Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ελληνικό κοινωνικό κλιματικό ταμείο, ένα πακέτο συνολικού ύψους 4,77 δισ. ευρώ που στοχεύει να στηρίξει την καθαρή μετάβαση και να προστατεύσει ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις από το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος. Από το συνολικό ποσό, τα 3,57 δισ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ενώ τα 1,19 δισ. ευρώ καλύπτονται από εθνικούς πόρους. Χτίζοντας πάνω στα έσοδα από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το ταμείο ενεργοποιεί παρεμβάσεις που μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση κτιρίων και ενισχύουν τις βιώσιμες μετακινήσεις.
Η απόφαση της Κομισιόν καθορίζει και τον ετήσιο ρυθμό εκταμιεύσεων: 218 εκατ. ευρώ για φέτος, σημαντική επιτάχυνση από το 2025 με έως 601 εκατ. ευρώ, και μεταξύ 517–578 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2028–2032. Παραμένει ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο αναπροσαρμογών, μετά τη μετάθεση κατά ένα έτος της δεύτερης φάσης του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS 2.0). Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ζήτησαν πιο σαφή δομή διακυβέρνησης, παρακολούθησης και ελέγχου του προγράμματος έως το πρώτο τρίμηνο του 2027, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή εφαρμογή και η πρώτη πληρωμή.
Τι είναι το κοινωνικό κλιματικό ταμείο και πώς χρηματοδοτείται
Το κοινωνικό κλιματικό ταμείο είναι ο βασικός μηχανισμός που αξιοποιεί έσοδα από τα δικαιώματα εκπομπών για να χρηματοδοτήσει δράσεις με κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Προτεραιότητα είναι η μείωση των λογαριασμών ενέργειας μέσω αναβαθμίσεων στα κτίρια, η προώθηση καθαρών τεχνολογιών θέρμανσης, η ενίσχυση κοινωνικής και φοιτητικής κατοικίας, καθώς και η βελτίωση των δημόσιων μεταφορών. Ο σχεδιασμός δίνει έμφαση στους πιο ευάλωτους: προβλέπεται στήριξη για 460.000 νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα ή υψηλή ενεργειακή ευπάθεια, καθώς και στοχευμένες παρεμβάσεις για πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Χρονοδιάγραμμα εκταμιεύσεων και προϋποθέσεις υλοποίησης
Η σταδιακή εκταμίευση επιτρέπει ώριμη προετοιμασία έργων και προκηρύξεων. Φέτος ενεργοποιούνται 218 εκατ. ευρώ, το 2025 η ροή φτάνει στο ανώτατο επίπεδο των 601 εκατ. ευρώ, ενώ την πενταετία 2028–2032 τα ποσά κυμαίνονται από 517 έως 578 εκατ. ευρώ ετησίως. Η μετάθεση της έναρξης του ETS 2.0 κατά ένα έτος πιθανόν να μεταβάλει επιμέρους ορόσημα, χωρίς να αλλάζει ο κεντρικός προσανατολισμός. Για την αποδέσμευση των κονδυλίων, η Κομισιόν ζητά ενισχυμένους μηχανισμούς παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης, με σαφείς ρόλους και διαδικασίες έως το α’ τρίμηνο του 2027.
Πάνω από 1 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών
Η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στα κτίρια αποτελεί βασική προτεραιότητα. Προβλέπονται έως 62.000 ανακαινίσεις κατοικιών με συνολικό προϋπολογισμό 700 εκατ. ευρώ, δίνοντας προτεραιότητα σε ευάλωτα νοικοκυριά και περιοχές με υψηλή ενεργειακή φτώχεια. Παράλληλα, 200.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακά συστήματα θέρμανσης νερού θα αντικαταστήσουν παλαιότερες, ενεργοβόρες λύσεις, με χρηματοδότηση 533 εκατ. ευρώ. Το σχέδιο επεκτείνει και το απόθεμα κοινωνικής κατοικίας με 2.800 νέες, ενεργειακά αποδοτικές μονάδες, μειώνοντας το κόστος στέγασης για δικαιούχους και αναβαθμίζοντας το αστικό περιβάλλον.
Επένδυση στη φοιτητική στέγη
Με 226 εκατ. ευρώ, το πρόγραμμα προβλέπει ανακαίνιση δημόσιων φοιτητικών κατοικιών, βελτιώνοντας τις συνθήκες διαβίωσης και την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Υπολογίζεται ότι 5.930 ευάλωτοι φοιτητές θα ωφεληθούν, ενισχύοντας την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και καλύτερες υποδομές.
Προστασία από το αυξημένο κόστος: προσωρινό επίδομα θέρμανσης
Για την αντιμετώπιση των βραχυπρόθεσμων επιπτώσεων του ETS 2.0, θεσπίζεται προσωρινό επίδομα θέρμανσης που θα καλύπτει μέχρι 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά ετησίως. Ο προϋπολογισμός του επιδόματος ανέρχεται σε περίπου 50 εκατ. ευρώ τον χρόνο και στοχεύει να αντισταθμίσει μέρος των αυξημένων δαπανών θέρμανσης έως ότου οι μόνιμες ενεργειακές αναβαθμίσεις αποδώσουν πλήρως.
Πιο καθαρές και προσβάσιμες μετακινήσεις: λεωφορεία, μετρό και φόρτιση
Στον τομέα των μεταφορών, 300.000 ευάλωτοι χρήστες θα δουν βελτιώσεις στις δημόσιες συγκοινωνίες, ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές με υψηλή ευπάθεια στις μεταφορές. Προβλέπεται η προμήθεια άνω των 200 ηλεκτρικών λεωφορείων με χρηματοδότηση 91 εκατ. ευρώ, η ενίσχυση του μετρό της Αθήνας με 22 επιπλέον συρμούς, η δημιουργία κατά παραγγελία υπηρεσιών μεταφορών για απομακρυσμένες περιοχές και η ανάπτυξη νέων υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Οι παρεμβάσεις αυτές μειώνουν τις εκπομπές, αναβαθμίζουν την ποιότητα υπηρεσιών και περιορίζουν το κόστος μετακίνησης για τους χρήστες.
Κοινωνικό leasing για ηλεκτρικά οχήματα
Εισάγεται πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης που θα επιτρέψει σε 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά με ανάγκη ιδιωτικής μετακίνησης να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Προβλέπονται 3.000 μισθώσεις το 2028, 6.000 το 2029 και ακόμη 6.000 έως το 2031, με συνολικό προϋπολογισμό 110 εκατ. ευρώ. Το μέτρο μειώνει το κόστος χρήσης οχήματος και επιταχύνει τη διείσδυση καθαρών τεχνολογιών.
Στήριξη 28.000 πολύ μικρών επιχειρήσεων
Με έμφαση στις πολύ μικρές επιχειρήσεις που πλήττονται δυσανάλογα από την ενεργειακή ακρίβεια, το κοινωνικό κλιματικό ταμείο κατευθύνει 820 εκατ. ευρώ σε παρεμβάσεις που μειώνουν το λειτουργικό κόστος. Περίπου 28.000 επιχειρήσεις θα μπορέσουν να αναβαθμίσουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων τους και να υιοθετήσουν καθαρότερες λύσεις κινητικότητας, μέσω επιδοτήσεων και στοχευμένων επενδύσεων.
Τι σημαίνει στην πράξη και τα επόμενα βήματα
Για τα νοικοκυριά, τα μέτρα μεταφράζονται σε χαμηλότερους λογαριασμούς ενέργειας, καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και καθαρότερες μετακινήσεις. Για τις επιχειρήσεις, συνεπάγονται πιο ανθεκτική λειτουργία με μειωμένο ενεργειακό κόστος και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η επιτυχία θα κριθεί από την ταχεία ωρίμανση έργων, τη διαφάνεια στις διαδικασίες και την αποτελεσματική στόχευση των δικαιούχων. Οι σχετικές προκηρύξεις και οδηγοί συμμετοχής θα δημοσιοποιούνται σταδιακά από τους αρμόδιους φορείς, με στόχο την έγκαιρη πρόσβαση των ενδιαφερομένων στα διαθέσιμα εργαλεία.
