Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) αναθεωρεί προς τα κάτω τις εκτιμήσεις του για το 2026, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η απότομη άνοδος στις τιμές των υδρογονανθράκων αναδιαμορφώνουν το παγκόσμιο τοπίο. Η ζήτηση πετρελαίου εμφανίζεται πλέον πιο αδύναμη από ό,τι αναμενόταν πριν από λίγους μήνες, όχι μόνο λόγω του αυξημένου κόστους για καταναλωτές και επιχειρήσεις, αλλά και εξαιτίας των σοβαρών διαταραχών στην προσφορά και στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του IEA, η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου για το 2026 εκτιμάται στα 103,29 εκατ. βαρέλια την ημέρα, έναντι 103,46 εκατ. βαρελιών στην προηγούμενη πρόβλεψη. Παράλληλα, ο Οργανισμός προβλέπει πλέον ετήσια μείωση κατά 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ τον Ιούλιο υπολόγιζε υποχώρηση κατά 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η αναθεώρηση αυτή υπογραμμίζει πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει η εικόνα όταν η γεωπολιτική αστάθεια συμπιέζει τόσο την προσφορά όσο και την εμπιστοσύνη στην αγορά.
Γιατί μειώνεται η πρόβλεψη το 2026
Η βασική αιτία της υποχώρησης στις προβλέψεις για τη ζήτηση πετρελαίου είναι ο συνδυασμός δύο παραγόντων: η άνοδος των τιμών και οι επίμονες διαταραχές στη ροή προμηθειών. Όταν τα καύσιμα ακριβαίνουν, η κατανάλωση περιορίζεται σχεδόν αυτόματα: μεταφορές, βιομηχανία και νοικοκυριά προσαρμόζουν συμπεριφορές, μειώνουν μετακινήσεις ή αναζητούν εναλλακτικές. Ταυτόχρονα, η αβεβαιότητα εντείνει την επιφυλακτικότητα των επιχειρήσεων, περιορίζοντας δραστηριότητες που «καίνε» ενέργεια.
Η τρέχουσα κρίση, ωστόσο, δεν είναι απλώς ένα ζήτημα τιμών. Είναι και θέμα πρόσβασης: όταν η διαδρομή μεταφοράς διαταράσσεται, οι αγορές αντιδρούν με μεγαλύτερη ένταση, καθώς αυξάνονται τα ασφάλιστρα κινδύνου, επιμηκύνονται οι χρόνοι παράδοσης και διογκώνεται το κόστος logistics. Όλα αυτά λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής της πίεσης στη ζήτηση πετρελαίου.
Πιέσεις από τον αποκλεισμό του Ορμούζ
Κομβικό σημείο της κρίσης αποτελεί ο παρατεταμένος αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα «περάσματα» για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Ο IEA επισημαίνει ότι η εξέλιξη αυτή επηρεάζει έντονα την αγορά, καθώς η άνοδος των τιμών των καυσίμων περιορίζει την κατανάλωση, ενώ οι δυσλειτουργίες στις εφοδιαστικές αλυσίδες μειώνουν τη διαθέσιμη προσφορά.
Ενδεικτικά, περίπου 8,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα από την παραγωγή του Κόλπου έχουν τεθεί εκτός παγκόσμιας προσφοράς. Ο Οργανισμός χαρακτηρίζει την κρίση του Ορμούζ ως τη μεγαλύτερη διατάραξη της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου που έχει καταγραφεί, μια διατύπωση που αποτυπώνει το μέγεθος και τη σπανιότητα του σοκ. Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και μικρές μεταβολές στις ροές μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες κινήσεις στις τιμές, ακριβώς επειδή η αγορά λειτουργεί με στενά περιθώρια.
Σταδιακή βελτίωση προς το τέλος της χρονιάς
Παρότι η συνολική εικόνα για τη ζήτηση πετρελαίου στο 2026 είναι πιο αδύναμη, ο IEA βλέπει περιθώριο σταδιακής εξομάλυνσης μέσα στη χρονιά. Η μείωση της ζήτησης αναμένεται να είναι πιο έντονη στις αρχές: εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 4,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως στο πρώτο τρίμηνο, ενώ στο τρίτο τρίμηνο αναμένεται να περιοριστεί στα 2,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο είναι ότι στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 προβλέπεται αύξηση της ζήτησης κατά 580.000 βαρέλια ημερησίως. Αυτό δεν αναιρεί τη συνολική αρνητική τάση, αλλά δείχνει ότι η αγορά μπορεί να επιχειρήσει «επιστροφή» σε πιο φυσιολογικά επίπεδα, υπό την προϋπόθεση ότι οι πιο οξείες διαταραχές θα υποχωρήσουν και οι τιμές θα σταθεροποιηθούν.
Ρεκόρ στα περιθώρια διύλισης και έντονη πίεση στο ντίζελ
Η κρίση δεν περιορίζεται στο αργό. Η έλλειψη διυλισμένων προϊόντων επιδεινώνεται από τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, γεγονός που προσθέτει έναν ακόμη κρίκο πίεσης στην αλυσίδα. Τον Ιούλιο, τα περιθώρια διύλισης στην περιοχή του Ατλαντικού έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ, δείχνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο αργό υπάρχει, αλλά και πόσο γρήγορα μπορεί να μετατραπεί σε χρήσιμα προϊόντα.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η κατάσταση στην αγορά του ντίζελ, όπου η τιμή του έφτασε περίπου στο διπλάσιο της τιμής του αργού στις διεθνείς αγορές. Δεδομένου ότι το ντίζελ είναι κρίσιμο καύσιμο για μεταφορές και βιομηχανία, η πίεση αυτή τροφοδοτεί περαιτέρω τον πληθωρισμό κόστους και, τελικά, περιορίζει εκ νέου τη ζήτηση πετρελαίου μέσω της οικονομικής επιβάρυνσης.
Μειώνεται η παγκόσμια παραγωγή – ισχυρή ανάκαμψη το 2027
Στο σκέλος της προσφοράς, ο IEA αναμένει ότι η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου θα μειωθεί κατά 4,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2026, με την παραγωγή να εκτιμάται πλέον στα 102,02 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Για το 2027, όμως, ο Οργανισμός προβλέπει σημαντική ανάκαμψη: αύξηση παραγωγής κατά 8,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, φτάνοντας στα 110,3 εκατ. βαρέλια.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο έτη δείχνει πόσο εξαρτάται η αγορά από το αν θα αποκατασταθούν οι ροές και αν θα υπάρξει χώρος για επενδύσεις, συντήρηση υποδομών και επανεκκίνηση παραγωγικής δυναμικότητας.
Εύθραυστη η προοπτική αποκλιμάκωσης
Μια αποκλιμάκωση του πολέμου θα μπορούσε να επιτρέψει σταδιακή αποκατάσταση των πετρελαϊκών ροών τους επόμενους μήνες. Σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανό να δημιουργηθεί πλεόνασμα προσφοράς προς το τέταρτο τρίμηνο του 2026, κάτι που θα διευκόλυνε την ανασύσταση των αποθεμάτων και θα λειτουργούσε κατευναστικά για τις τιμές.
Ωστόσο, ο IEA προειδοποιεί ότι οι προοπτικές παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Η ανάγκη για άρση του αποκλεισμού του Ορμούζ γίνεται ολοένα και πιο πιεστική, καθώς τα διαθέσιμα αποθέματα εξαντλούνται με γρήγορο ρυθμό και η αγορά παραμένει εκτεθειμένη σε νέες αιφνίδιες αναταράξεις.
