Καθώς πλησίαζε το Σαββατοκύριακο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνονταν να βρίσκονται κοντά σε μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου διάρκειας επτά εβδομάδων.
Τότε, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έκανε ακριβώς αυτό που συνεργάτες του είχαν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα έκανε: έδειξε να επιχειρεί διαπραγμάτευση μέσω των ΜΜΕ, προχωρώντας σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τις εν εξελίξει συνομιλίες και συνομιλώντας τηλεφωνικά με δημοσιογράφους το πρωί της Παρασκευής, την ώρα που Πακιστανοί διαμεσολαβητές τον ενημέρωναν για τις επαφές με Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει σε σειρά όρων, τους οποίους πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων ανέφεραν ότι δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Παράλληλα, δήλωσε ότι η Τεχεράνη αποδέχθηκε αρκετές από τις πιο αμφιλεγόμενες απαιτήσεις των ΗΠΑ – μεταξύ αυτών και την παράδοση εμπλουτισμένου ουρανίου – ενώ έκανε λόγο για επικείμενο τέλος του πολέμου.
Ιρανοί αξιωματούχοι απέρριψαν δημοσίως πολλές από αυτές τις δηλώσεις και διέψευσαν ότι προετοιμάζεται νέος γύρος συνομιλιών, ανατρέποντας γρήγορα το κλίμα αισιοδοξίας που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται. Πλέον, παραμένει ασαφές προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Aξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ παραδέχθηκαν μιλώντας off the record στο CNN ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του προέδρου είχαν αρνητική επίδραση στις συνομιλίες, επισημαίνοντας την ευαισθησία των διαπραγματεύσεων και τη βαθιά δυσπιστία του Ιράν απέναντι στις ΗΠΑ.
Διάσταση απόψεων και στους κόλπους των Ιρανών – Με ποια πλευρά γίνονται τελικά οι συνομιλίες
Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας – με επικεφαλής τον πρόεδρο της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί – και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για το ποιος έχει την τελική αρμοδιότητα έγκρισης μιας συμφωνίας.
«Οι Ιρανοί δεν εκτίμησαν το γεγονός ότι ο πρόεδρος διαπραγματευόταν μέσω των social media, δίνοντας την εντύπωση ότι είχαν συμφωνήσει σε ζητήματα που δεν είχαν ακόμη αποδεχθεί και τα οποία δεν είναι δημοφιλή στο εσωτερικό τους», δήλωσε στο CNN πρόσωπο με γνώση των συνομιλιών, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη ανησυχεί ιδιαίτερα μήπως εμφανιστεί αδύναμη.
Μεταξύ των ισχυρισμών του, ο Τραμπ ανέφερε στο Bloomberg ότι το Ιράν είχε αποδεχθεί «απεριόριστη» αναστολή του πυρηνικού του προγράμματος. Στο CBS News δήλωσε ότι η Τεχεράνη «συμφώνησε σε όλα» και θα συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ στο Axios ανέφερε ότι μια συνάντηση θα πραγματοποιούνταν «πιθανότατα μέσα στο Σαββατοκύριακο», εκτιμώντας ότι «θα υπάρξει συμφωνία μέσα σε μία ή δύο ημέρες».
Ασαφές το περιεχόμενο ενδεχόμενης συμφωνίας
Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης δοκιμάστηκε εκ νέου την Κυριακή, όταν αμερικανικό αντιτορπιλικό κατευθυνόμενων πυραύλων άνοιξε πυρ και κατέλαβε ιρανικό φορτηγό πλοίο που επιχείρησε να παραβιάσει τον ναυτικό αποκλεισμό στον Κόλπο του Ομάν, γεγονός που όξυνε περαιτέρω την ένταση.
Καθώς πλησιάζει η λήξη της δίμηνης εκεχειρίας, ο Τραμπ καλείται εκ νέου να αποφασίσει εάν θα αποδεχθεί μια συμφωνία – ακόμη και ατελή – ή αν θα κλιμακώσει μια σύγκρουση για την οποία είχε δηλώσει ότι θα είχε ήδη τερματιστεί.
Μέχρι τη Δευτέρα, Ιρανοί αξιωματούχοι εμφανίζονταν λιγότερο αρνητικοί σε περαιτέρω διαπραγματεύσεις, ωστόσο το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας παραμένει ασαφές.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν ποτέ πιο κοντά σε μια καλή συμφωνία με το Ιράν, σε αντίθεση με την καταστροφική συμφωνία της εποχής Ομπάμα, χάρη στις διαπραγματευτικές ικανότητες του προέδρου Τραμπ», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ. «Όποιος δεν μπορεί να δει τη στρατηγική του προέδρου Τραμπ είτε είναι ανόητος είτε εθελοτυφλεί».
Ο Τραμπ έχει θέσει συγκεκριμένες «κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις, μεταξύ των οποίων η παύση του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν και η παράδοση των αποθεμάτων σχεδόν πυρηνικής καθαρότητας. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επιμένει να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ζητώντας παράλληλα την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.
Κατά τον πρώτο γύρο συνομιλιών, οι ΗΠΑ πρότειναν 20ετή παύση στον εμπλουτισμό ουρανίου, ενώ το Ιράν αντέτεινε πενταετή αναστολή – πρόταση που απορρίφθηκε από την Ουάσιγκτον. Πιο πρόσφατα, η ιρανική πλευρά φέρεται να πρότεινε δεκαετή παύση, ακολουθούμενη από άλλη μία δεκαετία περιορισμένου εμπλουτισμού σε επίπεδα χαμηλότερα από αυτά που απαιτούνται για πυρηνικά όπλα. Ο Τραμπ, ωστόσο, έχει δηλώσει ότι επιθυμεί την πλήρη και επ’ αόριστον παύση.
Η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο αποδέσμευσης 20 δισ. δολαρίων από ιρανικά κεφάλαια, ως αντάλλαγμα για την παράδοση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Η ευελιξία κάθε πλευράς στους όρους θα καθορίσει τελικά αν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία. Για τον Τραμπ, βασική προτεραιότητα αποτελεί η αποφυγή μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να συγκριθεί με τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επί Ομπάμα, από την οποία αποχώρησε το 2018, χαρακτηρίζοντάς την επανειλημμένα αδύναμη.
Στο ελάχιστο, οι διαπραγματευτές ελπίζουν να καταλήξουν σε ένα πλαίσιο συμφωνίας, το οποίο θα οδηγήσει σε πιο λεπτομερείς συνομιλίες τις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, υπάρχουν και φωνές που προειδοποιούν ότι το Ιράν ενδέχεται να παρατείνει σκόπιμα τις διαπραγματεύσεις, κερδίζοντας χρόνο για την επανενεργοποίηση ορισμένων από τα πυραυλικά του συστήματα.
Ο Τραμπ επέμεινε τη Δευτέρα ότι δεν αισθάνεται πίεση για επίτευξη συμφωνίας, παρά τη μειούμενη δημοτικότητα του πολέμου στο εσωτερικό των ΗΠΑ και την αύξηση των τιμών των καυσίμων.
«Δεν δέχομαι καμία απολύτως πίεση, αν και όλα θα συμβούν σχετικά γρήγορα!», έγραψε στην πλατφόρμα Truth Social.
Παραμένει άγνωστο αν σύμβουλοί του έχουν εκφράσει ανησυχίες για το κατά πόσο οι συνεχείς αναρτήσεις του ενδέχεται να υπονομεύουν τις συνομιλίες. Μέχρι το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, είχε δημοσιεύσει πολλαπλές αναρτήσεις για τον πόλεμο, συνολικής έκτασης άνω των 900 λέξεων.
«Τα δεδομένα άλλαξαν»
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του συνεχίζουν να εντείνουν την αβεβαιότητα γύρω από τις διαπραγματεύσεις.
Σε μία περίπτωση την Κυριακή, ο Τραμπ ανέφερε σε συνομιλητές του ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν θα συμμετάσχει στον νέο γύρο συνομιλιών, επικαλούμενος λόγους ασφαλείας. Την ίδια ώρα, δύο ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης — ο πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ Μάικ Γουόλτς και ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ — δήλωναν δημοσίως ότι ο Βανς θα ηγηθεί της αποστολής στο Ισλαμαμπάντ, όπως είχε κάνει και στον πρώτο γύρο.
Τελικά, επιβεβαιώθηκε ότι οι τελευταίοι είχαν δίκιο. «Τα δεδομένα άλλαξαν», ανέφερε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.
Μία ημέρα αργότερα, ο Τραμπ προκάλεσε νέα σύγχυση, δηλώνοντας ότι ο Βανς βρισκόταν καθ’ οδόν προς το Πακιστάν, ενώ λίγα λεπτά μετά η αυτοκινητοπομπή του αντιπροέδρου έφτανε στον Λευκό Οίκο.
Σύμφωνα με πηγές, ο Βανς αναμένεται πλέον να αναχωρήσει από την Ουάσιγκτον σήμερα Τρίτη, με τις συνομιλίες να προγραμματίζονται για το πρωί της Τετάρτης στο Ισλαμαμπάντ. Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, η κατάσταση παραμένει «ρευστή».
Αβέβαιο παραμένει και το μέλλον της εκεχειρίας, η οποία λήγει σύντομα. Ακόμη και η ακριβής χρονική στιγμή της λήξης φαίνεται να μεταβάλλεται, καθώς ο Τραμπ ανέφερε στο Bloomberg ότι η εκεχειρία εκπνέει το βράδυ της Τετάρτης ώρα Ουάσιγκτον, δίνοντας περιθώριο 24 επιπλέον ωρών για διαπραγματεύσεις.
Πάντως, έχει εμφανιστεί αμφίσημος ως προς το ενδεχόμενο παράτασης της εκεχειρίας. Σε πρόσφατες δηλώσεις του, έδωσε διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο ερώτημα: «Αν δεν υπάρξει συμφωνία, οι εχθροπραξίες θα επαναληφθούν», ανέφερε σε μία περίπτωση. Σε άλλη, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης, ενώ σε τρίτη δήλωσε ότι ίσως δεν χρειαστεί καν να τεθεί το ζήτημα.
Πηγή CNN
