Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πέτυχε αυτό που επιδίωκε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ την περασμένη χρονιά: μια Συμμαχία της οποίας τα περισσότερα μέλη αποδέχθηκαν τις απαιτήσεις του για σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Αυτή την εβδομάδα, κατά τη συνάντησή του με τους ηγέτες του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αποστολή του είναι να διασφαλίσει ότι η συγκεκριμένη δέσμευση θα εφαρμοστεί στην πράξη.
Πίεση για άμεση εφαρμογή του στόχου του 5%
Η ταχύτητα με την οποία οι περισσότερες χώρες του ΝΑΤΟ προσπάθησαν να ανταποκριθούν στην απαίτηση του Τραμπ να διαθέτουν το 5% του ετήσιου ΑΕΠ τους για την άμυνα μέσα στην επόμενη δεκαετία καταδεικνύει τον βαθμό στον οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναδιαμορφώσει τη Συμμαχία και έχει επιβάλει τη δική του ατζέντα.
Αυτό συμβαίνει, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε αντιπαράθεση με αρκετούς συμμάχους για ζητήματα όπως ο πόλεμος με το Ιράν, οι δηλώσεις του περί προσάρτησης της Γροιλανδίας αλλά και προσωπικές διαφωνίες με άλλους ηγέτες.
«Ο πρόεδρος Τραμπ αναμένει πλήρως ότι όλοι οι σύμμαχοι θα κινηθούν άμεσα προς τον στόχο του 5% και θα το πράξουν με αίσθημα επείγοντος», δήλωσε ο πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Ματ Γουίτακερ, παρουσιάζοντας τις θέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης ενόψει της Συνόδου.
Ο Τραμπ αναχωρεί το βράδυ της Δευτέρας για την Τουρκία, έχοντας προηγουμένως επαναλάβει τις διαμαρτυρίες του σχετικά με το ύψος των αμερικανικών αμυντικών δαπανών σε σύγκριση με εκείνες των υπόλοιπων συμμάχων.
Παράλληλα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε επιχειρήσει τον προηγούμενο μήνα να αναδείξει τις επιτυχίες του Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στο Οβάλ Γραφείο, παρουσιάζοντας πίνακες με τίτλο «The Trump Trillion», οι οποίοι αποτύπωναν τη συνολική αύξηση των δεσμεύσεων για αμυντικές δαπάνες των συμμάχων από το 2017.
Ο αναλυτής του Hudson Institute, Λουκ Κόφεϊ, χαρακτήρισε τη Σύνοδο της Άγκυρας ως το «πρώτο δελτίο αξιολόγησης» μετά τη Σύνοδο της Χάγης.
Όπως ανέφερε, εάν οι ηγέτες παρουσιάσουν αξιόπιστα σχέδια για την επίτευξη του στόχου, τότε ο Τραμπ θα μπορέσει να εμφανίσει τη συγκεκριμένη εξέλιξη ως προσωπική του πολιτική επιτυχία.
Συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που βρίσκεται πλέον στον πέμπτο χρόνο του, αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά θέματα της Συνόδου.
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι ο Τραμπ θα συναντηθεί την Τετάρτη με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Υπενθυμίζεται ότι στις 4 Ιουλίου ο Αμερικανός πρόεδρος είχε τηλεφωνικές συνομιλίες τόσο με τον Ζελένσκι όσο και με τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η επίσκεψη στην Τουρκία ακολουθεί τη συμμετοχή του Τραμπ στη Σύνοδο της G7 στη Γαλλία, όπου είχε εξασφαλίσει τη στήριξη των ηγετών στη μεταβατική συμφωνία που προώθησε για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν, ενώ παράλληλα οι σύμμαχοι επιδίωξαν να τον πείσουν να ενισχύσει τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Συναντήσεις με τον πρόεδρο της Συρίας και τον Ερντογάν
Στο περιθώριο της Συνόδου, ο Τραμπ πρόκειται επίσης να συναντηθεί με τον πρόεδρο της Συρίας Αχμάντ αλ Σαράα.
Ο Λευκός Οίκος δεν έχει διευκρινίσει τους στόχους της συνάντησης, ωστόσο αυτή πραγματοποιείται μετά τις δημόσιες αναφορές του Τραμπ ότι η Συρία θα μπορούσε να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στην αντιμετώπιση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ο Αλ Σαράα, ο οποίος ηγήθηκε ισλαμιστικής αντάρτικης οργάνωσης που ανέτρεψε τον πρώην πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ, έχει δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρεται για μια τέτοια εμπλοκή.
Ξεχωριστή συνάντηση θα έχει και με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο ο Τραμπ χαρακτηρίζει στενό φίλο.
Δεν προβλέπονται, πάντως, διμερείς συναντήσεις με άλλους ηγέτες.
Νέες εντάσεις με Ευρωπαίους ηγέτες
Παρά το θετικό κλίμα που επικράτησε στη Σύνοδο της G7, ο Τραμπ επανέφερε σύντομα τις αντιπαραθέσεις του με Ευρωπαίους ηγέτες.
Υποστήριξε ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ θα παραιτηθεί, κατηγορώντας τον για αποτυχία στη μεταναστευτική πολιτική και την ενέργεια.
Παράλληλα, δήλωσε ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι του ζήτησε επίμονα να φωτογραφηθούν μαζί, ισχυρισμός που η ίδια διέψευσε κατηγορηματικά, οδηγώντας ακόμη και στην ακύρωση προγραμματισμένης επίσκεψης του Ιταλού υπουργού Εξωτερικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την Κυριακή ο Τραμπ συνέχισε την αντιπαράθεση, δημοσιεύοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφία της Μελόνι να του χαμογελά, συνοδεύοντάς τη με τη φράση «RESTRAINING ORDER NEEDED» («Χρειάζεται περιοριστική εντολή»).
Οι σχέσεις του παραμένουν επίσης τεταμένες με τον πρωθυπουργό του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ, ενώ, παρά το επίσημο δείπνο που παρέθεσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν στο Παλάτι των Βερσαλλιών, οι σχέσεις των δύο ηγετών εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από διακυμάνσεις.
Το σχέδιο «ΝΑΤΟ 3.0» και η μεγαλύτερη ευθύνη της Ευρώπης
Η Σύνοδος πραγματοποιείται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί το σχέδιο που αποκαλεί «ΝΑΤΟ 3.0», σύμφωνα με το οποίο η Ευρώπη θα πρέπει να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο μέρος της δικής της ασφάλειας, επιτρέποντας στις Ηνωμένες Πολιτείες να στρέψουν την προσοχή τους σε άλλες γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Η στρατηγική παρουσιάστηκε νωρίτερα φέτος από τον υφυπουργό Άμυνας των ΗΠΑ Έλμπριτζ Κόλμπι σε συνάντηση των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ.
Στη συνέχεια, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα πραγματοποιήσουν εξάμηνη αναθεώρηση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην Ευρώπη, εξέλιξη που αιφνιδίασε αρκετές χώρες της Συμμαχίας.
Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, ο ίδιος ο Τραμπ είχε προκαλέσει σύγχυση όταν ανακοίνωσε την αποστολή 5.000 Αμερικανών στρατιωτών στην Πολωνία, λίγες εβδομάδες μετά την απόφασή του για αποχώρηση αντίστοιχου αριθμού στρατιωτών από την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Ευρώπη αυξάνει τις δαπάνες αλλά εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ
Ο Τραμπ θεωρείται ο βασικός παράγοντας πίσω από τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στη Χάγη ώστε τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να διαθέτουν 5% του ΑΕΠ τους στην άμυνα μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Από το ποσοστό αυτό, 3,5% θα αφορά βασικές αμυντικές δαπάνες, ενώ το υπόλοιπο θα καλύπτει συναφείς επενδύσεις, όπως οι υποδομές.
Η Ισπανία έχει ήδη δηλώσει ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον συγκεκριμένο στόχο, ενώ και άλλες χώρες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις.
Παρά τις αυξημένες δεσμεύσεις, αναλυτές επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος της Ευρώπης εξακολουθεί να εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την άμυνά του σε περίπτωση επίθεσης.
«Αυτή είναι η πραγματικότητα για τους περισσότερους Ευρωπαίους», σημειώνει η αναλύτρια του Council on Foreign Relations, Λιάνα Φιξ, υπογραμμίζοντας ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες απέχουν ακόμη από το να μπορούν να υπερασπιστούν αποτελεσματικά τον εαυτό τους χωρίς την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη.
Το ΝΑΤΟ προσαρμόζεται και σε άλλες προτεραιότητες του Τραμπ
Πέρα από τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες, η Συμμαχία έχει προχωρήσει και σε άλλες κινήσεις που ανταποκρίνονται στις προτεραιότητες του Αμερικανού προέδρου.
Μεταξύ αυτών είναι η στρατιωτική άσκηση «Arctic Sentry», η οποία στοχεύει στην αντιμετώπιση της ρωσικής και κινεζικής δραστηριότητας στην Αρκτική.
Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται και με τις επανειλημμένες δηλώσεις του Τραμπ περί απόκτησης της Γροιλανδίας, καθώς ο ίδιος επιμένει ότι το αυτόνομο έδαφος της Δανίας έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών.
