπίζεται κυρίως σε προγράμματα σπουδών με περιορισμένη πρόσβαση, όπως η ιατρική και η κτηνιατρική. Επομένως, λόγω αυτού του περιορισμού, το φαινόμενο της μαζικοποίησης δεν εκδηλώνεται», διαβεβαιώνει ο αντιπρύτανης αρμόδιος για την εκπαίδευση, Λοράν Σουμάχερ.
Ένα άρθρο γραμμένο από τον Jean-François Herbecq, το οποίο δημοσιεύθηκε αρχικά στις 17 Οκτωβρίου 2026, 06:58 (θερινή ώρα Κεντρικής Ευρώπης).
