Πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου κατέταξε την ξένη παρέμβαση και την παραπληροφόρηση, ως τη δεύτερη σοβαρότερη πρόκληση για τη δημοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, η ξένη προπαγάνδα δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Ανάγεται αιώνες πίσω και έγινε πιο ορατή με την άνοδο των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Συνεχίζει να εξελίσσεται, προσαρμοζόμενη στα πιο σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας.
Το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν ισχυρά νέα κανάλια για τη διεθνή προπαγάνδα, συμπεριλαμβανομένης της εσκεμμένης παραπληροφόρησης. Η Ρωσία έχει κατηγορηθεί σε πολλές περιπτώσεις, μεταξύ άλλων για παρέμβαση στις εκλογές των ΗΠΑ, και ολοένα και περισσότερο θεωρείται ύποπτη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, η «χειραγώγηση της πληροφόρησης από το εξωτερικό, οι παρεμβάσεις και η παραπληροφόρηση, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο των εκλογών», αποτελούν τη δεύτερη σοβαρότερη πρόκληση που αντιμετωπίζει η ΕΕ. Περισσότεροι από δύο στους πέντε Ευρωπαίους (42%) συμμερίζονται αυτή την άποψη. Σε ορισμένες χώρες, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 50%. Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι 38%.
«Θα συνιστούσα προσοχή στην ερμηνεία αυτών των αποτελεσμάτων… Το ίδιο το ερώτημα μας λέει πολλά για την αυτοαντίληψη των συντακτών του (δηλαδή της επικοινωνιακής ομάδας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) σχετικά με το τι μπορεί να θεωρούν πρόκληση για τη δημοκρατία στην ΕΕ», δήλωσε στο Euronewsο Δρ. Πάβελ Ζέρκα, ανώτερος ερευνητής πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR).
Η τρίτη σοβαρότερη πρόκληση είναι η έλλειψη διαφάνειας σχετικά με το αν το πολιτικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο προωθείται μέσω νέων τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Σχεδόν το ένα τρίτο των ερωτηθέντων (32%) συμφώνησε με αυτή την άποψη.
Πρώτη στη λίστα των ανησυχιών των Ευρωπαίων πολιτών βρίσκεται η «αυξανόμενη δυσπιστία προς τους δημοκρατικούς θεσμούς και τις διαδικασίες», την οποία ανέφεραν σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες (49%).
Μεροληψία των μέσων ή πραγματική απειλή;
Σε ποιον βαθμό η ξένη χειραγώγηση της πληροφόρησης συνιστά απειλή για τη δημοκρατία στην ΕΕ; Ο Σάντερ βαν ντερ Λίντεν από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ αναφέρθηκε σε δύο ανταγωνιστικές υποθέσεις. Η πρώτη κάνει λόγο για μεροληψία των μέσων ενημέρωσης: σύμφωνα με αυτή, η εκτεταμένη κάλυψη του φαινομένου δημιουργεί αδικαιολόγητο πανικό στο κοινό.
Η δεύτερη υπόθεση υποστηρίζει ότι οι πολίτες ανησυχούν δικαίως, καθώς αντιλαμβάνονται σωστά την πραγματικότητα: η ξένη χειραγώγηση της πληροφόρησης λαμβάνει χώρα πλέον σε μεγάλη κλίμακα, με πρωτοφανή υποστήριξη από την τεχνητή νοημοσύνη.
«Προσωπικά, θα έλεγα ότι είναι αλήθεια πως τα μέσα ενημέρωσης ενισχύουν την ανησυχία γύρω από τη ξένη χειραγώγηση της πληροφόρησης, αλλά η ανησυχία αυτή είναι δικαιολογημένη», δήλωσε στο Euronews.
Εργαλειοποιεί την πληροφορία το Russia Today;
«Οι πολιτικές ελίτ της Ευρώπης υποστηρίζουν ότι τα ξένα μέσα ενημέρωσης πρέπει να είναι κακά, επειδή ενδέχεται να είναι κακά», δήλωσε στο Euronewsο Μπεν Ο’Λάφλιν, καθηγητής στο Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Τόνισε ότι έρευνες που δημοσιεύθηκαν μετά την απαγόρευση του Russia Today (RT) το 2022 έδειξαν ότι ενώ κάποιο περιεχόμενο του RT ήταν χειριστικό, κάποιο ήταν ακριβές.
Εάν υπάρξουν διαμαρτυρίες για οποιονδήποτε λόγο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το RT θα το αναφέρει. Αυτό δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες είναι δυσαρεστημένοι, επομένως η πολιτική δεν λειτουργεί.
«Αυτό προκαλεί πανικό στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες θεωρούν ότι το RT εργαλοποιεί την πληροφόρηση για να τις βλάψει. Ο πανικός αυτός διπλασιάζεται, επειδή υπήρχαν προκλήσεις για τη δημοκρατία ακόμη και όταν δεν υπήρχε ξένη χειραγώγηση», πρόσθεσε.
Γιατί η Σουηδία αποτελεί εξαίρεση;
Στη Σουηδία, το 73% των ερωτηθέντων θεωρεί τη ξένη χειραγώγηση ως τη σοβαρότερη πρόκληση για την ΕΕ, γεγονός που καθιστά τη σκανδιναβική χώρα εξαίρεση.
«Αυτό μπορεί, σε προκαταρκτικό επίπεδο, να συνδεθεί με διάφορους παράγοντες, όπως η γεωγραφική εγγύτητα με τη Ρωσία, η πρόσφατη ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ και οι εκστρατείες επιρροής που αποδίδονται στο Κρεμλίνο», δήλωσε στο Euronewsη Κριστίνα Αρίμπας, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Rey Juan Carlos.
Εξήγησε επίσης ότι η αντίληψη αυτή συνδέεται με εσωτερικά διαρθρωτικά στοιχεία, όπως η ισχυρή παράδοση στη δημοσιογραφική παιδεία, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, το υψηλό μορφωτικό επίπεδο, η εδραιωμένη δημοκρατική κουλτούρα και το πλουραλιστικό σύστημα των μέσων ενημέρωσης.
«Αυτά τα χαρακτηριστικά απαντώνται και σε άλλες σκανδιναβικές χώρες- ιδίως στη Φινλανδία και τη Δανία- και εξηγούν τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητά τους απέναντι στην παραπληροφόρηση», πρόσθεσε.
Η Φινλανδία και οι Κάτω Χώρες ακολουθούν τη Σουηδία με 55%, η Δανία με 51% και η Γερμανία με 49%.
Σε οκτώ χώρες της ΕΕ, το ποσοστό αυτό είναι κάτω από το ένα τρίτο. Η Τσεχία, η Πορτογαλία και η Εσθονία καταγράφουν τα χαμηλότερα επίπεδα, με μόλις 28% των ερωτηθέντων να συμμερίζονται αυτή την άποψη.
Διαβάστε επίσης: Στη Φινλανδία οι μαθητές εκπαιδεύονται ώστε να εντοπίζουν deepfakes τεχνητής νοημοσύνης
Παίζει ρόλο η γεωγραφική εγγύτητα με τη Ρωσία;
Η Αρίμπας επεσήμανε ότι η γεωγραφική εγγύτητα δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αυξημένη αντίληψη της ξένης χειραγώγησης της πληροφόρησης ως απειλή. Αυτό είναι εμφανές στις χώρες της Βαλτικής, στην Πολωνία (29%) και στη Ρουμανία (31%), όπου, παρά την εγγύτητά τους με τη Ρωσία, η ανησυχία που εκφράζεται στην έρευνα είναι συγκριτικά χαμηλότερη.
«Αυτό το εύρημα ενισχύει την υπόθεση ότι οι διαρθρωτικοί παράγοντες- και όχι μόνο η γεωγραφία- παίζουν πιο καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των αντιλήψεων των πολιτών για την παραπληροφόρηση και τις φορολογικές παραβιάσεις ως κινδύνους για τη δημοκρατία», ανέφερε.
Μεταξύ των «Μεγάλων Τεσσάρων» της ΕΕ, η Γερμανία καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό, με σχεδόν τους μισούς ερωτηθέντες (49%) να συμφωνούν. Η Γαλλία και η Ισπανία βρίσκονται κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ με 43%, ενώ η Ιταλία ακολουθεί με 42%.
Εξηγώντας τις διαφορές μεταξύ των χωρών, ο Ζέρκα σημείωσε ότι το αν μια χώρα έχει βιώσει στο πρόσφατο παρελθόν σοβαρές υποθέσεις ξένης παρέμβασης ή κυβερνοεπιθέσεων μπορεί να διαμορφώσει τις αντιλήψεις της κοινής γνώμης.
Πηγή: Euronews
