Μια συντονισμένη πίεση για βαθιές αλλαγές στο πρόγραμμα της Κομισιόν αναδύεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με έξι χώρες-καθαρούς συνεισφορείς να ζητούν μαζικές περικοπές στον προτεινόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό 2028-2034.
Η Γερμανία, η Δανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία, μέσω κοινής ανακοίνωσης που συμφωνήθηκε σε συνάντηση στο Βερολίνο, υποστηρίζουν ότι το σχέδιο σχεδόν 2 τρισ. ευρώ πρέπει να μειωθεί κατά «αρκετές εκατοντάδες δισ. ευρώ», όπως μεταδίδει το Bloomberg.
Το αίτημα συνοδεύεται από την αξίωση οι περικοπές να είναι ισορροπημένες και να κατανέμονται σε όλους τους μεγάλους τομείς δαπανών, χωρίς εξαιρέσεις.
Τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα της Κομισιόν για το 2028-2034
Το πρόγραμμα της Κομισιόν για την επόμενη επταετία, γνωστό ως Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), χαράσσει τις ανώτατες δαπάνες της ΕΕ σε βασικούς πυλώνες: συνοχή, αγροτική πολιτική, έρευνα και καινοτομία, ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, εξωτερική δράση και, πλέον, ενισχυμένη ευρωπαϊκή άμυνα.
Η πρόταση φιλοδοξεί να απαντήσει σε προκλήσεις που έχουν συσσωρευτεί: υψηλότερο κόστος ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας, μεταναστευτικές ροές, γεωπολιτικές πιέσεις και ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας. Ωστόσο, οι έξι χώρες κρίνουν ότι, παρά τη σημασία τους, οι συνολικές δημοσιονομικές φιλοδοξίες ξεπερνούν τα όρια αντοχής των προϋπολογισμών τους.
Γιατί οι «φειδωλές» χώρες ζητούν περικοπές στο πρόγραμμα της Κομισιόν
Οι έξι κυβερνήσεις είναι παραδοσιακά καθαροί συνεισφορείς: καταβάλλουν περισσότερα στον κοινοτικό κορβανά από όσα αντλούν μέσω προγραμμάτων. Στο επίκεντρο του επιχειρήματός τους βρίσκεται η δημοσιονομική βιωσιμότητα. Η Γερμανία είχε ήδη από τον Ιούνιο εισηγηθεί μείωση περίπου 400 δισ. ευρώ, υπογραμμίζοντας ότι το τότε σχέδιο δεν ήταν διαχειρίσιμο για την οικονομία της. Τώρα, η κοινή γραμμή επεκτείνεται και αποκτά ευρύτερο πολιτικό βάρος, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις μπαίνουν στην πιο κρίσιμη φάση.
Εξίσου σημαντική είναι η απαίτηση για ισορροπημένες περικοπές. Η θέση αυτή στοχεύει να προλάβει αντιδράσεις από χώρες και τομείς που παραδοσιακά προστατεύονται, όπως η κοινή αγροτική πολιτική ή τα διαρθρωτικά ταμεία. Με άλλα λόγια, οι «φειδωλοί» θέλουν να κατανεμηθεί δίκαια το βάρος της προσαρμογής και να αποτυπωθεί σε όλες τις γραμμές δαπανών του προϋπολογισμού.
Σε τι δίνουν προτεραιότητα οι έξι χώρες
Παρά τις περικοπές που ζητούν, οι έξι κυβερνήσεις θέλουν το πρόγραμμα της Κομισιόν να αναπροσανατολιστεί με ισχυρότερη έμφαση σε κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες: άμυνα και ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης και ενίσχυση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας σε κρίσιμες αλυσίδες αξίας και τεχνολογίες.
Το μήνυμα είναι σαφές: λιγότερα συνολικά κονδύλια, αλλά καλύτερη στόχευση προς έργα που ενισχύουν τη συλλογική ανθεκτικότητα της ΕΕ.
Τι απορρίπτουν: νέο κοινό χρέος και αύξηση προσωπικού
Ένα ακόμα σημείο-κλειδί είναι η απόρριψη της έκδοσης νέου κοινού χρέους της ΕΕ για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού. Μετά το προηγούμενο έκτακτο εργαλείο ανάκαμψης, αρκετές χώρες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στη μονιμοποίηση τέτοιων λύσεων.
Παράλληλα, ζητούν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να καλύψουν τις αυξημένες αρμοδιότητες με το υφιστάμενο ανθρώπινο δυναμικό, χωρίς διόγκωση του διοικητικού κόστους. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απαίτηση για αυστηρότερα κριτήρια κράτους δικαίου ως προϋπόθεση για την εκταμίευση κονδυλίων, ώστε η χρηματοδότηση να συνδέεται με σαφείς θεσμικές προδιαγραφές.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και το χρονοδιάγραμμα
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, πραγματοποιεί επαφές στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιδιώκοντας να γεφυρώσει τις αποστάσεις και να διαμορφώσει συμβιβαστική λύση. Στόχος που έχει τεθεί είναι η επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026.
Η πρόκληση είναι σημαντική, καθώς για την έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτείται ομοφωνία και από τα 27 κράτη-μέλη. Η απαίτηση αυτή συχνά μετατρέπει τις διαπραγματεύσεις σε μαραθώνιο ανταλλαγής παραχωρήσεων, όπου κάθε χώρα επιχειρεί να διασφαλίσει τις εθνικές της προτεραιότητες.
Οι επιπτώσεις για τα κράτη-μέλη και οι επόμενες διαπραγματεύσεις
Οι προτάσεις για περικοπές προκαλούν εύλογη ανησυχία σε κράτη που στηρίζονται έντονα σε πόρους συνοχής και γεωργίας, καθώς και σε όσους επωφελούνται από επενδύσεις σε πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Όμως, ακόμα και αυτά τα προγράμματα ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμοστούν, εφόσον επικρατήσει η λογική των οριζόντιων περικοπών.
Οι διαπραγματεύσεις θα περιστραφούν πιθανότατα γύρω από τρία ερωτήματα: πόσο βαθιά θα είναι η τελική μείωση του φακέλου, πώς θα κατανεμηθεί ανάμεσα στους τομείς δαπανών και ποιες ρήτρες επίδοσης ή κράτους δικαίου θα συνοδεύουν την εκταμίευση.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πολιτική βαρύτητα της συμμαχίας υπό τη Γερμανία λειτουργεί ως καταλύτης για επαναχάραξη γραμμών, αλλά δεν διασφαλίζει αυτόματα αποτέλεσμα. Χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης πιθανόν να αντισταθούν σε βαθιές περικοπές, ζητώντας προστασία για έργα υποδομών, κοινωνικές πολιτικές και αγροτική παραγωγή. Ο συμβιβασμός, όταν επιτευχθεί, θα χρειαστεί να συνδυάσει αυστηρότερη στοχοθέτηση πόρων με διατήρηση κρίσιμων επενδύσεων που στηρίζουν τη σύγκλιση και την ανάπτυξη.
Τι σημαίνουν οι περικοπές στο πρόγραμμα της Κομισιόν για την επόμενη μέρα
Η έκβαση αυτής της διαμάχης θα καθορίσει όχι μόνο το ύψος, αλλά και την κατεύθυνση των ευρωπαϊκών δαπανών για σχεδόν μια δεκαετία. Αν υπερισχύσει η γραμμή των έξι, το πρόγραμμα της Κομισιόν θα γίνει πιο σφιχτό, με αυστηρότερη ιεράρχηση υπέρ της άμυνας, της ανταγωνιστικότητας και της διαχείρισης των συνόρων, λιγότερο χώρο για οριζόντιες επιδοτήσεις και μεγαλύτερη έμφαση σε μεταρρυθμιστικά ορόσημα και αιρεσιμότητες.
Αν, αντίθετα, επικρατήσει μια πιο επεκτατική προσέγγιση, θα χρειαστεί να εξηγηθεί πειστικά πώς θα χρηματοδοτηθεί χωρίς επιβάρυνση των εθνικών προϋπολογισμών ή δημιουργία νέων μόνιμων χρεωστικών εργαλείων.
Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί. Με την ομοφωνία ως προϋπόθεση και τα συμφέροντα να αποκλίνουν, ο πραγματισμός θα είναι η λέξη-κλειδί. Το πρόγραμμα της Κομισιόν οφείλει να αποτυπώσει μια ισορροπία ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την ανάγκη στρατηγικών επενδύσεων. Μόνο έτσι η ΕΕ θα μπορέσει να υπηρετήσει τις συλλογικές της φιλοδοξίες, χωρίς να υπονομεύσει τη σταθερότητα των κρατικών προϋπολογισμών που τη στηρίζουν.
