Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν συνεχίζεται, η απότομη αύξηση της τιμής του πετρελαίου, εξαιτίας των διακοπών στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, προκαλεί έντονη ανησυχία. Στις 2 Μαρτίου, ο Εμπράχιμ Τζαμπάρι, ταξίαρχος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν, ανακοίνωσε ότι το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ – μέσω των οποίων μεταφέρεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτό, εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν για μια παράλληλη κρίση – μια σοβαρή απειλή για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, λόγω της επικείμενης έλλειψης λιπασμάτων, που είναι απαραίτητα για την παραγωγή τροφίμων.
Γιατί υπάρχει έλλειψη λιπασμάτων;
Σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας αγοράς ουρίας – του πιο διαδεδομένου λιπάσματος – και μεγάλοι όγκοι άλλων λιπασμάτων εξάγονται από τις χώρες του Κόλπου μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθιστώντας τη γεωργία ευάλωτη σε οποιαδήποτε διαταραχή στην περιοχή. Πρόσφατες διαταραχές στις προμήθειες φυσικού αερίου και τη ναυσιπλοΐα έχουν ήδη αναγκάσει εργοστάσια λιπασμάτων, που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για την παραγωγή τους, στον Κόλπο και αλλού να διακόψουν ή να μειώσουν την παραγωγή τους.
Μετά από επιθέσεις στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ, ή LNG), η κρατική εταιρεία του Κατάρ, QatarEnergy, διέκοψε την παραγωγή στο μεγαλύτερο εργοστάσιο ουρίας παγκοσμίως, αφού σταμάτησε η παραγωγή φυσικού αερίου.
Δεδομένου ότι η παραγωγή LNG από το Κατάρ έχει μειωθεί, η Ινδία έχει περιορίσει την παραγωγή σε τρία από τα δικά της εργοστάσια παραγωγής ουρίας. Το Μπαγκλαντές έχει επίσης κλείσει τέσσερα από τα πέντε εργοστάσια παραγωγής λιπασμάτων. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν έλλειψη 25% στην προμήθεια λιπασμάτων για αυτή την εποχή.
Παράλληλα, οι τιμές εξαγωγής ουρίας από τη Μέση Ανατολή αυξήθηκαν κατά περίπου 40%, από λίγο κάτω από 500 δολάρια σε πάνω από 700 δολάρια ανά μετρικό τόνο την περασμένη Παρασκευή (13/3), σύμφωνα με την Argus, εταιρεία παροχής πληροφοριών για τις τιμές της ενέργειας και των βασικών εμπορευμάτων. Η τιμή είναι περίπου 60% υψηλότερη σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρυσι.
Πόσο σημαντική είναι η παραγωγή λιπασμάτων στον Κόλπο σε παγκόσμιο επίπεδο;
Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακών υπηρεσιών Signal Group, το 20% της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτων προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, με το 46% της παγκόσμιας προσφοράς ουρίας επίσης να προέρχεται από την περιοχή. Η Qatar Fertiliser Company (QAFCO), ο κορυφαίος προμηθευτής ουρίας στον κόσμο, καλύπτει το 14% της παγκόσμιας παραγωγής ουρίας. Ανάλυση της εταιρείας δεδομένων Kpler δείχνει ότι έως και το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων θα μπορούσε να διαταραχθεί αν παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ. Τις τελευταίες μέρες, μόνο λίγα πλοία με σημαία Ινδίας, Πακιστάν και Κίνας έχουν επιτραπεί να περάσουν με ασφάλεια.
Ο αναλυτής της Morningstar, Σεθ Γκόλντστιν, ανέφερε ότι οι τιμές αζωτούχων λιπασμάτων θα μπορούσαν να διπλασιαστούν και οι τιμές φωσφόρου να αυξηθούν κατά περίπου 50%, σύμφωνα με το Reuters.
Ποιες χώρες εξαρτώνται περισσότερο από αυτά τα λιπάσματα;
Σύμφωνα με την Kpler, το 2024 οι ασιατικές χώρες εξαρτώνταν σε μεγαλύτερο βαθμό από τις εξαγωγές λιπασμάτων από τον Κόλπο, καθώς εισήγαγαν το 35% των εξαγωγών ουρίας, το 53% των εξαγωγών θείου και το 64% των εξαγωγών αμμωνίας από την περιοχή του Κόλπου. Αυτές οι εξαγωγές είναι ιδιαίτερα ζωτικής σημασίας για βασικές αγορές γεωργικών προϊόντων, κυρίως για Ινδία, Βραζιλία και Κίνα, ενώ σημαντικές ποσότητες προορίζονται επίσης για το Μαρόκο, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία και την Ινδονησία.
Η Ινδία εξαρτάται ιδιαίτερα από τη Μέση Ανατολή όσον αφορά τα λιπάσματα, καθώς προμηθεύεται πάνω από το 40% της παραγωγής ουρίας και των φωσφορικών λιπασμάτων της από την περιοχή.
Η Βραζιλία εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές λιπασμάτων, σχεδόν οι μισές από τις οποίες περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.
Γιατί η έλλειψη λιπασμάτων πλήττει την παραγωγή τροφίμων;
Η χρονική συγκυρία του πολέμου στο Ιράν είναι εξαιρετικά δυσμενής, καθώς συμπίπτει με τη μέση της περιόδου σποράς, η οποία στο Βόρειο Ημισφαίριο εκτείνεται συνήθως από τα μέσα Φεβρουαρίου έως τις αρχές Μαΐου. Στην εμπορική γεωργία, τα λιπάσματα είναι απαραίτητα για σχεδόν κάθε καλλιέργεια, αν οι αγρότες επιθυμούν υψηλές αποδόσεις. Ωστόσο, οι διάφορες καλλιέργειες απαιτούν διαφορετικά είδη και ποσότητες λιπασμάτων.
Ο κόσμος ήδη αντιμετώπιζε έλλειψη ουρίας όταν η Ευρώπη αναγκάστηκε να μειώσει τις προμήθειες μετά την απώλεια πρόσβασης σε φθηνό ρωσικό αέριο, εξαιτίας της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Επιπλέον, το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές λιπασμάτων για να διασφαλίσει προμήθειες για τους Κινέζους αγρότες.
Τι σημαίνει αυτό για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια;
Πολλοί από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς λιπασμάτων του Κόλπου – Ινδία, Βραζιλία και Κίνα – είναι επίσης από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφίμων παγκοσμίως.
Η Ινδία είναι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ρυζιού, σιταριού, οσπρίων και φρούτων. Το 2024, το ινδικό ρύζι αντιπροσώπευε περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών ρυζιού.
Η Βραζιλία αντιπροσωπεύει σχεδόν το 60% των παγκόσμιων εξαγωγών σόγιας ενώ εξάγει επίσης ζάχαρη και καλαμπόκι. Η Κίνα είναι σημαντικός παραγωγός τσαγιού και άλλων γεωργικών προϊόντων όπως σκόρδα και μανιτάρια.
Επομένως, η παρατεταμένη έλλειψη λιπασμάτων και η αύξηση των τιμών τους θα μπορούσαν να αναγκάσουν ορισμένους αγρότες να σταματήσουν να χρησιμοποιούν λιπάσματα, μειώνοντας τις αποδόσεις των καλλιεργειών τους.
Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την επισιτιστική ασφάλεια παγκοσμίως. Η μείωση των αποδόσεων βασικών καλλιεργειών όπως ρύζι, σιτάρι, καλαμπόκι και σόγια, θα περιορίσει την παγκόσμια προσφορά, αυξάνοντας πιθανώς τις τιμές τροφίμων και δημιουργώντας τοπικές ελλείψεις, ειδικά σε χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές.
Πηγή: Al Jazeera
