Με αποδέκτη τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC), έστειλε επιστολή με την οποία τον προτρέπει να προχωρήσει στην δημόσια απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και να ξεκαθαρίσει ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι οι τουρκολιβυκές διεκδικήσεις θέτουν σε κίνδυνο και αμερικανικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αναλυτικά η επιστολή
Αξιότιμε κύριε Υπουργέ Ρούμπιο,
Σας απευθύνουμε την παρούσα επιστολή ζητώντας από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να λάβει σαφή δημόσια θέση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί μας έχουν καταστήσει σαφή την αντίθεσή τους. Στις 21 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την υποστήριξη και των 27 κρατών-μελών της, δήλωσε ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη». Η Αίγυπτος και το Ισραήλ, δύο από τους στενότερους εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, εξέφρασαν επίσης τη δική τους αντίθεση.
Η απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ την επόμενη ημέρα περιορίστηκε στην προτροπή προς τους εταίρους να «επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων καλόπιστα» και στην επισήμανση ότι η Ελλάδα και η Τουρκία, ως σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, θα πρέπει να συνομιλούν διμερώς. Η τοποθέτηση αυτή είναι ασθενέστερη από τη θέση που είχε υιοθετήσει το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ όταν υπογράφηκε για πρώτη φορά το μνημόνιο, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία «μη εποικοδομητική και προκλητική». Εάν η Ουάσιγκτον αποφύγει να τοποθετηθεί επί της νομικής διάστασης του ζητήματος, η Άγκυρα και η Τρίπολη θα εκλάβουν αυτή τη σιωπή ως σιωπηρή αποδοχή των παράνομων και αναθεωρητικών ενεργειών τους.
Οι επιπτώσεις του μνημονίου εκτείνονται πλέον πολύ πέρα από την Ελλάδα και την Τουρκία. Θέτει σε κίνδυνο συγκεκριμένα αμερικανικά συμφέροντα.
Τον Φεβρουάριο, η Chevron υπέγραψε συμβάσεις μίσθωσης για την εκμετάλλευση τεσσάρων υπεράκτιων περιοχών έρευνας στην Ελλάδα, με ποσοστό συμμετοχής 70%, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2». Η Λιβύη έχει διαμαρτυρηθεί επισήμως για τις ελληνικές έρευνες στα συγκεκριμένα ύδατα, ενώ το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι οι περιοχές παραχώρησης στη Chevron επικαλύπτονται με τη θαλάσσια ζώνη που το μνημόνιο αποδίδει στη Λιβύη.
Η ExxonMobil κατέχει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια εταιρεία σε θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης και έχει πραγματοποιήσει σεισμικές έρευνες στις περιοχές αυτές από το 2022. Τα έργα αυτά στηρίζουν την προσπάθεια της Ευρώπης να αντικαταστήσει το ρωσικό φυσικό αέριο και εξυπηρετούν την ευρύτερη ενεργειακή στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
Το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επισήμανε στη δήλωσή του ότι η επίλυση των θαλάσσιων διαφορών «ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και δραστηριότητες έρευνας». Ισχύει όμως και το αντίστροφο. Οι αμερικανικές εταιρείες δεν μπορούν να δεσμεύσουν κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου θαλάσσιου βάθους, όταν δύο κυβερνήσεις διεκδικούν το δικαίωμα να χαράξουν μια θαλάσσια οριογραμμή που αγνοεί την Κρήτη.
Η Κρήτη φιλοξενεί επίσης τη Ναυτική Εγκατάσταση Υποστήριξης της Σούδας , μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι προσπάθειες αμφισβήτησης της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από το νησί εντείνουν την αστάθεια στο περιβάλλον ασφαλείας που περιβάλλει τη συγκεκριμένη βάση και ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο αμερικανικές αμυντικές υποδομές και μέσα.
Σας καλούμε να προβείτε στις ακόλουθες ενέργειες:
Να δηλώσετε δημοσίως ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικά δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Να επιβεβαιώσετε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που απορρέουν από τα νησιά της.
Να καταστήσετε σαφές προς την Άγκυρα και την Τρίπολη ότι δεν θα επιτραπεί σε μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις να παρεμποδίσουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών.
Να συντονίσετε μια κοινή θέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς μας εταίρους.
Δεν πρέπει να επιτραπεί στην Τουρκία και τη Λιβύη να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα.
Η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής με εκείνη της Ευρώπης.
