Επί δεκαετίες, η ΕΕ βασιζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια των χωρών της Κοινότητας και στην αμερικανική τεχνολογία για να τροφοδοτεί τις δραστηριότητές της. Όμως οι απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία και τα επιθετικά σχόλια για την Ευρώπη από μέλη της κυβέρνησής του κάνουν πλέον πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες να μιλούν για «ανεξαρτησία».
«Αν θέλουμε να μας πάρουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.
Από εντολές που απαγορεύουν σε δημόσιους λειτουργούς να χρησιμοποιούν εργαλεία τηλεδιάσκεψης με έδρα τις ΗΠΑ για εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία έως την τάση να υπάρξει διαφοροποίηση των προμηθευτών ενέργειας της Ευρώπης, οι προσπάθειες περιορισμού της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τις ΗΠΑ επιταχύνονται, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις είναι απίθανο να επιστρέψουν στην προ-Τραμπ εποχή.
Αξιωματούχοι της ΕΕ τονίζουν ότι τα μέτρα ισοδυναμούν με «απομείωση του κινδύνου» στη σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ, και όχι με «αποσύνδεση» — όρος που θα υποδήλωνε μια καθαρή ρήξη στους οικονομικούς και στρατηγικούς δεσμούς. Μέχρι πρόσφατα, και οι δύο εκφράσεις εφαρμόζονταν κυρίως στις ευρωπαϊκές προσπάθειες μείωσης της εξάρτησης από την Κίνα. Τώρα, έρχονται στο προσκήνιο σε σχέση με τις ΗΠΑ, τον κύριο εμπορικό εταίρο της Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας και αλλού.
Η προσπάθεια απεξάρτησης βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Οι ΗΠΑ παραμένουν μακράν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και θα χρειαστούν χρόνια για να απογαλακτιστεί το μπλοκ από την αμερικανική τεχνολογική και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με τον Ζαν-Λικ Ντεμάρτι, ο οποίος ήταν επικεφαλής του τμήματος εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό τον πρώην πρόεδρο του οργάνου, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.
Η προσπάθεια διαφοροποίησης από τις ΗΠΑ έχει οδηγήσει τις Βρυξέλλες σε εμπορικές συμφωνίες με τον οικονομικό συνασπισμό Mercosur των χωρών της Λατινικής Αμερικής, την Ινδία και την Ινδονησία τους τελευταίους μήνες. Η Επιτροπή ανανέωσε επίσης τη συμφωνία της με το Μεξικό και αναβίωσε παλαιές διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία.
Από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ
Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, η Ευρώπη βασιζόταν για την ασφάλειά της στο ΝΑΤΟ — στο οποίο οι ΗΠΑ συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης. Σε μια πρόσφατη συνάντηση στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας, συντηρητικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Μερτς, δήλωσαν ότι ήρθε η ώρα το μπλοκ να ενισχύσει την ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία δεσμεύει τις χώρες της ΕΕ σε μια συμφωνία για την υπεράσπιση οποιασδήποτε χώρας της ΕΕ δέχεται επίθεση.
Η συγκεκριμένη ρήτρα υπάρχει από το 2009, όμως δεν θεωρούνταν μέχρι τώρα απαραίτητη, καθώς το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ εξυπηρετούσε παρόμοιο σκοπό. Όμως οι κυβερνήσεις της Ευρώπης έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν πλέον για το αν οι ΗΠΑ πράγματα θα σπεύσουν να σώσουν την Ευρώπη.
Για δεκαετίες, υπήρχαν χώρες που αμφισβητούσαν την ύπαρξη στην Ευρώπη δομών που επιτελούν τον ίδιο ρόλο με τις νατοϊκές, σχολίασε στο POLITICO ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ υπό καθεστώς ανωνυμίας. Όμως, μετά τις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, «βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την ανάγκη να δημιουργήσουμε δομές στρατιωτικής διοίκησης εντός της ΕΕ», είπε.
Η Γηραιά Ήπειρος εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ, ωστόσο, ορισμένοι Ευρωπαίοι μιλούν πλέον ανοιχτά για το τίμημα της μείωσης της έκθεσης στις ΗΠΑ, λέγοντας ότι είναι διαχειρίσιμο.
Τεχνολογική ανεξαρτησία
Η μετατόπιση της διάθεσης είναι ακόμη πιο ξεκάθαρη στον τομέα της τεχνολογίας, όπου η ευρωπαϊκή εξάρτηση από πλατφόρμες όπως το X, το Meta και η Google εδώ και καιρό προβληματίζει τους ψηφοφόρους της ΕΕ, όπως αποδεικνύεται και από την ευρεία υποστήριξη της νομοθεσίας της ΕΕ για την τεχνολογία.
Η Γαλλία σχεδιάζει να απαγορεύσει σε κρατικούς αξιωματούχους να χρησιμοποιούν εργαλεία τηλεδιάσκεψης με έδρα τις ΗΠΑ, ενώ άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, εξετάζουν παρόμοια μέτρα.
«Είναι σαφές ότι η Ευρώπη βιώνει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε η επικεφαλής της τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βιρκούνεν, σε συνέδριο του POLITICO την περασμένη εβδομάδα. «Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, όλοι έχουν πραγματικά συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικό είναι να μην εξαρτόμαστε από μία χώρα ή μία εταιρεία όσον αφορά ορισμένες πολύ κρίσιμες τεχνολογίες», σημείωσε.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, στα τέλη Ιανουαρίου, η Γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Ζάιτερ ανακοίνωσε την έναρξη μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης με την ονομασία W, η οποία φιλοδοξεί να ανταγωνιστεί την X του Έλον Μασκ, η οποία έχει αντιμετωπίσει πρόστιμα για παραβίαση των κανόνων εποπτείας περιεχομένου της ΕΕ. Η W σχεδιάζει να φιλοξενεί τα δεδομένα της σε «ευρωπαϊκούς διακομιστές που ανήκουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες», δήλωσε η Ζάιτερ στο Euronews.
Μέχρι στιγμής, οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη κωδικοποιήσει τέτοιες κινήσεις σε νόμο. Ωστόσο, η επερχόμενη νομοθεσία για τις υπηρεσίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να στείλει μηνύματα σχετικά με την ανάγκη ενίσχυσης του ευρωπαϊκού αποτυπώματος στην τεχνολογική καινοτομία.
Ενέργεια: Ώρα για διαφοροποίηση
Στον τομέα της ενέργειας, είναι εμφανής μια παρόμοια τάση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα παρέχουν περισσότερο από το ένα τέταρτο του φυσικού αερίου της ΕΕ, ένα μερίδιο που αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω καθώς τίθεται σε ισχύ η πλήρης απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών.
Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν για τον κίνδυνο αύξησης της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη τομέα. Οι ισχυρισμοί του Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν ένα «σαφής αφύπνιση» για την ΕΕ, δείχνοντας ότι η ενέργεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται απομονωμένη από τις γεωπολιτικές τάσεις, δήλωσε ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν.
Μετάβαση σε ευρωπαϊκές πληρωμές
Τα συστήματα πληρωμών βρίσκονται επίσης στο στόχαστρο, με τους νομοθέτες να προειδοποιούν για υπερβολική εξάρτηση από τα συστήματα πληρωμών των ΗΠΑ, όπως η Mastercard και η Visa.
Το ψηφιακό ευρώ, μια ψηφιακή εκδοχή μετρητών που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζεται να εκδώσει το 2029, στοχεύει στη μείωση αυτών των εξαρτήσεων και στην παροχή ενός πανευρωπαϊκού κυρίαρχου μέσου πληρωμής. «Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα διατηρήσουν τον έλεγχο των χρημάτων τους, των επιλογών τους και του μέλλοντός τους», δήλωσε πέρυσι η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Στη Γερμανία, ορισμένοι πολιτικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και για 1.236 τόνους αποθεμάτων χρυσού που διατηρεί η Γερμανία στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης.
«Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και υπό την απρόβλεπτη πολιτική του προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, δεν είναι πλέον αποδεκτό να υπάρχουν τόσα πολλά αποθέματα χρυσού στις ΗΠΑ», δήλωσε στο Der Spiegel η Μαρί-Άγκνες Στράκ-Ζίμερμαν, Γερμανίδα πολιτικός του φιλελεύθερου Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, η οποία προεδρεύει της επιτροπής άμυνας του Κοινοβουλίου.
Πηγή: POLITICO
