Με στόχο η τουριστική ανάπτυξη να προχωρά με τάξη, διαφάνεια και σεβασμό στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες, η νέα ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ–Τ) έρχεται να βάλει πιο καθαρούς κανόνες στο «πού», «τι» και «πόσο» μπορεί να αναπτυχθεί. Η ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό δεν αφορά μόνο τις μεγάλες επενδύσεις, αλλά επηρεάζει συνολικά τη χωρική οργάνωση του τουρισμού: από τα όρια και τις προϋποθέσεις για νέα ξενοδοχεία, μέχρι την προστασία ακτών, νησιών, ορεινών περιοχών και ζωνών ιδιαίτερης οικολογικής ή πολιτιστικής αξίας. Παράλληλα, λειτουργεί ως «οδικός χάρτης» για τον πολεοδομικό σχεδιασμό των επόμενων ετών, ώστε η ανάπτυξη να μην ακολουθεί αποσπασματικές επιλογές, αλλά μια κοινή, μετρήσιμη λογική.
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι, για πρώτη φορά με τόσο σαφή τρόπο, λαμβάνεται υπόψη η ένταση της τουριστικής δραστηριότητας σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας: πόσες κλίνες αντιστοιχούν στην έκταση και στον μόνιμο πληθυσμό. Με αυτή τη βάση, το ΕΧΠ–Τ κατηγοριοποιεί τον χώρο σε ζώνες και διαμορφώνει κανόνες που διαφοροποιούνται ανάλογα με τις αντοχές, τις πιέσεις και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Έτσι, η ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό δεν υπόσχεται γενικές ισορροπίες «στα λόγια», αλλά επιχειρεί να τις εξασφαλίσει «στον χάρτη» και στους όρους δόμησης.
ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό: Πώς κατηγοριοποιεί τις περιοχές
Η κατηγοριοποίηση γίνεται σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με βάση την ένταση τουρισμού, τα γεωγραφικά γνωρίσματα και τα καθεστώτα προστασίας. Οι βασικές κατηγορίες είναι:
– (Α) Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης
– (Β) Αναπτυγμένες περιοχές
– (Γ) Αναπτυσσόμενες περιοχές
– (Δ) Περιοχές πρώιμης ανάπτυξης
– (Ε) Περιοχές ενίσχυσης ειδικής ανάπτυξης
Παράλληλα, αναγνωρίζονται ειδικές γεωγραφικές κατηγορίες, οι οποίες ενεργοποιούν πρόσθετους κανόνες:
– (Μ) Μητροπολιτικές περιοχές: εντός σχεδίου περιοχές Αττικής και Θεσσαλονίκης
– (Ν) Νησιά, με διάκριση σε: Ομάδα Ι (>250 τ.χλμ.), Ομάδα ΙΙ (20–250 τ.χλμ.), Ομάδα ΙΙΙ (<20 τ.χλμ.)
– (Π) Παράκτια ζώνη
– (Ο) Ορεινές περιοχές
Τέλος, ισχυρό ρόλο έχουν οι περιοχές ειδικού καθεστώτος, όπως το δίκτυο Natura 2000, οι προστατευόμενοι ή εγκαταλελειμμένοι οικισμοί και οι αρχαιολογικοί χώροι, όπου οι περιορισμοί μπορούν να είναι αυστηρότεροι.
Νέα ξενοδοχεία: μεγαλύτερα όρια αρτιότητας και σαφείς προδιαγραφές ποιότητας
Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές αφορά τα ελάχιστα εμβαδά γηπέδων για νέα ξενοδοχεία σε εκτός σχεδίου περιοχές, μέχρι να καθοριστούν οι χρήσεις γης μέσω πολεοδομικού σχεδιασμού 1ου επιπέδου. Τα όρια διαμορφώνονται ως εξής:
– Κατηγορία Α: 16 στρέμματα
– Κατηγορία Β: 12 στρέμματα
– Κατηγορία Γ: 8 στρέμματα
– Κατηγορία Δ: 8 στρέμματα
Η αύξηση των ορίων σε αρκετές κατηγορίες λειτουργεί ως φίλτρο για την άναρχη διάσπαρτη δόμηση και ως κίνητρο για πιο οργανωμένες λύσεις.
Εξίσου σημαντική είναι η στόχευση στην ποιοτική αναβάθμιση:
– Στις περιοχές Α, Β και Γ επιτρέπονται νέα καταλύματα μόνο 3, 4 ή 5 αστέρων/κλειδιών.
– Στις περιοχές Δ επιτρέπονται 2 έως 5 αστέρων/κλειδιών.
Με αυτόν τον τρόπο, το πλαίσιο σπρώχνει τις ώριμες ή πιεσμένες περιοχές σε μοντέλο υψηλότερης ποιότητας και μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας, αντί για μαζική επέκταση χαμηλών προδιαγραφών.
Νησιά και ακτές: αυστηρότεροι κανόνες και έμφαση στην «ήπια ανάπτυξη»
Στα νησιά, οι περιορισμοί γίνονται πιο συγκεκριμένοι:
– Στην Ομάδα Ι (>250 τ.χλμ.), οι Οργανωμένοι Υποδοχείς Τουριστικών Δραστηριοτήτων (ΟΥΤΔ) επιτρέπονται μόνο ως «ήπιας ανάπτυξης», με εξαίρεση τη Ρόδο και την Κέρκυρα.
– Στις Ομάδες ΙΙ και ΙΙΙ, νέα καταλύματα επιτρέπονται μόνο 3–5 αστέρων, με μέγιστη δυναμικότητα 100 κλινών, ενώ οι ΟΥΤΔ επιτρέπονται επίσης αποκλειστικά ως «ήπιας ανάπτυξης».
– Για νησιά μικρότερα από 1.000 στρέμματα, το πλαίσιο περιορίζει έντονα τις επιτρεπόμενες χρήσεις: ήπια θαλάσσια αναψυχή, περίπτερα ενημέρωσης, τουριστική κατοικία υπό προϋποθέσεις, glamping έως 50 άτομα και καταφύγια/αγκυροβόλια σκαφών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην παράκτια ζώνη: στο τμήμα 0–25 μέτρων από την ακτογραμμή προβλέπεται πλήρης απαγόρευση διαμορφώσεων και κατασκευών, με πολύ περιορισμένες εξαιρέσεις (π.χ. προσβάσεις ΑΜΕΑ/ασθενοφόρου και έργα που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία). Το μήνυμα είναι σαφές: η ακτογραμμή αντιμετωπίζεται ως κρίσιμο, ευάλωτο όριο που δεν πρέπει να «τσιμεντοποιηθεί».
Τι σημαίνει «ήπια ανάπτυξη» στην πράξη
Ως «ήπια ανάπτυξη» σε ΟΥΤΔ, σύνθετα ή μικτά καταλύματα ορίζεται ανάπτυξη με ανώτατο συντελεστή δόμησης ίσο με το ήμισυ (1/2) του ισχύοντος στην αντίστοιχη κατηγορία. Πρόκειται για έναν πρακτικό μηχανισμό που μειώνει την κτιριακή ένταση και περιορίζει την αλλοίωση του τοπίου, ειδικά σε νησιά και περιοχές που ήδη πιέζονται.
Βραχυχρόνια μίσθωση: δυνατότητα ζωνών περιορισμού και «φρένο» σε περιοχές πίεσης
Η ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό προβλέπει ότι η βραχυχρόνια μίσθωση μπορεί να υπαχθεί σε χωρικά διαφοροποιημένους όρους και περιορισμούς, ανά κατηγορία περιοχής ή γεωγραφικό χαρακτηριστικό. Μεταξύ των μέτρων που μπορούν να θεσπιστούν περιλαμβάνονται: σύνδεση με τη χρήση ως κύρια κατοικία, χρονικοί περιορισμοί ανά έτος, ζώνες απαγόρευσης ή περιορισμού, καθώς και περιορισμοί στη δημιουργία νέας προσφοράς σε περιοχές με αυξημένη πίεση, ακόμη και για νεόδμητες κατοικίες. Πρόκειται για κρίσιμη πρόβλεψη, καθώς η βραχυχρόνια μίσθωση επηρεάζει άμεσα τόσο το στεγαστικό ζήτημα όσο και την «αντοχή» γειτονιών και οικισμών.
Φέρουσα ικανότητα: υποχρεωτική τεκμηρίωση και πιο σοβαρός σχεδιασμός
Ένα από τα πιο κομβικά σημεία είναι οι Εκθέσεις Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας (ΕκΕΦΙ), που καθιστούν τη συζήτηση για την ανάπτυξη λιγότερο θεωρητική και περισσότερο μετρήσιμη. Η τεκμηρίωση γίνεται υποχρεωτική:
– Στον πολεοδομικό σχεδιασμό 1ου επιπέδου (ΤΠΣ, ΕΠΣ κ.ά.) για τις κατηγορίες Α και Β και για τις Ομάδες Νησιών Ι και ΙΙ.
– Στην αδειοδότηση μεμονωμένων μονάδων:
– άνω των 50 κλινών σε Δ.Ε. με πληθυσμό κάτω των 3.000 κατοίκων και στις κατηγορίες Α, Β, Γ
– άνω των 150 κλινών σε περιοχές με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων, για όλες τις κατηγορίες
Αυτό σημαίνει ότι οι «μεγάλες» αποφάσεις δεν θα μπορούν εύκολα να περάσουν χωρίς τεχνική και επιστημονική τεκμηρίωση για το αν μια περιοχή αντέχει επιπλέον πίεση σε νερό, ενέργεια, απορρίμματα, κυκλοφορία και φυσικό κεφάλαιο.
Νέα εργαλεία: διαχείριση προορισμών, αναπλάσεις και κίνητρα χαμηλού αποτυπώματος
Το ΕΧΠ–Τ εισάγει εργαλεία που δείχνουν στροφή από την απλή αδειοδότηση προς την ενεργή διαχείριση:
– Σχέδια Διαχείρισης Τουριστικών Προορισμών (ΣΔΤΠ) για ροές επισκεπτών (π.χ. κρουαζιέρα, ιστορικά κέντρα, μνημεία).
– Περιοχές Ενεργητικής Παρέμβασης και Ανάπλασης σε κατηγορίες Α, Β, Γ για στοχευμένη αναβάθμιση.
– Δίκτυα/Clusters προορισμών για συνέργειες σε ζώνες μετακινήσεων.
– Ενθάρρυνση του glamping ως επιλογή χαμηλότερου περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
– Κίνητρα για μετατροπή διατηρητέων σε ξενοδοχεία (τουλάχιστον 3 αστέρων) και επανάχρηση παλαιών βιομηχανικών κτιρίων στις μητροπολιτικές περιοχές.
Στο Natura 2000, ειδικά για εκτός σχεδίου περιοχές Κατηγορίας Α, νέα ανάπτυξη επιτρέπεται μόνο μετά τον καθορισμό σχεδίων διαχείρισης, αποτυπώνοντας την αρχή ότι η προστασία προηγείται της επέκτασης.
Ευελιξία με δικλείδες και περιβαλλοντικοί «κόφτες»
Το νέο πλαίσιο ενσωματώνει ευελιξία, αλλά όχι χωρίς όρους. Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια μπορούν, με πλήρη και τεκμηριωμένη επιστημονική μελέτη, να μετακινήσουν μια Δημοτική Ενότητα κατά μία βαθμίδα. Ταυτόχρονα, ο υποκείμενος σχεδιασμός (ΤΠΣ/ΕΠΣ) μπορεί να επιβάλει αυστηρότερους όρους, αν αυτό απαιτεί η φέρουσα ικανότητα, ενώ ειδικά προστατευτικά καθεστώτα (Natura, αρχαιολογικές ζώνες, αιγιαλός) υπερισχύουν των γενικών κατευθύνσεων. Επιπλέον, οι περιβαλλοντικοί όροι έχουν ορίζοντα 15 ετών και οποιαδήποτε μελλοντική μείζονα αναθεώρηση απαιτεί νέα Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και νέα διαβούλευση.
Συνολικά, η ΚΥΑ για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό επιχειρεί να περάσει τον τουρισμό σε μια πιο ώριμη φάση: λιγότερη άναρχη επέκταση, περισσότερος σχεδιασμός, αυστηρότερη προστασία ακτών και ευαίσθητων περιοχών, και μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα και στη φέρουσα ικανότητα. Αν εφαρμοστεί με συνέπεια, μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό εργαλείο ώστε η ανάπτυξη να παραμένει ελκυστική οικονομικά, αλλά ταυτόχρονα βιώσιμη για τις κοινότητες και το τοπίο που αποτελούν, τελικά, το ίδιο το συγκριτικό πλεονέκτημα του ελληνικού τουρισμού.
