Η στεγαστική κρίση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς όλο και περισσότερα νοικοκυριά δυσκολεύονται να βρουν προσιτή κατοικία, ενώ τα ενοίκια και οι τιμές αγοράς συνεχίζουν να πιέζουν προς τα πάνω. Με τη ΔΕΘ να λειτουργεί παραδοσιακά ως κομβικό σημείο ανακοινώσεων για την οικονομία και την κοινωνική πολιτική, το ενδιαφέρον στρέφεται στα μέτρα που αναμένεται να παρουσιαστούν, με στόχο να περιοριστούν οι ανισορροπίες στην αγορά και να δοθούν ανάσες σε ενοικιαστές, νέους και οικογένειες.
Παρότι οι ακριβείς λεπτομέρειες διαμορφώνονται την τελευταία στιγμή, το πλαίσιο των παρεμβάσεων δείχνει να κινείται σε τρεις βασικούς άξονες: ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών, στήριξη της ζήτησης για όσους αδυνατούν να ανταποκριθούν στο κόστος και ρυθμίσεις που θα βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς. Η πρόκληση είναι διπλή: να αντιμετωπιστεί άμεσα η στεγαστική κρίση χωρίς να προκληθούν νέες στρεβλώσεις και, ταυτόχρονα, να χτιστεί μια πιο βιώσιμη στεγαστική πολιτική για τα επόμενα χρόνια.
Στεγαστική κρίση: Τα μέτρα που αναμένεται να ανακοινωθούν στη ΔΕΘ
Η πολιτική ατζέντα γύρω από τη στεγαστική κρίση τείνει να συνδυάζει οικονομικά κίνητρα με πιο στοχευμένες κοινωνικές παρεμβάσεις. Στη ΔΕΘ, οι ανακοινώσεις αναμένεται να εστιάσουν σε πακέτο μέτρων που θα επιχειρεί να «ξεκλειδώσει» διαθέσιμα ακίνητα, να στηρίξει τους πιο ευάλωτους ενοικιαστές και να κάνει πιο εφικτή την πρόσβαση στην πρώτη κατοικία για νεότερες ηλικίες.
Ενίσχυση της προσφοράς: περισσότερες διαθέσιμες κατοικίες στην αγορά
Ένας από τους βασικούς λόγους που τροφοδοτούν τη στεγαστική κρίση είναι η περιορισμένη προσφορά κατοικιών, ειδικά σε περιοχές με υψηλή ζήτηση. Τα μέτρα που συζητούνται συνήθως στοχεύουν σε:
– Κίνητρα για ανακαίνιση και αξιοποίηση κλειστών ή υποαξιοποιημένων ακινήτων, ώστε να αυξηθεί γρήγορα ο αριθμός διαθέσιμων κατοικιών.
– Προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης που συνδέονται με επαναδιάθεση ακινήτων στην αγορά, με στόχο να βελτιωθεί η ποιότητα του αποθέματος και να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος για τους ενοικιαστές.
– Ενίσχυση της κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας μέσω συνεργασιών με δήμους, φορείς και ιδιώτες, όπου το κράτος μπορεί να λειτουργεί ως εγγυητής ή συνχρηματοδότης.
Η λογική είναι ότι χωρίς αύξηση της προσφοράς, κάθε οριζόντια ενίσχυση της ζήτησης κινδυνεύει να «περάσει» στις τιμές, συντηρώντας την πίεση που δημιουργεί η στεγαστική κρίση.
Στήριξη ενοικιαστών: ανακούφιση από το κόστος στέγασης
Καθώς τα ενοίκια αποτελούν πλέον μεγάλο μέρος του μηνιαίου προϋπολογισμού, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα, τα μέτρα που συζητούνται στο πλαίσιο της ΔΕΘ συχνά περιλαμβάνουν:
– Επιδόματα στέγασης ή ενίσχυση υφιστάμενων προγραμμάτων, με προσαρμογή στα σημερινά επίπεδα τιμών.
– Στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις ή επιστροφές για ευάλωτες ομάδες, ώστε να μειώνεται το καθαρό κόστος ενοικίασης.
– Πλαίσιο κινήτρων για μακροχρόνιες μισθώσεις, που μπορεί να ενισχύει τη σταθερότητα στην αγορά και να περιορίζει τις απότομες αυξήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων κρίνεται από το πόσο στοχευμένες είναι. Η στεγαστική κρίση δεν πλήττει όλους το ίδιο: άλλα είναι τα εμπόδια για ένα νέο ζευγάρι και άλλα για έναν εργαζόμενο που ζει μόνος ή μια οικογένεια με παιδιά.
Πρόσβαση στην πρώτη κατοικία: διευκολύνσεις για νέους και οικογένειες
Η δυσκολία απόκτησης πρώτης κατοικίας αποτελεί βασικό κεφάλαιο της στεγαστικής κρίσης. Στη ΔΕΘ αναμένεται να επανέλθουν στο προσκήνιο πολιτικές που διευκολύνουν την αγορά κατοικίας, κυρίως μέσω:
– Ευνοϊκών δανειακών εργαλείων (π.χ. χαμηλότερο επιτόκιο ή επιδότηση επιτοκίου) για συγκεκριμένες ηλικιακές και εισοδηματικές κατηγορίες.
– Προγραμμάτων εγγύησης δανείων από το Δημόσιο, που μειώνουν το ρίσκο για τις τράπεζες και διευκολύνουν την έγκριση χρηματοδότησης.
– Στοχευμένων ρυθμίσεων για την αξιοποίηση ακινήτων του Δημοσίου, ώστε να δημιουργηθούν κατοικίες προς πώληση ή ενοικίαση με προσιτούς όρους.
Ωστόσο, για να μην ενισχυθεί περαιτέρω η άνοδος των τιμών, αυτές οι πολιτικές χρειάζεται να «κουμπώνουν» με παράλληλες δράσεις αύξησης της προσφοράς, ειδάλλως η στεγαστική κρίση κινδυνεύει να αναπαραχθεί.
Ρυθμίσεις για μια πιο ισορροπημένη αγορά
Πέρα από τα οικονομικά εργαλεία, καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι κανόνες. Η αγορά κατοικίας επηρεάζεται από τη βραχυχρόνια μίσθωση, από την ταχύτητα αδειοδοτήσεων, από τη φορολογία και από τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο της ΔΕΘ, είναι πιθανό να τεθούν στο τραπέζι:
– Παρεμβάσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια και έλεγχο, ώστε να περιοριστούν ακραία φαινόμενα και να προστατευτούν τόσο οι ενοικιαστές όσο και οι συνεπείς ιδιοκτήτες.
– Βελτιώσεις στις διαδικασίες ανακαίνισης και οικοδομικής δραστηριότητας, για να μειωθούν καθυστερήσεις που «φρενάρουν» την ανάπτυξη νέων κατοικιών.
– Ρυθμίσεις που ενθαρρύνουν την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων και τη μετατροπή τους σε λειτουργικό απόθεμα κατοικίας.
Η ουσία είναι ότι η στεγαστική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με μία μόνο εξαγγελία. Απαιτείται συνδυασμός πολιτικών που αλλάζει σταδιακά τους συσχετισμούς στην αγορά και αποκαθιστά μια στοιχειώδη ισορροπία ανάμεσα σε προσφορά, ζήτηση και εισοδήματα.
Τι να περιμένουμε μετά τις ανακοινώσεις
Η ΔΕΘ αποτελεί συχνά αφετηρία, όχι τέλος. Το κλειδί θα είναι η εφαρμογή: ποια μέτρα θα έχουν άμεσο αποτέλεσμα, ποια θα χρειαστούν χρόνο, ποια θα είναι πραγματικά στοχευμένα και ποια θα συνοδευτούν από μηχανισμούς ελέγχου και αξιολόγησης. Η κοινωνία ζητά πρακτικές λύσεις, γιατί η στεγαστική κρίση δεν αποτυπώνεται μόνο σε δείκτες· αποτυπώνεται στην καθημερινότητα, στις μετακινήσεις, στην ποιότητα ζωής και στην προοπτική των νέων ανθρώπων.
Σε κάθε περίπτωση, οι ανακοινώσεις στη ΔΕΘ θα αποτελέσουν ένα σημαντικό τεστ πολιτικής βούλησης και αποτελεσματικότητας. Αν τα μέτρα κινηθούν ταυτόχρονα προς την αύξηση της προσφοράς, τη στήριξη όσων πιέζονται και τη ρύθμιση της αγοράς, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη σταδιακή αποκλιμάκωση. Γιατί η στεγαστική κρίση είναι ένα σύνθετο πρόβλημα και απαιτεί λύσεις με διάρκεια, συνέπεια και καθαρή στόχευση, ώστε η στέγαση να πάψει να μοιάζει με άπιαστο στόχο για τόσο μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
