Σημαντικές τομές στη λειτουργία των δήμων και στη σχέση των πολιτών με την Τοπική Αυτοδιοίκηση φέρνει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης που ψηφίστηκε στη Βουλή. Στην καρδιά των αλλαγών βρίσκεται μια μεταρρύθμιση που αφορά άμεσα κάθε νοικοκυριό: ο τρόπος είσπραξης των δημοτικών τελών αλλάζει ριζικά, με στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια, καθαρότερη εικόνα των χρεώσεων και ενίσχυση της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ.
Παράλληλα, ο νέος Κώδικας επανασχεδιάζει κρίσιμες διαδικασίες, όπως η εκλογή δημάρχων, προκαλώντας έντονη πολιτική αντιπαράθεση.
Κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου, ο υπουργός Εσωτερικών Θόδωρος Λιβάνιος παρουσίασε την αλλαγή ως «μοναδική ευκαιρία να λυθούν προβλήματα δεκαετιών», υποστηρίζοντας ότι «κλείνει ένας κύκλος νομοθέτησης και ανοίγει ο κύκλος της εφαρμογής».
Το κυβερνητικό αφήγημα εστιάζει στη μετάβαση σε ένα πιο λειτουργικό, πιο καθαρό και πιο διαχειρίσιμο πλαίσιο, τόσο για τους πολίτες όσο και για τους δήμους.
Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Τι αλλάζει στα δημοτικά τέλη από το 2028
Η πιο συγκεκριμένη και άμεσα κατανοητή αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα καταβάλλονται τα δημοτικά τέλη. Όπως ανακοίνωσε ο υπουργός, από την 1η Ιανουαρίου 2028 τα δημοτικά τέλη παύουν να εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος.
Με άλλα λόγια, οι χρεώσεις αποσυνδέονται πλήρως από τη ΔΕΗ και τους ιδιώτες παρόχους ενέργειας, τερματίζοντας μια πρακτική που για χρόνια λειτουργούσε ως βασικός μηχανισμός είσπραξης.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το νέο σύστημα θα προβλέπει την αποστολή ενός ετήσιου λογαριασμού στους πολίτες, ο οποίος θα εκδίδεται κάθε Ιανουάριο και θα αναγράφει το συνολικό ποσό των δημοτικών τελών που αναλογεί στον υπόχρεο.
Η εξόφληση θα μπορεί να γίνεται σε 12 μηνιαίες δόσεις, ώστε να απλώνεται το βάρος μέσα στο έτος και να διευκολύνονται τα νοικοκυριά. Παράλληλα, θα προβλέπεται έκπτωση για όσους επιλέγουν εφάπαξ πληρωμή, δίνοντας κίνητρο για ταχύτερη εξόφληση.
Για να τεθεί σε εφαρμογή η μεταρρύθμιση απαιτείται Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο, όπως ειπώθηκε στη Βουλή, θα εκδοθεί το επόμενο διάστημα.
Το χρονικό ορίζοντα έως το 2028 τονίζει ότι πρόκειται για αλλαγή που χρειάζεται προετοιμασία, τεχνική προσαρμογή και οργανωτική αναδιάταξη, τόσο σε επίπεδο δήμων όσο και σε επίπεδο μηχανισμών είσπραξης και ενημέρωσης των πολιτών.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αυτή η αποσύνδεση από τον λογαριασμό ρεύματος ενισχύει τη διαφάνεια: οι πολίτες θα βλέπουν ξεκάθαρα τι πληρώνουν για δημοτικά τέλη, χωρίς να «χάνεται» η χρέωση ανάμεσα σε ενεργειακές, ρυθμιζόμενες ή άλλες επιβαρύνσεις.
Ταυτόχρονα, προβάλλεται ως βήμα προς μεγαλύτερη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αφού οι δήμοι θα διαθέτουν έναν πιο άμεσο και αυτοτελή τρόπο τιμολόγησης και είσπραξης.
Εκλογή δημάρχων από τον α΄ γύρο: Η νέα διαδικασία και οι ενστάσεις
Μαζί με τις οικονομικές ρυθμίσεις, ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης ανοίγει και το κεφάλαιο της εκλογικής διαδικασίας στους δήμους. Η πρόβλεψη για εκλογή δημάρχων από τον α΄ γύρο αποτέλεσε σημείο αιχμής στη συζήτηση, με την αντιπολίτευση να υποστηρίζει ότι πλήττεται η αντιπροσωπευτικότητα και αποδυναμώνεται η δημοκρατική νομιμοποίηση των δημοτικών αρχών.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, άσκησε έντονη κριτική, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι οδηγεί σε συρρίκνωση της πολιτικής νομιμοποίησης και δεσμεύτηκε ότι, σε περίπτωση πολιτικής αλλαγής, ο νέος εκλογικός νόμος «δεν θα εφαρμοστεί». Η στάση αυτή αναδεικνύει πως η μεταρρύθμιση δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως τεχνική διευκόλυνση, αλλά ως αλλαγή με σαφές πολιτικό αποτύπωμα.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εσωτερικών υπερασπίστηκε τη νέα διαδικασία, σημειώνοντας ότι το προηγούμενο σύστημα είχε εξαντλήσει τα όριά του: χαμηλή συμμετοχή στον δεύτερο γύρο, καθυστερήσεις στην έκδοση αποτελεσμάτων και, συχνά, αίσθηση κόπωσης του εκλογικού σώματος.
Κατά την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η εκλογή από τον α΄ γύρο καθιστά τη διαδικασία πιο καθαρή, πιο γρήγορη και πιο λειτουργική, με σαφέστερο αποτέλεσμα σε συντομότερο χρόνο.
Κριτική από τα μικρότερα κόμματα: Ρόλος δημοτικών συμβουλίων και ισορροπία εξουσιών
Η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε στα μεγάλα κόμματα. Κόμματα της ελάσσονος αντιπολίτευσης κατήγγειλαν ότι ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης περιορίζει τον ρόλο των δημοτικών συμβουλίων και ενισχύει υπέρμετρα τις εξουσίες των δημάρχων.
Η κριτική αυτή αφορά την ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό της δημοτικής διοίκησης και την ποιότητα του ελέγχου και της λογοδοσίας σε επίπεδο δήμου.
Από την άλλη, η κυβέρνηση επιμένει πως το νέο πλαίσιο στοχεύει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας: λιγότερες καθυστερήσεις, πιο καθαρές αρμοδιότητες και δυνατότητα ταχύτερης λήψης αποφάσεων για ζητήματα καθημερινότητας, έργων και υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Ένα νέο πλαίσιο με πρακτικές συνέπειες για τους πολίτες
Πέρα από την πολιτική σύγκρουση, οι αλλαγές του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης έχουν πρακτικές συνέπειες που θα φανούν στην καθημερινότητα. Η νέα διαδικασία για τα δημοτικά τέλη, με τον ετήσιο λογαριασμό, τις 12 δόσεις και την έκπτωση εφάπαξ, μεταφέρει το βάρος της ενημέρωσης και της πληρωμής σε ένα πιο «καθαρό» διοικητικό κανάλι.
Παράλληλα, η εκλογή δημάρχων από τον α΄ γύρο επιχειρεί να απλοποιήσει την εκλογική διαδικασία, αν και παραμένει σημείο έντονης διαφωνίας για την αντιπολίτευση.
