Την ώρα που οι ράφτες της Ρώμης ράβουν νέα άμφια για τους κληρικούς, οι αναλυτές λένε ότι αυτό που φοράει ο Πάπας είναι μια πρώτη δήλωση προθέσεων για το ύφος της ποιμαντορίας που θα ακολουθήσει και μεταφέρει ισχυρά συμβολικά μηνύματα για τον τρόπο με τον οποίο κάθε Πάπας βλέπει την αποστολή του.
Οι ράφτες της Ρώμης, όπως η οικογένεια Γκαμαρέλλι έχουν αναλάβει την κατασκευή των παπικών αμφίων για πάνω από έναν αιώνα. Κατά τη διάρκεια των κονκλάβιων, προετοιμάζουν τρία μεγέθη ενδυμάτων (μικρό, μεσαίο και μεγάλο) για τον νέο Πάπα, ώστε να είναι έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενο. Ωστόσο, με τον θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου, ο οποίος προτιμούσε την απλότητα και την περιβαλλοντική ευαισθησία, το Βατικανό αποφάσισε να επαναχρησιμοποιήσει ενδύματα από προηγούμενες εκλογές, τιμώντας την ταπεινότητα του προκατόχου του.
Η εξέλιξη των παπικών αμφίων αντικατοπτρίζει την πορεία της Καθολικής Εκκλησίας από τη μεγαλοπρέπεια προς την ταπεινότητα και την απλότητα, διατηρώντας παράλληλα την πλούσια συμβολική τους σημασία και την καλλιτεχνική τους αξία.
Αν ένας καρδινάλιος έχει καιρό να επισκεφθεί έναν ράφτη, τείνουν να ψάχνουν στο διαδίκτυο για να διαπιστώσουν αν ο κληρικός έχει πάρει ή χάσει μερικά κιλά από την τελευταία του αγορά. “Παίρνουμε όλες τις μετρήσεις και κάνουμε τα μαθηματικά για να το πετύχουμε – και μετά σταυρώνουμε τα δάχτυλά μας για τη θεία βοήθεια”, δήλωσε ο Γκαμαρέλλι .
Όταν ένας νέος Πάπας εκλέγεται και εμφανίζεται στο μπαλκόνι της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου, φοράει ενα χειροποίητο ελαφρύ μάλλινο ένδυμα, μια λευκή ρόμπα, ένα μεταξωτό ζωνάρι και ένα λευκό zucchetto, σκουφάκι, το οποίο είναι κόκκινο για τους καρδινάλιους, μωβ για τους επισκόπους και μαύρο για τους ιερείς.
Η πρώτη αμφίεση που φορά κάθε νέος Πάπας αμέσως μετά την εκλογή του είναι εξαιρετικά συμβολική και αποκαλυπτική τόσο για την προσωπικότητά του όσο και για το πώς αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ως πνευματικού ηγέτη της Καθολικής Εκκλησίας.
Συγκεκριμένα, αυτή η ενδυμασία –γνωστή ως το “λευκό ένδυμα του Πάπα” (cassock)– επιλέγεται εκ των προτέρων από το Βατικανό σε τρία μεγέθη, ώστε να είναι διαθέσιμη αμέσως μόλις ανακοινωθεί το αποτέλεσμα του κονκλάβιου. Ωστόσο, πέρα από το πρακτικό σκέλος, η επιλογή του τι από τα στοιχεία που περιλαμβάνει η πλήρης ιερατική στολή θα φορέσει αμέσως ο Πάπας –ή τι θα αφήσει εκτός– καθώς θα ντύνεται στη λιτή “Αίθουσα των Δακρύων”, της Καπέλα Σιστίνα, για να βγει στο μπαλκόνι και να χαιρετίσει τα πλήθη, στέλνει ισχυρά μηνύματα.
Τι συμβολίζουν τα παπικά άμφια και τα χρώματά τους
Η πρόσφατη αναμονή για την εκλογή νέου Πάπα έχει φέρει στο προσκήνιο τη σημασία αυτών των ενδυμάτων, καθώς και τον ρόλο των ραφτών της Ρώμης που διατηρούν ζωντανή αυτή την παράδοση.
Η λευκή ενδυμασία του Πάπα, γνωστή ως «κασόκιο» (cassock), συμβολίζει την αγνότητα και την αφοσίωση. Συνοδεύεται από το «ζουκέτο» (zucchetto), ένα λευκό σκουφάκι που φορούν μόνο οι Πάπες, και τη «μοτσέτα» (mozzetta), ένα κοντό κάπα που υποδηλώνει την εξουσία του. Η «στολή» (stole), μια φαρδιά ταινία υφάσματος που φοριέται στους ώμους, και το «παλλίον» (pallium), μια λευκή ταινία από μαλλί αρνιού με έξι σταυρούς, προστίθενται για να υπογραμμίσουν την ποιμαντική ευθύνη και την ενότητα με τους αρχιεπισκόπους. Η «μήτρα» (mitre), το τελετουργικό κάλυμμα κεφαλής, και ο «επιστήθιος σταυρός» (pectoral cross) συμπληρώνουν την ενδυμασία.
Τα χρώματα των αμφίων ποικίλλουν ανάλογα με τη λειτουργική περίοδο: το πράσινο συμβολίζει την ελπίδα και χρησιμοποιείται σε περιόδους χωρίς ιδιαίτερες εορτές, το κόκκινο αντιπροσωπεύει το αίμα των μαρτύρων και τη θυσία του Χριστού, το λευκό την αγνότητα και τη χαρά, το μωβ την μετάνοια και την προετοιμασία, το μαύρο το πένθος, το ροζ τη χαρά μέσα στην περίοδο της μετάνοιας, και το χρυσό την ιδιαίτερη λαμπρότητα των μεγάλων εορτών.
Η πρώτη αμφίεση θεωρείται ότι λειτουργεί σαν «δήλωση προθέσεων» του νέου Πάπα, φανερώνοντας την πνευματική του ταυτότητα, τις θεολογικές του προτεραιότητες και το ύφος ποιμαντορίας που θα ακολουθήσει.
Για παράδειγμα:
- Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ εμφανίστηκε με πλήρη στολή και πολυτελή σταυρό, τονίζοντας τη συνέχεια και το βάρος του αξιώματος.
- Ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ φόρεσε την περίτεχνη «μοτσέτα» και τα κόκκινα παπικά παπούτσια, αναβιώνοντας στοιχεία της παπικής παράδοσης.
- Ο Πάπας Φραγκίσκος, αντίθετα, απαρνήθηκε την ερυθρή κάπα, κράτησε τον απλό σταυρό του ως αρχιεπίσκοπος και αρνήθηκε να σταθεί στον επίσημο θρόνο, δείχνοντας έμφαση στην ταπεινότητα και την αποστασιοποίηση από κάθε μορφή επίδειξης εξουσίας.
