Η Ιρλανδική Προεδρία παρουσίασε την πρότασή της για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τον προϋπολογισμό που θα καθορίσει τις ευρωπαϊκές δαπάνες για την επόμενη επταετία. Το σχέδιο προβλέπει περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γεγονός που έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας δεν αποτελεί την τελική συμφωνία, αλλά ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θα ξεκινήσουν οι συζητήσεις. Ωστόσο, το μέγεθος των περικοπών, που αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 8% σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής, αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τη διαπραγμάτευση.
Οι περικοπές των 141 δισ. ευρώ και το δημοσιονομικό δίλημμα
Κατά την παρουσίαση του σχεδίου, ο Τόμας Μπερν, υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας της Ιρλανδίας, έκανε λόγο για ένα σύνθετο «δημοσιονομικό τρίλημμα». Όπως εξήγησε, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να χρηματοδοτήσει νέες και επείγουσες προτεραιότητες, όπως η ανταγωνιστικότητα, η έρευνα, η καινοτομία, η ασφάλεια και η άμυνα, χωρίς να εγκαταλείψει τις βασικές πολιτικές που στηρίζουν τις περιφέρειες και τον αγροτικό τομέα.
Παράλληλα, οι αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές δημοσιονομικές δυνατότητες των κρατών μελών. Οι εθνικοί προϋπολογισμοί βρίσκονται ήδη υπό πίεση, ενώ η ανάγκη για περισσότερες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς αυξάνεται διαρκώς. Σε αυτό το πλαίσιο, οι περικοπές των 141 δισ. ευρώ παρουσιάζονται από την Ιρλανδική Προεδρία ως προσπάθεια εξισορρόπησης ανάμεσα στις νέες ανάγκες και στους διαθέσιμους πόρους.
Ο Ιρλανδός υφυπουργός υπογράμμισε ότι μια πρόταση σε αυτό το στάδιο δεν είναι δυνατό να ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις όλων των πλευρών. Τόνισε, επίσης, ότι το σχέδιο σχεδιάστηκε ως «καταλύτης» για την επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων, καθώς ο στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του έτους.
Πώς διαμορφώνεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο
Σύμφωνα με την Ιρλανδική Προεδρία, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός αντιστοιχεί στο 1,16% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά τη μείωση σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το συνολικό ποσό παραμένει σημαντικά υψηλότερο από το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
Η αύξηση υπερβαίνει το 30% σε ονομαστικούς όρους. Εάν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, η συνολική αύξηση φτάνει περίπου το 47%. Η Ιρλανδική Προεδρία υποστηρίζει ότι, παρά τις περικοπές των 141 δισ. ευρώ, σχεδόν όλα τα βασικά προγράμματα θα λάβουν περισσότερη χρηματοδότηση σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο.
Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στο να διατηρήσει τη χρηματοδότηση των παραδοσιακών πολιτικών, ενώ ταυτόχρονα να δημιουργήσει χώρο για νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Η τελική κατανομή των πόρων, πάντως, θα αποτελέσει ένα από τα πιο δύσκολα σημεία των διαπραγματεύσεων.
Προστασία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής
Μία από τις βασικές προτεραιότητες του σχεδίου είναι η διατήρηση των εθνικών κατανομών χρηματοδότησης. Αυτό σημαίνει ότι προστατεύονται σε σημαντικό βαθμό η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η πολιτική συνοχής, δύο από τους σημαντικότερους πυλώνες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική στηρίζει εκατομμύρια αγρότες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η πολιτική συνοχής χρηματοδοτεί έργα υποδομών, επενδύσεις και αναπτυξιακές δράσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Για πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, η διατήρηση αυτών των πόρων θεωρείται κρίσιμη για τη στήριξη της παραγωγής και τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων.
Η πρόταση επιχειρεί επομένως να αποτρέψει μια απότομη μετατόπιση πόρων από τις υφιστάμενες πολιτικές προς τους νέους τομείς προτεραιότητας. Παράλληλα, όμως, οι τελικές ισορροπίες θα εξαρτηθούν από τις απαιτήσεις των κρατών μελών και τις διαθέσιμες δημοσιονομικές δυνατότητες.
Περισσότερα από 400 δισ. ευρώ για ανταγωνιστικότητα και ασφάλεια
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ιδιαίτερα ενισχυμένη χρηματοδότηση για την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα, την καινοτομία, την ασφάλεια και την άμυνα. Συνολικά, περισσότερα από 400 δισ. ευρώ αναμένεται να κατευθυνθούν στα ευρωπαϊκά ταμεία ανταγωνιστικότητας, ποσό υπερδιπλάσιο σε σχέση με το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
Η αύξηση αυτή αντανακλά την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει τη θέση της σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού. Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, η στήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η χρηματοδότηση της έρευνας και η ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας έχουν αναδειχθεί σε στρατηγικές ανάγκες.
Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια, οι πρώτες ύλες, οι ημιαγωγοί και οι ψηφιακές υποδομές. Η αυξημένη χρηματοδότηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο για την προσέλκυση επενδύσεων και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
Συνεχίζεται η στήριξη προς την Ουκρανία
Τρίτη βασική προτεραιότητα είναι η διατήρηση της χρηματοδότησης για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Το σχέδιο προβλέπει επίσης δέσμευση ύψους 25 δισ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια, επιβεβαιώνοντας ότι η ΕΕ εξακολουθεί να θεωρεί την υποστήριξη της Ουκρανίας κεντρικό στοιχείο της εξωτερικής και ανθρωπιστικής της πολιτικής.
Η χρηματοδότηση αφορά τόσο την αντιμετώπιση των άμεσων ανθρωπιστικών αναγκών όσο και τη μακροπρόθεσμη αποκατάσταση βασικών υποδομών. Ωστόσο, το ζήτημα της στήριξης της Ουκρανίας αναμένεται να αποτελέσει ακόμη ένα σημείο έντονης διαπραγμάτευσης, καθώς τα κράτη μέλη έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς το ύψος και τη διάρκεια της ευρωπαϊκής συνδρομής.
Οι περικοπές των 141 δισ. ευρώ που προτείνει η Ιρλανδική Προεδρία ανοίγουν έναν δύσκολο κύκλο διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Το σχέδιο επιχειρεί να συνδυάσει τη δημοσιονομική συγκράτηση με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας και της στήριξης της Ουκρανίας, διατηρώντας παράλληλα τις βασικές πολιτικές της Ένωσης. Η τελική συμφωνία θα απαιτήσει συμβιβασμούς, καθώς οι χώρες θα πρέπει να αποφασίσουν πώς θα κατανεμηθούν οι διαθέσιμοι πόροι και ποιες προτεραιότητες θα χρηματοδοτηθούν με μεγαλύτερη ένταση.
