Πιερρακάκης: Χρειαζόμαστε αλλαγή νοοτροπίας και συνολική στρατηγική για να ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή κυριαρχία

Την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας στην Ευρώπη και ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς σε όλους τους στρατηγικούς τομείς, υπογράμμισε ο υπουργός Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης, από τη γαλλική πόλη Aix-en-Provence, στο πλαίσιο του forum «Les Rencontres Économiques d’Aix-en-Provence» που διοργανώνει το Le Cercle des Économistes.

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης είπε χαρακτηριστικά: «Για την Ευρώπη, αν έπρεπε να το συνοψίσω σε μία φράση, θα έλεγα ότι η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας έχει τελειώσει. Και δεν αναφέρομαι μόνο στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά σε μια πολύ βαθύτερη αλλαγή του πλαισίου μέσα στο οποίο αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα. Ένα δεύτερο στοιχείο είναι ότι αλλάζει ριζικά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πώς πρέπει να αξιοποιούμε τα εργαλεία πολιτικής στην Ευρώπη. Επιτρέψτε μου να μοιραστώ ένα μικρό περιστατικό, που μάλιστα σχετίζεται με τη Γροιλανδία».

Αυτό που αποφασίσαμε, όμως, μαζί με τους συναδέλφους μου ήταν το εξής: αν δεν μπορούμε να εκλέξουμε έναν Αντιπρόεδρο της ΕΚΤ τη στιγμή που καλούμαστε να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή κυριαρχία, την κυριαρχία της Γροιλανδίας και ευρύτερα την εδαφική ακεραιότητα, τότε, το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι η εικόνα αυτή θα ήταν εξαιρετικά αρνητική. Έτσι, εκλέξαμε τον Αντιπρόεδρο της ΕΚΤ μέσα σε 2,5 ώρες, ενώ όλοι περίμεναν ότι η διαδικασία θα διαρκούσε 4, 5 ή και 6 μήνες, Πράγμα που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτικής βούλησης για αλλαγή.

Το θετικό με την Ευρώπη είναι ότι γνωρίζουμε πολύ καλά τι δεν έχουμε καταφέρει να ολοκληρώσουμε εδώ και πολλά χρόνια. Υπάρχει αυτό που θα αποκαλούσα “το μέρισμα του προφανούς”. Γνωρίζουμε ότι δεν έχουμε ολοκληρώσει την Ένωση Κεφαλαιαγορών, την Τραπεζική Ένωση, την Ενεργειακή Ένωση και επίσης γνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε ένα συνεκτικό δόγμα για την τεχνολογία. Η τεχνολογία θα αλλάξει τα πάντα και δεν αναφέρομαι μόνο στην τεχνητή νοημοσύνη, που είναι σήμερα το προφανές θέμα συζήτησης. Θα ακολουθήσει μια νέα μεγάλη τεχνολογική συζήτηση, μετά άλλη μία και μετά άλλη μία… Γι’ αυτό χρειάζεται ένα συνολικό δόγμα και μια στρατηγική για το πώς θα ενισχύσουμε τις δυνατότητες που στηρίζουν την κυριαρχία μας.

Πρέπει να το κάνουμε περισσότερο σε κάθε τομέα; Ασφαλώς. Στην τεχνολογία, αλλά και στις τράπεζες, στα χρηματιστήρια, σε κάθε πεδίο. Αν δεν καταφέρουμε να αναπτύξουμε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που θα εξελιχθούν σε ευρωπαϊκούς – και κατ’ επέκταση παγκόσμιους – πρωταθλητές, δεν θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν διεθνώς σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται με πρωτοφανή ταχύτητα εξαιτίας της τεχνολογίας. Επομένως, ένα μέρος της συζήτησης αφορά τις πολιτικές. Ένα άλλο αφορά τη μεταβολή του διεθνούς περιβάλλοντος. Όμως η σημαντικότερη διάσταση, κατά τη γνώμη μου, είναι η αλλαγή νοοτροπίας», υπογράμμισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης.

Το τέλος της αθωότητας στην ΕΕ

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι «εξαιτίας όλων όσων συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο, επειδή, όπως είπα και στην αρχή, η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας έχει πλέον τελειώσει, η σημερινή γενιά των υπευθύνων χάραξης πολιτικής το αντιλαμβάνεται πλήρως.

Όλα εκείνα τα σχέδια που συζητούσαν επί δεκαετίες οι προηγούμενες γενιές, είτε πρόκειται για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, είτε για την Τραπεζική Ένωση, είτε για την Ενεργειακή Ένωση, είτε για την τεχνολογία, είτε για τις τηλεπικοινωνίες, πρέπει πλέον να υλοποιηθούν ταυτόχρονα.

Μόνο έτσι μπορούμε να δώσουμε ουσιαστική απάντηση στο ερώτημά σας. Γι’ αυτό είμαι αισιόδοξος. Όχι μόνο επειδή, όπως λέει και η γνωστή ρήση του Τσώρτσιλ, “δεν έχει νόημα να είναι κανείς οτιδήποτε άλλο”. Είμαι αισιόδοξος γιατί πιστεύω πραγματικά ότι αυτή η γενιά μπορεί να τα καταφέρει».

Ηλεκτροσόκ στην Ευρώπη

Σε ερώτηση σχετικά με το αν η Ευρώπη θα πρέπει να υποστεί κάποιου είδους «ηλεκτροσόκ» και να πάρει τον έλεγχο των εσωτερικών υποθέσεων της, αλλά και σε παρεμβάσεις σχετικά με την ευκαιρία που παρουσιάζεται για την Ευρώπη στον νέο κόσμο γεωπολιτικών ισορροπιών που διαμορφώνεται, ο υπουργός είπε:

«Το θετικό είναι ότι γνωρίζουμε πολύ καλά ποια είναι τα προφανή πράγματα που δεν κάναμε επί χρόνια. Η άμυνα είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Υπάρχουν εύκολες, άμεσα υλοποιήσιμες λύσεις στον τομέα της άμυνας; Βεβαίως υπάρχουν. Σήμερα, κάθε κράτος-μέλος προμηθεύεται τα ίδια συστήματα ξεχωριστά, 27 διαφορετικές φορές. Κι όμως, όλοι χρειαζόμαστε ορισμένες κοινές δυνατότητες: προστασία συνόρων, δορυφόρους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Η αξία των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών είναι, επομένως, τεράστια. Το έχουμε ξανακάνει; Ναι, το έχουμε κάνει. Ονομάζεται Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος. Στον τομέα του διαστήματος έχουμε ήδη αποδείξει ότι μπορούμε να συνεργαστούμε αποτελεσματικά. Το δυσκολότερο, όμως, είναι κάτι άλλο: να κάνουμε στρατηγικές επιλογές.

Τι εννοώ με αυτό; Δεν διαθέτουμε απεριόριστους πόρους. Αν θέλουμε να ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή κυριαρχία – και γι’ αυτό τόνισα προηγουμένως ότι δεν ταυτίζεται με την πλήρη αυτονομία – δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε ευρωπαϊκές εκδοχές των πάντων.

Σήμερα, οι τρεις μεγάλοι αμερικανικοί πάροχοι υπηρεσιών cloud κατέχουν περίπου τα 2/3 της ευρωπαϊκής αγοράς. Καμία ευρωπαϊκή εταιρεία δεν διαθέτει σήμερα μερίδιο αγοράς άνω του 2%. Επομένως, αυτό δεν είναι το πιο προφανές πεδίο στο οποίο μπορεί να αναδειχθεί ένας ευρωπαϊκός πρωταθλητής.

Στις υποδομές 5G, όμως, διαθέταμε, και εξακολουθούμε να διαθέτουμε, σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η Ευρώπη έχει 2  παγκόσμιους πρωταθλητές, έναν στη Φινλανδία και έναν στη Σουηδία, που αποτελούν τους βασικούς ανταγωνιστές των κινεζικών εταιρειών. Δεν πρόκειται για αμερικανικές επιχειρήσεις.

Τι κάναμε, λοιπόν, ως Ευρωπαίοι; Δημιουργήσαμε ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα γύρω από αυτές τις εταιρείες, ιδιαίτερα όταν η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ είχε υιοθετήσει μια πολύ συγκεκριμένη στάση απέναντι στο ζήτημα αυτό; Η απάντηση είναι όχι. Εξακολουθούμε να έχουμε μια κατακερματισμένη ευρωπαϊκή αγορά τηλεπικοινωνιών.

Εξακολουθούμε να πραγματοποιούμε 27 διαφορετικές δημοπρασίες για το 5G και, πολύ πιθανόν, θα κάνουμε το ίδιο και για το 6G. Δεν διαθέτουμε ακόμη μια σαφή, κοινή στρατηγική.

Επομένως, το πρώτο βήμα είναι να βάλουμε σε τάξη το ίδιο μας το σπίτι. Να διορθώσουμε τις δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας και του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, ώστε να απελευθερώσουμε την προφανή αναπτυξιακή δυναμική που βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Και το δεύτερο είναι να κάνουμε στρατηγικές επιλογές που θα μειώνουν τις εξαρτήσεις μας. Ο στόχος δεν είναι η πλήρης αυτονομία. Είναι να αποφύγουμε τις μονομερείς εξαρτήσεις, να διαφοροποιήσουμε τους κινδύνους και να θωρακίσουμε την Ευρώπη απέναντι στις αβεβαιότητες του μέλλοντος. Αυτό είναι απολύτως εφικτό. Και έχουμε κάθε δυνατότητα να το πετύχουμε».

Σχετικά με τις εξελίξεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης και της τεχνολογίας γενικότερα, και πως αυτές θα διαμορφώσουν την καινούργια οικονομική πραγματικότητα, ο Κ. Πιερρακάκης σχολίασε:

«Σε αυτό θα πρόσθετα ότι η τεχνολογία θα αποτελέσει εξίσου καθοριστικό παράγοντα με τη γεωπολιτική. Θα έλεγα ότι έχουμε την τάση να εξορθολογίζουμε υπερβολικά το παρελθόν, να δραματοποιούμε το παρόν και να υποτιμούμε το μέλλον.

Σήμερα, η πυκνότητα των εξελίξεων είναι πρωτοφανής. Η τεχνολογική επιτάχυνση που άλλοτε εκτυλισσόταν σε βάθος δεκαετιών, πλέον συμπυκνώνεται σε ελάχιστο χρόνο. Σκεφτείτε τη μετάβαση που βίωσε η δική μου γενιά: από τα βιντεοκλάμπ στο Netflix. Πόσος χρόνος χρειάστηκε; 10, 15 χρόνια;

Στην Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως, οι αλλαγές πραγματοποιούνται πλέον μέσα σε μήνες, ακόμη και μέσα σε εβδομάδες. Συνήθως αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο με γραμμικό τρόπο. Όμως οι τεχνολογικές εξελίξεις κινούνται εκθετικά. Και τα πολιτικά συστήματα, ιστορικά, αντιδρούν με πολύ πιο αργούς ρυθμούς.

Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση που έχουμε σήμερα μπροστά μας, παράλληλα με όλες τις υπόλοιπες προκλήσεις που ήδη αντιμετωπίζουμε. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Πρώτα απ’ όλα, όμως, πρέπει να κατανοήσουμε πλήρως το μέγεθος και τη φύση των αλλαγών που εκτυλίσσονται μπροστά μας.

Ως Ευρωπαίοι διαθέτουμε τις δυνατότητες να ανταποκριθούμε. Διαθέτουμε τον “εξοπλισμό” – τις υποδομές, τις ικανότητες, το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό που μας έλειπε επί πολλά χρόνια ήταν το “λογισμικό” – οι κατάλληλες πολιτικές και η πολιτική βούληση. Σήμερα, διαθέτουμε και τα δύο» κατέληξε ο Κυριάκος Πιερρακάκης.