Μετά τα αρχικά πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, οι χρηματοπιστωτικές αγορές πόνταραν ότι οι οικονομικές συνέπειες της «μικρής επιχείρησης» του Ντόναλντ Τραμπ στη Μέση Ανατολή θα είχαν παροδικό χαρακτήρα.
«Υπάρχουν κίνδυνοι από τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου μακροπρόθεσμα. Αλλά πρόκειται για ένα ακραίο σενάριο», δήλωσε ένας διαχειριστής κεφαλαίων με έδρα τις ΗΠΑ μετά την αεροπορική επιδρομή που σκότωσε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
«Η ιστορία έχει δείξει ξανά και ξανά ότι τέτοιες γεωπολιτικές εντάσεις τείνουν να είναι σύντομες. Αυτή δεν θα αποτελέσει εξαίρεση» σημείωσε. Η Goldman Sachs ενημέρωσε τους πελάτες της ότι αναμένει προσωρινές διαταραχές.
«Οι τιμές του πετρελαίου θα υποχωρήσουν μέσα στη χρονιά. Αλλά οι κίνδυνοι είναι ανοδικοί», έγραψαν οι αναλυτές της. Η UniCredit πρότεινε ότι η τιμή του αργού πετρελαίου θα περιοριστεί στα περίπου 80 δολάρια το βαρέλι.
Από την αισιοδοξία στην αβεβαιότητα μέσα σε λίγες εβδομάδες
Τρεις εβδομάδες αργότερα, η προοπτική ενός παρατεταμένου πολέμου προκαλεί αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν διπλασιαστεί, στις αγορές κυριαρχεί η μεταβλητότητα και οι καταναλωτές σε όλο τον κόσμο προετοιμάζονται για αύξηση του κόστους ζωής. Οι κεντρικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, της Τράπεζας της Αγγλίας και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προειδοποιούν ότι ο πόλεμος μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τον πληθωρισμό και να επιβραδύνει την παγκόσμια ανάπτυξη.
«Η επικρατούσα άποψη στις αγορές παραμένει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει γρήγορα, με τα Στενά του Ορμούζ να ανοίγουν σύντομα», δήλωσε ο Άλμπερτ Έντουαρντς, ανώτερος αναλυτής στην τράπεζα Société Générale. «Ίσως οι αγορές έχουν δίκιο, αλλά κατά τη γνώμη μου οι κίνδυνοι είναι ασύμμετροι και δεν αποκλείεται ένα κύμα στασιμοπληθωρισμού να διαλύσει την αίσθηση εφησυχασμού», σημείωσε.
Η βαριά βιομηχανία της Ευρώπης πλήττεται ιδιαίτερα. Η Huntsman δήλωσε ότι το εργοστάσιό της στο Teesside κινδυνεύει, ενώ η BASF στη Γερμανία αυξάνει τις τιμές της. Το κόστος των λιπασμάτων – βασικού υποπροϊόντος της πετρελαϊκής βιομηχανίας – αυξάνεται απότομα, πλήττοντας τους αγρότες παγκοσμίως και προετοιμάζοντας το έδαφος για αύξηση των τιμών των τροφίμων.
Το Ιράν έχει απειλήσει ότι θα εκτοξεύσει την τιμή του πετρελαίου στα 200 δολάρια το βαρέλι, στοχεύοντας τη ναυσιπλοΐα στο στενό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ των νότιων ακτών του και του Ομάν, καθώς και διυλιστήρια και αγωγούς στη Μέση Ανατολή. Ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν το Ras Laffan στο Κατάρ, μια σημαντική εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου, με τους αναλυτές να προειδοποιούν για ένα «σενάριο καταστροφής» στις ενεργειακές αγορές. Στην Ουάσινγκτον, τα μηνύματα είναι αντιφατικά. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος «κερδήθηκε», ενώ ταυτόχρονα λέει ότι μπορεί να τελειώσει «σύντομα» ή να χρειαστεί να «προχωρήσει περισσότερο», εντείνοντας την αβεβαιότητα για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία.
Όταν η ιστορία επαναλαμβάνεται
Σε αυτό το περιβάλλον, επιχειρήσεις και επενδυτές δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να αντιδράσουν. Η Barclays παρομοίασε τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου με «ομίχλη του πολέμου» του 19ου αιώνα, που τροφοδοτεί έντονες διακυμάνσεις στις αγορές.
«Οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας είναι προάγγελοι οικονομικών προβλημάτων», δήλωσε ο Ίαν Στιούαρτ της Deloitte. «Έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις υφέσεις του 1973, 1979 και 1990».
Ωστόσο, οι πιο σαφείς παραλληλισμοί, ωστόσο, είναι με τη δεκαετία του 1980. Τότε, ο Ρόναλντ Ρίγκαν έστειλε αμερικανικά πολεμικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ για να προστατεύσουν την εμπορική ναυτιλία κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ. Σε ένα επεισόδιο που έγινε γνωστό ως «Πόλεμος των Τάνκερ», η Ουάσινγκτον απέστειλε τη μεγαλύτερη ναυτική νηοπομπή από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο για να διατηρήσει τη ροή των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το στρατηγικό πέρασμα που μπορεί να παραλύσει το εμπόριο
Παρά την απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι περιορισμοί στην προσφορά θα εμφανιστούν σύντομα, επηρεάζοντας διυλιστήρια και προϊόντα παγκοσμίως. Σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, αναμένονται επιπτώσεις και σε υποπροϊόντα όπως τα λιπάσματα, με σοβαρές συνέπειες για τη γεωργία και τις τιμές τροφίμων. Παράλληλα πλήττονται πλαστικά, χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα, ενώ η έλλειψη ηλίου επηρεάζει την παραγωγή μικροτσίπ και ιατρικού εξοπλισμού.
«Τα ορυκτά καύσιμα και οι πρώτες ύλες της πετροχημικής βιομηχανίας αποτελούν τον βασικό σκελετό της σύγχρονης οικονομίας. Τα διακυβεύματα αυτής της σύγκρουσης είναι τεράστια για την παγκόσμια οικονομία», έγραψαν αναλυτές της Société Générale σε σημείωμα προς τους πελάτες τους.
«Υπάρχει αυξανόμενη έλλειψη σε ραφιναρισμένα προϊόντα», δήλωσε ο Μαρκ Ντάουντινγκ, διαχειριστής κεφαλαίων στην RBC BlueBay. «Η Κίνα έχει επιβάλει απαγόρευση εξαγωγών ραφιναρισμένων προϊόντων, καθώς επιδιώκει να προστατεύσει την εγχώρια κατανάλωση. Άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Νότιας Κορέας, εξετάζουν παρόμοια βήματα και δεν θα μας εκπλήξει αν οι ΗΠΑ ακολουθήσουν το παράδειγμά τους».
«Αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν αποκλεισμένα για μήνες, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες – από τρόφιμα έως ημιαγωγούς – ενδέχεται να είναι τόσο κρίσιμες, που δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο ενός σοκ αντίστοιχου με εκείνο της πανδημίας Covid σε συνδυασμό με τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας», τόνισε.
Ανάπτυξη υπό πίεση, πληθωρισμός σε άνοδο
Παράλληλα με τον υψηλότερο πληθωρισμό, η οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να μειωθεί παγκοσμίως. Τα νοικοκυριά έχουν λίγα περιθώρια να αντέξουν υψηλότερες τιμές, ενώ οι επιχειρήσεις ήδη απέλυαν εργαζόμενους σε αρκετές χώρες πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.
Η Barclays εκτιμά ότι σε ένα σενάριο με μέσο όρο τιμών πετρελαίου τα 100 δολάρια το 2026 – όπως συνέβη το 2022 – η παγκόσμια ανάπτυξη θα ήταν 0,2 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη, στο 2,8% φέτος, ενώ ο γενικός πληθωρισμός θα ήταν 0,7 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος, στο 3,8%, από ό,τι θα ίσχυε διαφορετικά.
Ορισμένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 170 δολάρια το βαρέλι, πυροδοτώντας μια παγκόσμια ύφεση. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η ευρωζώνη και η Ιαπωνία βρίσκονται σε επιφυλακή. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια εντονότερη ρευστοποίηση στις παγκόσμιες αγορές θα μπορούσε να εντείνει την επιδείνωση των προοπτικών – αποκαλύπτοντας ρωγμές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυξάνονται οι φόβοι για τις αδιαφανείς ιδιωτικές πιστωτικές αγορές, ενώ η έκρηξη μιας φούσκας στις τεχνολογικές αποτιμήσεις που τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να σημάνει καταστροφή.
Οι κυβερνήσεις εξετάζουν μέτρα στήριξης για τους καταναλωτές που έχουν ήδη πληγεί από την κρίση κόστους ζωής, αλλά το αυξανόμενο κόστος δανεισμού περιορίζει τις δυνατότητές τους. Παρόλα αυτά, υπάρχουν ελπίδες ότι η κατάσταση μπορεί να περιοριστεί. Οι αγορές, αν και ανήσυχες, δεν έχουν καταρρεύσει. Επιπλέον, η παγκόσμια οικονομία σήμερα είναι λιγότερο εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα σε σχέση με τη δεκαετία του 1970.
Σε αντίθεση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι αναλυτές πιστεύουν ότι οι διαταραχές στην προσφορά ενέργειας από το Ιράν θα είναι προσωρινές. Ένας από τους λόγους είναι το πλαίσιο του τελευταίου σοκ στις τιμές της ενέργειας. Οι συνθήκες είναι διαφορετικές σε σχέση με το 2022. Τότε, οι απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εν μέσω του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας προστέθηκαν στις πληθωριστικές επιπτώσεις της επανεκκίνησης της οικονομίας μετά την πανδημία. Οι καταναλωτές που είχαν στερηθεί πολλά, είχαν μια ακόρεστη όρεξη για αγαθά και υπηρεσίες. Οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες πίεζαν για την τόνωση της δραστηριότητας και οι αγορές εργασίας ήταν σφιχτές.
«Η βασική διαφορά είναι ότι οι τρέχουσες διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες είναι προσωρινές. Ναι, υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια της διαταραχής, αλλά τελικά, η προσφορά θα επιστρέψει», δήλωσε ο Γουόρεν Πάτερσον, επικεφαλής της ενεργειακής στρατηγικής εμπορευμάτων στην ολλανδική τράπεζα ING.
Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του πολέμου
Η παγκόσμια οικονομία είναι πιο διασυνδεδεμένη από ό,τι ήταν στη δεκαετία του 1970. Με την πορεία της παγκοσμιοποίησης και των εφοδιαστικών αλυσίδων, το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών είχε διογκωθεί από 42% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 1980 σε περισσότερο από 60% μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000. Ωστόσο, ένας αλληλεξαρτώμενος κόσμος, σε μια εποχή αυξανόμενων συγκρούσεων και γεωπολιτικών εντάσεων, είναι πιο επικίνδυνος. Έννοιες όπως «nearshoring» και «friendshoring» κερδίζουν έδαφος, καθώς οι εταιρείες προσπαθούν να κάνουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες πιο ανθεκτικές.
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ο κατακερματισμός της παγκόσμιας οικονομίας μπορεί να αυξήσει το κόστος ζωής και να ενισχύσει τον πληθωρισμό βραχυπρόθεσμα, ενώ θα επιβαρύνει την ανάπτυξη μακροπρόθεσμα.
«Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται στο έλεος του πολέμου», δήλωσε η οικονομολόγος Γουέι Γιάο. «Υπάρχουν στιγμές που πρέπει να φτάσεις κοντά στο χείλος του γκρεμού για να θυμηθείς γιατί δεν πρέπει να το ξεπεράσεις. Ίσως βρισκόμαστε σε μια τέτοια στιγμή».
Πηγή: Guardian
