Μήνυμα υπέρ της ενίσχυσης της νησιωτικότητας ως σταθερού μοχλού ανάπτυξης έστειλε από τη Ρόδο ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης. Μιλώντας το βράδυ της Πέμπτης (30/7) σε εκδήλωση, έδωσε το στίγμα της κυβερνητικής προσέγγισης: η νησιωτικότητα δεν αντιμετωπίζεται ως «ειδική περίπτωση» που χρειάζεται απλώς διαχείριση δυσκολιών, αλλά ως στρατηγικό πλεονέκτημα που μπορεί να πολλαπλασιάσει την αξία της ελληνικής οικονομίας και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της χώρας.
Με χαρακτηριστική φράση που συμπύκνωσε το πολιτικό μήνυμα της ομιλίας του, τόνισε ότι «τα νησιά μας δεν είναι η άκρη της Ελλάδας, είναι η καρδιά της. Δεν είναι η άκρη της Ευρώπης. Είναι η πρώτη γραμμή στο μέλλον της». Σε αυτή τη λογική, η νησιωτικότητα αναδεικνύεται όχι μόνο ως γεωγραφικό γνώρισμα, αλλά ως αναπτυξιακό κεφάλαιο με ευρωπαϊκή διάσταση: τα νησιά λειτουργούν ταυτόχρονα ως πύλες της Ελλάδας προς τον κόσμο και ως εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νησιωτικότητα ως τεράστιο αναπτυξιακό κεφάλαιο
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για τη νησιωτικότητα. Όπως σημείωσε, το κρίσιμο βήμα σήμερα είναι «να μη μιλάμε μόνο για το πώς θα αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της νησιωτικότητας, αλλά για το πώς θα πολλαπλασιάσουμε την αξία της». Με άλλα λόγια, η συζήτηση μετατοπίζεται από την άμυνα στην προοπτική: από την κάλυψη αναγκών στη δημιουργία νέων ευκαιριών.
Σε αυτό το πλαίσιο, ανέδειξε τη σημασία του Νοτίου Αιγαίου ως του μεγαλύτερου τουριστικού πόλου της χώρας. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά: η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου συγκεντρώνει το 26,8% των διανυκτερεύσεων στην Ελλάδα, ενώ μαζί με την Κρήτη και τα Ιόνια Νησιά οι τρεις Περιφέρειες υπερβαίνουν το 60% των συνολικών διανυκτερεύσεων. Η εικόνα αυτή, όπως υπογράμμισε, δείχνει το ειδικό βάρος της νησιωτικότητας στην οικονομία, αλλά και το περιθώριο για περαιτέρω αύξηση της προστιθέμενης αξίας.
Ο στόχος, σύμφωνα με τον υπουργό, είναι να ενισχυθεί η παραγωγή πλούτου στα νησιά μέσα από περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες θέσεις εργασίας, τόνωση της καινοτομίας, διασύνδεση του τουρισμού με την αγροδιατροφή και τη μεταποίηση, καθώς και ουσιαστική στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια ατζέντα που δεν περιορίζεται στην «καλή σεζόν», αλλά επιδιώκει μια πιο ισορροπημένη, ποιοτική και διατηρήσιμη ανάπτυξη.
Το αποτύπωμα στις Περιφέρειες: ανάπτυξη που φαίνεται στην καθημερινότητα
Κεντρική θέση στην ομιλία του είχε η ιδέα ότι η επιτυχία μιας περιφερειακής πολιτικής δεν κρίνεται στα χαρτιά, αλλά στο αν ο άνθρωπος μπορεί να μείνει στον τόπο του. Όπως τόνισε, η πραγματική επιτυχία θα φανεί από το κατά πόσο ένας νέος άνθρωπος θα μπορεί να παραμείνει στην περιοχή του, να εργαστεί και να δημιουργήσει εκεί τη ζωή του. Για να συμβεί αυτό, απαιτούνται κρίσιμες υποδομές που στα νησιά δεν είναι απλώς «χρήσιμες», αλλά πολλές φορές καθοριστικές: έργα ύδρευσης, ενέργειας, λιμάνια, αεροδρόμια, ασφαλείς οδικοί άξονες, ψηφιακά δίκτυα, σύγχρονη διαχείριση αποβλήτων και ισχυρή πολιτική προστασία.
Αναφερόμενος στο νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, ο υπουργός σημείωσε ότι πρόκειται για πρόγραμμα ύψους 23 δισ. ευρώ για την επόμενη πενταετία, με στόχο να κατευθύνει πόρους στις πραγματικές ανάγκες κάθε τόπου. Όπως είπε, η προσπάθεια αυτή έχει ήδη μετρήσιμο αποτύπωμα στις τέσσερις Περιφέρειες:
– Στην Κρήτη υλοποιούνται περισσότερα από 480 έργα και παρεμβάσεις, συνολικού ύψους 7,7 δισ. ευρώ, όπως το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι, ο ΒΟΑΚ και η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Αττικής.
– Στο Νότιο Αιγαίο καταγράφονται 504 έργα, συνολικού ύψους 5,2 δισ. ευρώ, με έμφαση στην ύδρευση, τις υποδομές και τη συνδεσιμότητα.
– Στο Βόρειο Αιγαίο υλοποιούνται 307 έργα, ύψους 2,4 δισ. ευρώ, από τον οδικό άξονα Καλλονή–Σίγρι και το Φράγμα Τσικνιά έως το Μουσείο Χίου και έργα ενεργειακών δικτύων.
– Στα Ιόνια Νησιά «τρέχουν» περισσότερα από 260 έργα, ύψους 1,8 δισ. ευρώ, όπως η υποθαλάσσια σήραγγα της Λευκάδας, παρεμβάσεις ύδρευσης στην Κέρκυρα, το Αχίλλειο και κρίσιμες υποδομές συνδεσιμότητας.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης επισήμανε ότι ένα πρόβλημα που στην ηπειρωτική Ελλάδα μπορεί να είναι απλώς σημαντικό, στα νησιά γίνεται συχνά κρίσιμο. Το νερό, η συνδεσιμότητα και η ενεργειακή ασφάλεια είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Γι’ αυτό και, όπως ανέφερε, δεν μπορεί να υπάρξει μία οριζόντια απάντηση για κάθε περιοχή: ίσες ευκαιρίες δεν σημαίνει ίδιες πολιτικές παντού. Εξίσου καθοριστικό όμως είναι το ζήτημα της υλοποίησης: δεν αρκεί η εξασφάλιση πόρων και ο σχεδιασμός, αλλά απαιτείται ικανότητα παράδοσης, ώστε «κάθε διαθέσιμο ευρώ» να μετατρέπεται σε απτό αποτέλεσμα—σε νερό που φτάνει στο σπίτι, σε ασφαλέστερους δρόμους, σε λιμάνια που λειτουργούν καλύτερα, σε ενεργειακές διασυνδέσεις που ενισχύουν την ασφάλεια, σε δημόσιες υπηρεσίες που ψηφιοποιούνται, σε υποδομές που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να επενδύσουν και να μεγαλώσουν.
Ευρωπαϊκές προτεραιότητες και νησιά στην πρώτη γραμμή
Ο υπουργός συνέδεσε τη νησιωτικότητα και με τη μεγάλη εικόνα της Ευρώπης, που βρίσκεται—όπως είπε—σε περίοδο βαθιών μετασχηματισμών. Η γεωπολιτική αστάθεια, η ενεργειακή ασφάλεια, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός και οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, ειδικά η τεχνητή νοημοσύνη, αλλάζουν τις προτεραιότητες. Απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις στην άμυνα, στην ενέργεια, στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες, ενώ παράλληλα πρέπει να ενισχυθεί η ενιαία αγορά με άρση εμποδίων, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να αναπτυχθούν και να ανταγωνιστούν διεθνώς. Σε αυτή την προσπάθεια, οι Περιφέρειες—και ειδικά οι νησιωτικές—πρέπει να βρίσκονται στον πυρήνα, γιατί η ανταγωνιστικότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο γύρω από μεγάλα οικονομικά κέντρα. Αυτός είναι, όπως υπενθύμισε, και ο ρόλος της πολιτικής συνοχής, με 392 δισ. ευρώ διαθέσιμα για την περίοδο 2021-2027 ώστε να στηριχθεί η ανάπτυξη και να μειωθούν οι ανισότητες.
«Να αποτυπωθούν οι ιδιαίτερες συνθήκες των νησιών» στην πράσινη μετάβαση
Τέλος, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα στηρίζει την πράσινη ανάπτυξη, αλλά τόνισε πως η εφαρμογή των ευρωπαϊκών στόχων οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη γεωγραφία και τις ειδικές συνθήκες κάθε κράτους-μέλους. Τα νησιά, όπως είπε, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής μετάβασης, της γαλάζιας οικονομίας, του τουρισμού, των θαλάσσιων μεταφορών, της κλιματικής αλλαγής και της προστασίας των εξωτερικών συνόρων. Γι’ αυτό οι ιδιαιτερότητές τους πρέπει να αποτυπώνονται στις ευρωπαϊκές πολιτικές και χρηματοδοτήσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη ναυσιπλοΐα, τονίζοντας ότι για την Ελλάδα—μια χώρα με από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές της Ευρώπης—οι θαλάσσιες μεταφορές αποτελούν βασική υποδομή εδαφικής συνοχής: είναι ο τρόπος που μετακινούνται οι άνθρωποι, διακινούνται τα προϊόντα και παραμένουν ζωντανές οι τοπικές οικονομίες. Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι στο ECOFIN υποστήριξε τη δεκαετή παράταση της φορολογικής εξαίρεσης για τα καύσιμα της ναυσιπλοΐας, επισημαίνοντας ότι τα εναλλακτικά καύσιμα δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί σε επαρκή κλίμακα και μια πρόωρη επιβάρυνση θα μετακυλιόταν στο κόστος για τους κατοίκους των νησιών. Το μήνυμα ήταν σαφές: η πράσινη μετάβαση πρέπει να προχωρήσει, αλλά με τρόπο που να ενώνει την Ευρώπη και όχι να διευρύνει τις αποστάσεις στο εσωτερικό της.
