Την πιθανή γεωλογική και βιογεωγραφική σύνδεση της λίμνης Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας με τη λίμνη Οχρίδα στη Βόρεια Μακεδονία υποδεικνύουν τα αποτελέσματα της έρευνας του μικροσκοπικού υδρόβιου σαλιγκαριού Pseudoislamiabalcanica, που υλοποιήθηκε τη διετία 2023-24 με τη χρηματοδότηση του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).
Η φυλογενετική συγγένεια του Pseudoislamiabalcanica, που συναντάται στην Τριχωνίδα, με τα είδη της αρχέγονης λίμνης Οχρίδας, η οποία απέχει 200 χιλιόμετρα, αποτελεί ένδειξη ότι οι δύο περιοχές μοιράζονται μία κοινή εξελικτική ιστορία. Το Pseudoislamiabalcanica είναι ένα σαλιγκάρι που ζει μόνο στη λίμνη Τριχωνίδα και σε γειτονικά συστήματα ρεόντων υδάτων –είναι, δηλαδή, ενδημικό είδος της περιοχής– και παρουσιάζει πολύ περιορισμένη εξάπλωση και εξαιρετικά μικρούς και απομονωμένους πληθυσμούς.
Κίνδυνος εξαφάνισης
Το είδος αντιμετωπίζει πολύ υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο άμεσο μέλλον και απαιτείται άμεσα η λήψη μέτρων διατήρησης και παρακολούθησης των πληθυσμών του. Για τον λόγο αυτό έχει αξιολογηθεί ως κρισίμως κινδυνεύον, σύμφωνα με τον «κόκκινο κατάλογο» της Ελλάδας.
Το μικροσκοπικό αυτό σαλιγκάρι, το οποίο δεν ξεπερνά σε μέγεθος τα 1,5 χιλιοστά, μελετήθηκε από την ερευνήτρια του τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, Κανέλλα Ραδέα, και τους συνεργάτες της στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου με τίτλο: «Η πληθυσμιακή κατάσταση και οι φυλογενετικές σχέσεις του στενότοπου ενδημικού και κρισίμως κινδυνεύοντος υδρόβιου είδους Pseudoislamiabalcanica». Πρόκειται για ένα από τα 32 ερευνητικά έργα που χρηματοδοτούνται από τον ΟΦΥΠΕΚΑ με συνολικό προϋπολογισμό 800.000 ευρώ μέσω προκήρυξης του Ελληνικού Ιδρύματος Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ).
Το Pseudoislamiabalcanica είναι ένα από τα 70 είδη υδρόβιων σαλιγκαριών που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα. Ενα χαρακτηριστικό των ειδών αυτών είναι ότι δεν μπορούν να ζήσουν σε ρυπασμένα νερά με χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο. Συνεπώς, η παρουσία τους σε ένα υδάτινο σύστημα είναι αξιόπιστος δείκτης της καλής ποιότητας του νερού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η εξάπλωση των περισσότερων ειδών υδρόβιων σαλιγκαριών περιορίζεται σε ένα και μόνο ποτάμι, σε μία και μόνο λίμνη ή πηγή και δεν εμφανίζονται πουθενά αλλού στον κόσμο. Η εξαφάνισή τους από το συγκεκριμένο σύστημα σημαίνει εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους από τον πλανήτη.
Οπως επισημαίνει η κυρία Ραδέα, μετά τη συλλογή των σαλιγκαριών στο πεδίο, τα δείγματα μεταφέρονται στο εργαστήριο όπου γίνεται η μελέτη της μορφολογίας και της ανατομίας τους. Επειδή αυτά τα μικροσκοπικά σαλιγκάρια έχουν μέγεθος σώματος έως τρία χιλιοστά είναι απαραίτητη για τη μελέτη τους η χρήση στερεοσκοπίου.
«Η δική μου έρευνα συμβάλλει με την προσφορά γνώσης με τη συγκεκριμένη ομάδα των υδρόβιων σαλιγκαριών. Μέχρι σήμερα έχουμε βρει και περιγράψει δύο γένη και επτά είδη που είναι νέα για την επιστήμη. Τα είδη αυτά είναι ενδημικά της Ελλάδας. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η Ελλάδα αποτελεί θερμό σημείο βιοποικιλότητας και ενδημισμού στη λεκάνη της Μεσογείου», τονίζει η κυρία Ραδέα.
«Ο ΟΦΥΠΕΚΑ στηρίζει ενεργά την έρευνα που φέρνει στο φως νέα επιστημονικά δεδομένα για τη βιοποικιλότητα της Ελλάδας και ιδιαίτερα για τους μικρούς υδρόβιους οργανισμούς που απειλούνται άμεσα από την κλιματική κρίση», αναφέρει ο διευθύνων σύμβουλος του ΟΦΥΠΕΚΑ, Κώστας Τριάντης.
