Η έλλειψη αργού πετρελαίου, που επιδεινώνεται από τον πόλεμο στο Ιράν, δεν περιορίζεται πλέον στην ενέργεια, αλλά απειλεί να επεκταθεί σε κάθε πτυχή της οικονομίας. Ο περιορισμός της ροής μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει μειώσει σημαντικά την παγκόσμια προσφορά, εκτοξεύοντας τις τιμές και προκαλώντας ελλείψεις σε βασικά πετροχημικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή καθημερινών αντικειμένων, όπως παπούτσια, ρούχα και πλαστικές σακούλες. Οι επιπτώσεις είναι πιο εμφανείς μέχρι στιγμής στην Ασία, που αντιπροσωπεύει πάνω από το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πετρελαίου και άλλων πρώτων υλών.
Στη Νότια Κορέα, όπου οι πολίτες έχουν αρχίσει να αγοράζουν πανικόβλητα σακούλες απορριμμάτων, η κυβέρνηση προτρέπει τους διοργανωτές εκδηλώσεων να περιορίσουν τη χρήση προϊόντων μιας χρήσης. Η Ταϊβάν έχει δημιουργήσει μια τηλεφωνική γραμμή βοήθειας για τους κατασκευαστές που έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα πλαστικού, ενώ οι καλλιεργητές ρυζιού της χώρας δήλωσαν στα τοπικά μέσα ενημέρωσης ότι ενδέχεται να αυξήσουν τις τιμές, καθώς δεν μπορούν να προμηθευτούν σακούλες αποθήκευσης κενού αέρος.
Στην Ιαπωνία, η πετρελαϊκή κρίση προκαλεί φόβους ότι οι ασθενείς με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να μην έχουν πρόσβαση σε θεραπεία λόγω έλλειψης πλαστικών σωλήνων αιμοκάθαρσης. Οι Μαλαισιανοί κατασκευαστές γαντιών μιας χρήσης δηλώνουν ότι η έλλειψη παραγώγων πετρελαίου που απαιτούνται για την παραγωγή φυσικού καουτσούκ απειλεί τις παγκόσμιες προμήθειες ιατρικών γαντιών.
«Αυτή η κρίση επηρεάζει τα πάντα πολύ γρήγορα: μπύρα, τσιπς, παιχνίδια, καλλυντικά», δήλωσε στο CNN ο Νταν Μάρτιν, συνδιευθυντής του τμήματος Επιχειρησιακής Νοημοσύνης στην Dezan Shira & Associates, μια εταιρεία συμβούλων που υποστηρίζει διεθνείς επιχειρήσεις στην Ασία.
Η κρίση αυτή εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις και επιβαρύνει την οικονομική ανάπτυξη. Οι κατασκευαστές πληρώνουν περισσότερα για ενέργεια και πρώτες ύλες, μειώνοντας τα περιθώρια κέρδους και αυξάνοντας σταδιακά τις τιμές για τους καταναλωτές. Οι αυξανόμενες τιμές των καυσίμων ανατρέπουν τα ταξίδια και τις μεταφορές, ενώ η περιορισμένη προσφορά άλλων υλικών από τη Μέση Ανατολή, όπως λίπασμα και ήλιο, μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερα τρόφιμα και ηλεκτρονικά.
«Τέτοιες πολύπλοκες συνέπειες μας βρίσκουν σε μια εποχή που πολλές οικονομίες έχουν περιορισμένα περιθώρια για να απορροφήσουν τους κραδασμούς», προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).
«Παρόλο που ο πόλεμος θα μπορούσε να διαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία με διαφορετικούς τρόπους, όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε υψηλότερες τιμές και βραδύτερη ανάπτυξη» ανέφερε το ΔΝΤ.
Ελλείψεις πρώτων υλών και εκτίναξη τιμών
Οι χώρες έχουν αρχίσει να απελευθερώνουν μια ιστορική ποσότητα πετρελαίου από αποθέματα έκτακτης ανάγκης για να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις του πολέμου. Αλλά μεγάλο μέρος της αυξανόμενης κρίσης εφοδιασμού προέρχεται από την έλλειψη νάφθας, ενός υποπροϊόντος πετρελαίου και κρίσιμης πρώτης ύλης για συνθετικά υλικά, από τα οποία οι παραγωγοί έχουν πολύ λιγότερα αποθέματα και κανένα υποκατάστατο. Ορισμένες πετροχημικές εταιρείες στην Ασία, η οποία προμηθεύεται περισσότερο από το ήμισυ της νάφθας της από τη Μέση Ανατολή, έχουν μειώσει την παραγωγή ή έχουν δηλώσει «ανωτέρα βία» τις τελευταίες εβδομάδες λόγω περιορισμένων πρώτων υλών. Η «ανωτέρα βία» είναι ένας νομικός όρος που αναφέρεται σε απρόβλεπτες περιστάσεις που εμποδίζουν μια εταιρεία να εκπληρώσει ένα συμβόλαιο.
Η Νότια Κορέα εκμεταλλεύτηκε την αναστολή των κυρώσεων των ΗΠΑ σε ορισμένα ρωσικά πετρέλαια και προϊόντα πετρελαίου για να αγοράσει το πρώτο φορτίο νάφθας από τη Μόσχα από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η Σεούλ έχει επίσης επιβάλει απαγόρευση εξαγωγών νάφθας για να διατηρήσει την εγχώρια προσφορά.
Ο Νταν Μάρτιν, που συνεργάζεται με κατασκευαστές στο Βιετνάμ, σημείωσε ότι η έλλειψη νάφθας αυξάνει το κόστος για τους πελάτες, ιδιαίτερα για όσους παράγουν προϊόντα υψηλών προδιαγραφών, όπως ημιαγωγούς, εξαρτήματα αυτοκινήτων και ιατρικές ή τρόφιμων συσκευασίες.
Καθώς οι παραγωγοί σπεύδουν να εξασφαλίσουν υλικά, το κόστος του πλαστικού και των προϊόντων που το περιέχουν αυξάνεται. Σύμφωνα με την ICIS, μια πλατφόρμα πληροφοριών για την αγορά εμπορευμάτων, οι τιμές των πλαστικών ρητινών στην Ασία έχουν αυξηθεί έως και 59% σε επίπεδα ρεκόρ από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν για πρώτη φορά αεροπορικές επιδρομές εναντίον του Ιράν.
Ένας από τους μεγαλύτερους χονδρεμπόρους πλαστικών συσκευασιών της Ταϊλάνδης δήλωσε ότι αύξησε τις τιμές του κατά 10% για τις διαφανείς σακούλες σελοφάν που χρησιμοποιούνται ευρέως από εστιατόρια, πάγκους τροφίμων και για παραδόσεις σε πακέτο. Τα μέσα ενημέρωσης της Ινδίας ανέφεραν ότι το εμφιαλωμένο νερό έχει ακριβύνει, καθώς οι τιμές για τα πλαστικά καπάκια μπουκαλιών έχουν τετραπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου. Ένας αξιωματούχος της Nongshim, του μεγαλύτερου κατασκευαστή στιγμιαίων νουντλς της Νότιας Κορέας, δήλωσε στο CNN ότι η εταιρεία που του προμηθεύει τις πλαστικές συσκευασίες έχει αυτή τη στιγμή αποθέματα για περίπου ένα μήνα.
Η Σαριέν Γκο, ανώτερη αναλύτρια πετροχημικών στην ICIS, δήλωσε ότι τα καταναλωτικά αγαθά που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις πλαστικές συσκευασίες, όπως τα καλλυντικά, μπορεί να έχουν ακόμη περισσότερες ελλείψεις σε σχέση με ορισμένα προϊόντα που περιέχουν πλαστικό.
«Ο τομέας των τελικών προϊόντων ενδέχεται να αξιοποιήσει τα αποθέματά του, τα οποία όμως μπορεί να εξαντληθούν με την πάροδο του χρόνου», είπε. «Πιστεύω ότι τα αποθέματα αυτά ενδέχεται να αρχίσουν να εξαντλούνται πολύ σύντομα», δήλωσε.
Η κρίση εξαπλώνεται προς τη Δύση
Τα προβλήματα εφοδιασμού που αντιμετωπίζει η Ασία αποτελούν δυσοίωνο οιωνό για τον υπόλοιπο κόσμο, εάν το πετρέλαιο και άλλοι πόροι δεν μπορούν να παραχθούν ή να μεταφερθούν από τη Μέση Ανατολή. Εκτός από την παραγωγή περίπου του 17% της παγκόσμιας νάφθας και του 30% της πλαστικής ρητίνης, η Μέση Ανατολή παρέχει επίσης το 45% του θείου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή λιπασμάτων, το 33% του ηλίου που χρησιμοποιείται στους τομείς των ημιαγωγών, της υγειονομικής περίθαλψης και της αεροδιαστημικής, καθώς και το 22% της ουρίας και της αμμωνίας που χρησιμοποιούνται ως θρεπτικά συστατικά για τις καλλιέργειες, σύμφωνα με την Morgan Stanley.
Οι Αμερικανοί αγρότες πληρώνουν ήδη περισσότερα για λιπάσματα, καθώς η τιμή της εισαγόμενης ουρίας έχει αυξηθεί κατά περίπου το ένα τρίτο από την έναρξη του πολέμου. Στην Ινδία, οι κατασκευαστές προφυλακτικών αναφέρουν διαταραχές από ελλείψεις όχι μόνο σε υλικά συσκευασίας και έλαιο πυριτίου, το οποίο απαιτεί πετροχημικές πρώτες ύλες, αλλά και σε αμμωνία.
«Όπως και κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID, το σοκ εκτυλίσσεται διαδοχικά και όχι ταυτόχρονα – μια κυλιόμενη διαταραχή του εφοδιασμού που κινείται προς τα δυτικά», έγραψαν οι αναλυτές της J.P. Morgan σε ερευνητικό σημείωμα την περασμένη εβδομάδα.
Έκτακτα μέτρα αντιμετώπισης
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι ασιατικές χώρες έχουν επικεντρωθεί στον μετριασμό των αυξήσεων στις τιμές του πετρελαίου, με μέτρα όπως η απελευθέρωση των αποθεμάτων, ο περιορισμός των τιμών των καυσίμων και η μείωση των ωρών εργασίας για την εξοικονόμηση ενέργειας. Ωστόσο, σύμφωνα με την J.P. Morgan, οι περιορισμοί στην προσφορά θα γίνουν πιο αισθητοί τον Απρίλιο, με τις τελευταίες παραδόσεις αργού πετρελαίου που στάλθηκαν πριν από τον πόλεμο να αναμένεται να φτάσουν στις αρχές του μήνα.
«Η κύρια πρόκληση έχει μετατοπιστεί από την τιμή στη φυσική σπανιότητα», ανέφεραν οι αναλυτές της τράπεζας. «Η Ασία δεν βρίσκεται πλέον σε μια καθαρά προληπτική φάση».
Οι αναλυτές ανέφεραν ότι ορισμένοι παραγωγοί καταναλωτικών αγαθών καθυστερούν τις αγορές υλικών με την ελπίδα ότι οι τιμές θα πέσουν εάν λήξει η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Ο Τσιου Τζαν, ένας 36χρονος κατασκευαστής πολυεστέρα στην πόλη Χάινινγκ της ανατολικής Κίνας, δήλωσε ότι, από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η τιμή των τσιπ πολυεστέρα που χρειάζεται για να κατασκευάσει το ύφασμά του έχει αυξηθεί κατά περίπου 50%– μια αύξηση που οι πελάτες του στις βιομηχανίες οικιακών υφασμάτων, ένδυσης και νημάτων δεν είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν. Το εργοστάσιό του, με δώδεκα υπαλλήλους, εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά μόνο για να εκπληρώσει τις υπάρχουσες παραγγελίες.
«Είμαι ανήσυχος. Ολόκληρη η βιομηχανία αισθάνεται το ίδιο. Κανείς δεν ξέρει πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος», δήλωσε.
Αναζήτηση λύσεων και εναλλακτικών υλικών
Άλλοι προσπαθούν να μειώσουν το κόστος ελαχιστοποιώντας την ποσότητα πλαστικού που χρησιμοποιείται στις συσκευασίες. Στην Ινδονησία, όπου οι τιμές των πλαστικών έχουν διπλασιαστεί τον τελευταίο μήνα, οι εταιρείες μειώνουν το πάχος του υλικού συσκευασίας, σύμφωνα με την Ινδονησιακή Ομοσπονδία Συσκευασιών. Ορισμένες εξετάζουν ακόμη και τη χρήση διαφορετικών υλικών, όπως χαρτί, γυαλί, αλουμίνιο ή ανακυκλωμένα πλαστικά, αν και η ομοσπονδία δήλωσε ότι το καθένα θα έθετε τις δικές του προκλήσεις όσον αφορά τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας, τη συμμόρφωση με τους κανόνες ασφαλείας και τον χρόνο που απαιτείται για την ανακατασκευή των γραμμών παραγωγής και την προμήθεια νέου εφοδιασμού – κάτι που θα μπορούσε να διαρκέσει από έξι μήνες έως ένα χρόνο.
Η στροφή στα ανακυκλωμένα πλαστικά θα μπορούσε επίσης να έχει υψηλό κόστος, δήλωσε ο Στίβεν Μουρ, ιδρυτής της MLT Analytics, μιας πλατφόρμας δεδομένων εμπορίου πλαστικών. Σύμφωνα με τον Μουρ, η παγκόσμια προσφορά ανακυκλωμένου πλαστικού υλικού είναι ήδη περιορισμένη και γενικά κοστίζει πέντε έως επτά φορές περισσότερο από το πλαστικό που παράγεται από ορυκτά καύσιμα.
«Ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν αύριο, θα χρειαστούν αρκετοί μήνες μέχρι να επανέλθει μια στοιχειώδης κανονικότητα στον τομέα των πλαστικών στην Ασία», δήλωσε.
