Η μάχη κατά των ψευδών ειδήσεων (fake news) στη Φινλανδία ξεκινά από τις τάξεις της προσχολικής εκπαίδευσης. Εδώ και δεκαετίες, η σκανδιναβική χώρα έχει εντάξει συστηματικά την παιδεία στα μέσα επικοινωνίας στο εθνικό της πρόγραμμα σπουδών, καλλιεργώντας από την ηλικία των τριών ετών δεξιότητες κριτικής ανάλυσης διαφορετικών μορφών μέσων και αναγνώρισης της παραπληροφόρησης.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της χώρας αποτελεί μέρος μιας ισχυρής στρατηγικής κατά της παραπληροφόρησης, με στόχο να καταστήσει τους Φινλανδούς πιο ανθεκτικούς στην προπαγάνδα και στις ψευδείς ειδήσεις. Πλέον, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να προσθέσουν και τον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη στο πρόγραμμα διδασκαλίας, ιδιαίτερα μετά την εντατικοποίηση της εκστρατείας παραπληροφόρησης της Ρωσίας σε ολόκληρη την Ευρώπη, μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια.
Η ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ το 2023 προκάλεσε την οργή της Μόσχας, αν και η Ρωσία αρνείται επανειλημμένα ότι παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών.
«Πιστεύουμε ότι οι ισχυρές δεξιότητες μιντιακού γραμματισμού αποτελούν μια πολύ σημαντική πολιτική δεξιότητα», δήλωσε η Κία Χακάλα, παιδαγωγική σύμβουλος του Δήμου του Ελσίνκι. «Είναι εξαιρετικά σημαντικές για την ασφάλεια της χώρας και για την ασφάλεια της δημοκρατίας μας», πρόσθεσε.
Ο γραμματισμός στην τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ζωτική δεξιότητα
Στο Δημοτικό Σχολείο Ταπανίλα, σε μια ήσυχη γειτονιά βόρεια του Ελσίνκι, ο δάσκαλος Βίλε Βανχάνεν δίδαξε σε μαθητές της τετάρτης τάξης πώς να εντοπίζουν ψευδείς ειδήσεις.
Καθώς στην οθόνη προβαλλόταν το μήνυμα «Γεγονός ή Μυθοπλασία;», ο μαθητής Ίλο Λίντγκρεν προσπάθησε να αξιολογήσει το περιεχόμενο. «Είναι λίγο δύσκολο», παραδέχτηκε ο 10χρονος.
Ο δάσκαλος ανέφερε ότι οι μαθητές του μαθαίνουν εδώ και χρόνια για τις ψευδείς ειδήσεις και την παραπληροφόρηση, ξεκινώντας από την ανάγνωση τίτλων και σύντομων κειμένων. Σε πρόσφατο μάθημα, οι μαθητές κλήθηκαν να καταγράψουν πέντε σημεία που πρέπει να προσέχουν όταν διαβάζουν ειδήσεις στο διαδίκτυο, ώστε να διαπιστώνουν αν είναι αξιόπιστες. Πλέον, προχωρούν στον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη, ο οποίος εξελίσσεται ραγδαία σε βασική δεξιότητα.
«Μελετάμε πώς να αναγνωρίζουμε αν μια εικόνα ή ένα βίντεο έχει δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη», πρόσθεσε ο δάσκαλος και υποδιευθυντής του σχολείου.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και τα φινλανδικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία διοργανώνουν κάθε χρόνο την «Εβδομάδα Εφημερίδων», κατά την οποία εφημερίδες και ειδησεογραφικό υλικό διανέμονται σε νέους. Το 2024, η εφημερίδα Helsingin Sanomat, με έδρα το Ελσίνκι, συνεργάστηκε για τη δημιουργία ενός νέου «Αλφαβηταρίου Μιντιακού Γραμματισμού», το οποίο διανεμήθηκε σε όλους τους 15χρονους της χώρας.
«Είναι πολύ σημαντικό για εμάς να θεωρούμαστε ένας αξιόπιστος χώρος παροχής επαληθευμένων πληροφοριών, που μπορεί κανείς να εμπιστευτεί και που παράγονται με διαφάνεια από ανθρώπους που γνωρίζεις», δήλωσε ο Γιούσι Πούλινεν, διευθυντής σύνταξης της εφημερίδας.
Η δημοκρατία δοκιμάζεται μέσω της παραπληροφόρησης
Ο μιντιακός γραμματισμός αποτελεί μέρος του φινλανδικού εκπαιδευτικού προγράμματος από τη δεκαετία του 1990, ενώ προσφέρονται και επιπλέον μαθήματα για μεγαλύτερες ηλικίες, οι οποίες ενδέχεται να είναι πιο ευάλωτες στην παραπληροφόρηση.
Οι δεξιότητες αυτές είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στην κοινωνία, ώστε η σκανδιναβική χώρα των 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων κατατάσσεται σταθερά στις πρώτες θέσεις του Ευρωπαϊκού Δείκτη Μιντιακού Γραμματισμού στα Μέσα. Ο δείκτης καταρτίστηκε από το Open Society Institute στη Σόφια της Βουλγαρίας για την περίοδο 2017–2023.
«Δεν νομίζω ότι είχαμε φανταστεί πως ο κόσμος θα έμοιαζε έτσι», δήλωσε ο Φινλανδός υπουργός Παιδείας Άντερς Άντλερκρόιτς. «Ότι θα βομβαρδιζόμασταν από παραπληροφόρηση, ότι οι θεσμοί μας —και η ίδια μας η δημοκρατία— θα δοκιμάζονταν τόσο έντονα μέσω της παραπληροφόρησης» τόνισε.
Με τη ραγδαία εξέλιξη των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευτικοί και ειδικοί σπεύδουν να διδάξουν στους μαθητές, αλλά και στο ευρύτερο κοινό, πώς να διακρίνουν τι είναι πραγματικό γεγονός και τι είναι ψευδής είδηση.
«Ήδη είναι πολύ πιο δύσκολο στον χώρο της πληροφόρησης να ξεχωρίσει κανείς τι είναι αληθινό και τι όχι», δήλωσε η Μάρθα Τέρνμπουλ, διευθύντρια υβριδικής επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών με έδρα το Ελσίνκι.
«Τυχαίνει αυτή τη στιγμή να είναι σχετικά εύκολο να εντοπίσουμε τις ψευδείς ειδήσεις που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη, επειδή η ποιότητά τους δεν είναι τόσο καλή» σημείωσε η διευθύντρια.
«Όμως, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται —και ιδίως καθώς κινούμαστε προς πιο αυτόνομες μορφές τεχνητής νοημοσύνης— πιστεύω ότι τότε θα γίνει πολύ πιο δύσκολο για εμάς να τα αναγνωρίζουμε» κατέληξε η Τέρνμπουλ.
Πηγή: Euronews
