Μια κρίσιμη συνάντηση μεταξύ του Ιράν και χωρών του Κόλπου έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου στο Ομάν, με επίκεντρο την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ και τις ευρύτερες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με Ιρανό υψηλόβαθμο αξιωματούχο, η συνάντηση δεν αναμένεται να οδηγήσει άμεσα στην υπογραφή συμφωνίας για τη θαλάσσια οδό, η οποία παραμένει υπό καθεστώς αποκλεισμού και έντονης αμφισβήτησης.
Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως. Από την περιοχή διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε εξέλιξη γύρω από τη ναυσιπλοΐα και την ασφάλειά τους ζήτημα διεθνούς σημασίας.
Στο Ομάν οι συνομιλίες για τα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν διαπραγματεύεται εδώ και μήνες με το Ομάν, το οποίο ελέγχει την απέναντι όχθη των στενών, με στόχο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα ρυθμίζει τη διέλευση των πλοίων. Το Μουσκάτ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι οι προσπάθειές του υποστηρίζονται και από άλλες αραβικές χώρες του Κόλπου.
Η Τεχεράνη ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι σχεδιάζει να συμμετάσχει σε συνάντηση με χώρες της περιοχής στο Ομάν. Παράλληλα, το Ομάν δεν έχει επιβεβαιώσει επισήμως τη διεξαγωγή της, ενώ αρκετά κράτη του Κόλπου δεν έχουν μέχρι στιγμής τοποθετηθεί δημόσια.
Ο Ιρανός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, ανέφερε ότι η συνάντηση συγκλήθηκε με πρωτοβουλία του Ομάν. Όπως εξήγησε, θα λειτουργήσει ως φόρουμ για τη συζήτηση μιας σειράς περιφερειακών ζητημάτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, το Ιράν εξακολουθεί να επιδιώκει μια συμφωνία που θα του επιτρέπει να εισπράττει τέλη από τα πλοία που διέρχονται από τα στενά. Η συγκεκριμένη απαίτηση, ωστόσο, απορρίπτεται από το Ομάν, γεγονός που αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας στις διαπραγματεύσεις.
Το Μπαχρέιν δεν θα συμμετάσχει στη συνάντηση
Το Μπαχρέιν ανακοίνωσε το Σάββατο ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε συνάντηση με το Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ, όσο οι διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν διακομμένες.
Σε ανακοίνωσή του, το υπουργείο Εξωτερικών του Μπαχρέιν τόνισε ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα στην περιοχή «δεν μπορούν να διαφυλαχθούν μέσω μιας πολιτικής κατευνασμού». Παράλληλα, ζήτησε να παραμείνουν τα στενά ανοιχτά για όλα τα πλοία, χωρίς διακρίσεις, τέλη ή ειδικές άδειες.
Το υπουργείο διευκρίνισε ότι η θέση αυτή έχει ήδη κοινοποιηθεί στις αρχές του Ομάν μέσω επίσημων διαύλων. Παρά την άρνηση συμμετοχής, το Μπαχρέιν αναγνώρισε τις προσπάθειες του Μουσκάτ και επανέλαβε ότι θεωρεί τον διάλογο σημαντικό εργαλείο για την επίλυση των διαφορών.
Ωστόσο, η Μανάμα υπογράμμισε ότι ο διάλογος δεν μπορεί να πραγματοποιείται αγνοώντας τις επιθέσεις και τις συνέπειές τους. Στην ανακοίνωση γίνεται αναφορά σε επιθέσεις κατά υποδομών και πολιτικών εγκαταστάσεων του Μπαχρέιν, καθώς και στην επίθεση εναντίον του αγωγού πετρελαίου «Ανατολής-Δύσης» στη Σαουδική Αραβία.
Το Μπαχρέιν υποστήριξε ότι η περιφερειακή ειρήνη πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένες αρχές: στον τερματισμό των επιθέσεων, στην ανάληψη διεθνούς ευθύνης και στην αποκατάσταση των ζημιών, στον σεβασμό της κυριαρχίας των κρατών, στη μη χρήση του εδάφους μιας χώρας ως βάσης για επιθέσεις εναντίον γειτονικών κρατών και στην επίλυση των διαφορών μέσω νόμιμων διαδικασιών.
Το διεθνές δίκαιο στο επίκεντρο
Το Μπαχρέιν επανέλαβε επίσης ότι κάθε ρύθμιση για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να βασίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Παράλληλα, θα πρέπει να εγκρίνεται από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και να εγγυάται το δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης όλων των πλοίων, χωρίς διακρίσεις, τέλη ή άδειες.
Η Μανάμα ζητά ακόμη τη συμμετοχή όλων των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου σε οποιαδήποτε συμφωνία, καθώς η ασφάλεια των στενών συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των ενεργειακών προμηθειών τους.
Το Μπαχρέιν, το οποίο είναι μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, δήλωσε ότι θα συνεχίσει να ενεργεί μέσω νομικών και διπλωματικών διαύλων για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Παράλληλα, εμφανίστηκε πρόθυμο να στηρίξει μια συμφωνία που θα βασίζεται στο διεθνές δίκαιο και θα διαθέτει ευρεία συναίνεση.
Η χώρα διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν το 2016, την ίδια περίοδο με τη Σαουδική Αραβία, κατά τη διάρκεια προηγούμενης μεγάλης κρίσης μεταξύ των δύο περιφερειακών αντιπάλων. Αν και το Ριάντ αποκατέστησε τις σχέσεις του με την Τεχεράνη το 2023, το Μπαχρέιν δεν έχει προχωρήσει ακόμη σε ανάλογο βήμα.
Κρίσιμη η ενεργειακή σημασία των στενών
Η Τεχεράνη επιδιώκει να επισημοποιήσει τον έλεγχό της στη θαλάσσια οδό, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας επιβολής τελών διέλευσης. Οι διαπραγματεύσεις με το Ομάν είναι ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς τα χωρικά ύδατα της χώρας καλύπτουν επίσης τμήματα των Στενών του Ορμούζ.
Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί μετά τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Φεβρουάριο, οι οποίες οδήγησαν στην έναρξη του πολέμου. Την τελευταία εβδομάδα, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν σημαντικά, καθώς τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ιράν έπληξαν δεξαμενόπλοια στην περιοχή.
Παράλληλα, οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης, σύμμαχοι του Ιράν, κινήθηκαν κοντά σε έναν ακόμη κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο, το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στην απέναντι πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τους φόβους για ευρύτερη αποσταθεροποίηση των θαλάσσιων μεταφορών και νέες πιέσεις στις αγορές ενέργειας.
Η συνάντηση της Δευτέρας στο Ομάν δεν αναμένεται να λύσει όλες τις διαφωνίες, μπορεί όμως να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για την αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν στο επίκεντρο μιας σύνθετης αντιπαράθεσης, όπου διασταυρώνονται η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, το διεθνές δίκαιο, οι περιφερειακές ισορροπίες και η παγκόσμια ενεργειακή οικονομία.
