Ορισμένες υποδομές έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι συνήθως συνειδητοποιούμε. Σε περιοχές που πλήττονται από πόλεμο, το δομημένο περιβάλλον δεν απλώς αποτυγχάνει, αλλά διαμορφώνει ενεργά το τραύμα. Σπίτια εξαφανίζονται, νοσοκομεία καταρρέουν και οι δρόμοι γίνονται εμπόδια αντί για συνδέσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι άνθρωποι καλούνται να συνεχίσουν τη ζωή τους μέσα σε αυτούς τους κατεστραμμένους χώρους.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Medicine βασίζεται σε μελέτη για την ψυχική υγεία εργαζομένων στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης που δραστηριοποιούνται σε ζώνες πολέμου. Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά, αλλά όχι απροσδόκητα: σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες αντιμετώπιζαν ακραία επίπεδα άγχους, ανησυχίας και κατάθλιψης. Δεν πρόκειται για ήπια δυσφορία ή προσωρινή εξουθένωση, αλλά για σοβαρό, συντριπτικό ψυχολογικό τραύμα.
Ωστόσο, οι αριθμοί από μόνοι τους δεν εξηγούν γιατί συμβαίνει αυτό. Για να κατανοηθεί, χρειάζεται να εξεταστεί όχι μόνο η ατομική ανθεκτικότητα, αλλά και τα περιβάλλοντα στα οποία αναγκάζονται οι άνθρωποι αυτοί να ζουν.
Όταν η απώλεια στέγης εμποδίζει την ψυχολογική ανάρρωση
Οι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη σε ζώνες πολέμου δεν αφήνουν το τραύμα τους έξω από τα νοσοκομεία- γιατί η πόρτα δεν υπάρχει πλέον. Πολλοί εκτοπίζονται από τα σπίτια τους. Πολλοί κοιμούνται σε καταφύγια, σκηνές, υπερπλήρεις κατοικίες ή ακόμη και στα ίδια τα κτίρια όπου εργάζονται. Η διάκριση μεταξύ «δουλειάς» και «προσωπικής ζωής» χάνεται όταν καταρρέει η στέγαση. Η ανάπαυση γίνεται αδύνατη όταν η ασφάλεια δεν είναι ποτέ εγγυημένη.
Συχνά η ψυχική υγεία αντιμετωπίζεται σαν να υπάρχει αποκλειστικά στο μυαλό. Στην πραγματικότητα, η ψυχική υγεία είναι βαθιά χωρική- διαμορφώνεται από τοίχους, στέγες, φως, θόρυβο, συνωστισμό και ιδιωτικότητα. Όταν αυτά τα στοιχεία εξαφανίζονται- ή ακόμη χειρότερα, γίνονται απειλή- το ψυχολογικό κόστος είναι τεράστιο.
Στη νέα μελέτη, οι εργαζόμενοι ανέφεραν ότι εργάζονταν επί εβδομάδες χωρίς ρεπό, ότι φρόντιζαν τραυματισμένους ασθενείς ενώ οι ίδιοι φοβόντουσαν για τη ζωή τους και ότι έβλεπαν συναδέλφους τους και μέλη της οικογενείας τους να σκοτώνονται. Πολλοί δεν πληρώνονταν, πολλοί πεινούσαν, πολλοί θρηνούσαν. Σχεδόν όλοι ζούσαν σε περιβάλλοντα που πλέον δεν υποστήριζαν βασικές ανθρώπινες λειτουργίες.
Η φροντίδα άλλων γίνεται αδύνατη όταν δεν υπάρχει σπίτι για επιστροφή, όταν ο ύπνος διακόπτεται, όταν η τροφή είναι αβέβαιη, όταν ο ήχος του περιβάλλοντος κυριαρχείται από σειρήνες, κραδασμούς και φωνές. Αυτές δεν είναι απλές συνθήκες. Είναι ενεργοί στρεσογόνοι παράγοντες ενσωματωμένοι στο δομημένο περιβάλλον.
Παροχή ιατρικής φροντίδας σε ασταθή περιβάλλοντα
Σε ζώνες πολέμου, τα νοσοκομεία τα ίδια γίνονται ασταθείς χώροι. Οι εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης μεταφέρονται, αυτοσχεδιάζονται ή καταστρέφονται μερικώς. Η φροντίδα παρέχεται σε αυτοσχέδιες κλινικές ή σε κτίρια που δεν έχουν σχεδιαστεί για ιατρική χρήση. Αυτοί οι χώροι στερούνται επαρκούς αερισμού, φωτισμού, ιδιωτικότητας και ακουστικού ελέγχου. Ο έλεγχος των λοιμώξεων καθίσταται σχεδόν αδύνατος. Ο έλεγχος των συναισθημάτων ακόμη πιο δύσκολος. Ο σχεδιασμός των χώρων υγειονομικής περίθαλψης υποθέτει προβλεψιμότητα. Ο πόλεμος καταστρέφει αυτή την υπόθεση.
Αλλά οι συνθήκες στέγασης μπορεί να έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Όταν οι άνθρωποι χάνουν τα σπίτια τους, χάνουν περισσότερα από το καταφύγιό τους. Χάνουν τη ρουτίνα, την αξιοπρέπεια, τον έλεγχο και την ψυχολογική ασφάλεια που επιτρέπει στο νευρικό σύστημα να ανακάμψει.
Σύμφωνα με τη μελέτη, όλοι οι συμμετέχοντες ανέφεραν ακραία ψυχολογική δυσφορία η οποία δεν οφειλόταν σε αδυναμία των εργαζομένων, αλλά στο γεγονός ότι βρίσκονταν σε περιβάλλοντα που καθιστούν τη φροντίδα της υγείας αδύνατη από δομική άποψη.
Πέρα από τον ηρωισμό: Η υποδομή ως παρέμβαση υγείας
Παρόλα αυτά, οι εργαζόμενοι συνεχίζουν να εμφανίζονται. Συχνά αυτό περιγράφεται ως ηρωισμός, αλλά η γλώσσα μπορεί να αποπροσανατολίζει από τις δομικές αποτυχίες που προκαλούν την ίδια τη δυστυχία.
Η πραγματική υποστήριξη των εργαζομένων σε ζώνες πολέμου απαιτεί να σταματήσει η έμφαση μόνο στις ατομικές στρατηγικές αντιμετώπισης και να αντιμετωπιστούν οι περιβαλλοντικές συνθήκες. Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη σταθερότητα της στέγασης. Η φροντίδα του τραύματος δεν μπορεί να διαχωριστεί από την υποδομή.
Εδώ, το δομημένο περιβάλλον μετατρέπεται σε παρέμβαση δημόσιας υγείας. Τα προσωρινά καταφύγια πρέπει να σχεδιάζονται για αξιοπρέπεια, ιδιωτικότητα και ανάπαυση- όχι μόνο για επιβίωση. Οι εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης πρέπει να ενσωματώνουν ευελιξία, πλεονασμό και ψυχολογική ασφάλεια μαζί με την ιατρική λειτουργικότητα. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός σε περιοχές όπου υπάρχουν συγκρούσεις πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα εκτοπισμού καιτην ασφαλή πρόσβαση στη φροντίδα.
Ο πόλεμος συχνά θεωρείται προσωρινή διαταραχή, αλλά για όσους ζουν και εργάζονται μέσα σε αυτόν, ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη, το περιβάλλον του πολέμου γίνεται μόνιμο. Η χρόνια έκθεση σε επικίνδυνη στέγαση, ασταθή υποδομή και χωρική ανασφάλεια προκαλεί μακροχρόνια ψυχολογική βλάβη που δεν εξαφανίζεται όταν οι εχθροπραξίες σταματούν.
Η ανάρρωση απαιτεί αναδόμηση πριν από το τέλος του πολέμου- όχι μόνο με τούβλα και σκυρόδεμα, αλλά με πρόθεση. Στέγαση που αποκαθιστά την ιδιωτικότητα. Νοσοκομεία που προστατεύουν προσωπικό και ασθενείς. Αστικά συστήματα που αναγνωρίζουν την ψυχική υγεία ως περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.
Πηγή: Medicalxpress
