Το Ελεγκτικό Συνέδριο φαίνεται να «ανοίγει» τον δρόμο για διεκδικήσεις αναδρομικών στις συντάξεις χηρείας, μετά τη γνωμοδότηση που εξέδωσε για τη νέα ρύθμιση του υπουργείου Εργασίας. Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για χιλιάδες δικαιούχους, καθώς αποσαφηνίζει αφενός ότι η εξομοίωση των παροχών κρίνεται θετικά, αφετέρου ότι το κεφάλαιο των περικοπών των προηγούμενων ετών δεν κλείνει αυτόματα χωρίς πιθανές αξιώσεις.
Η συζήτηση γύρω από τις συντάξεις χηρείας επανέρχεται δυναμικά, όχι μόνο επειδή προωθείται μια αλλαγή που αποκαθιστά ανισότητες, αλλά και επειδή δημιουργείται ένα σαφές παράθυρο για δικαστικές διεκδικήσεις για όσους υπέστησαν μειώσεις την τελευταία εξαετία. Με απλά λόγια: η ρύθμιση προχωρά, όμως τα αναδρομικά δεν «σβήνονται» απαραίτητα για όσους έχουν έννομο συμφέρον να τα ζητήσουν.
Συντάξεις χηρείας: Τι αλλάζει με την εξομοίωση στο 70%
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, το Ανώτατο Δικαστήριο αξιολόγησε ως θετική τη ρύθμιση που κατατέθηκε με τροπολογία από το υπουργείο Εργασίας σε νομοσχέδιο του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής. Στο επίκεντρο βρίσκεται η εξομοίωση του ποσοστού της σύνταξης χηρείας στο 70% της παροχής του θανόντος/της θανούσας συζύγου για όλους τους δικαιούχους, ανεξαρτήτως αν προέρχονται από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα.
Η αλλαγή αυτή στοχεύει να διορθώσει μια διαφοροποίηση που είχε παγιωθεί με την εφαρμογή σχετικών διατάξεων των προηγούμενων ετών και η οποία είχε ως αποτέλεσμα διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με την «πηγή» της σύνταξης (δημόσιο ή ιδιωτικό).
Παράλληλα, στη γνωμοδότηση αποτυπώνεται και η εκτίμηση για το δημοσιονομικό αποτύπωμα της ρύθμισης: το ετήσιο κόστος υπολογίζεται στα 48,4 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι το ποσό αυτό μπορεί να καλυφθεί —και μάλιστα να υπερκαλυφθεί— από τα έσοδα του e-ΕΦΚΑ, στοιχείο που ενισχύει τη βιωσιμότητα της παρέμβασης.
Ποιοι επηρεάστηκαν από τις περικοπές την περίοδο 2020-2026
Για να γίνει κατανοητό το πλαίσιο, αξίζει να θυμίσουμε τι ίσχυσε με βάση τη διάταξη του «νόμου Κατρούγκαλου» (ν. 4387/16) όπως εφαρμόστηκε την περίοδο 2020 έως 2026. Κατά το διάστημα αυτό, 8.469 δικαιούχοι σύνταξης χηρείας υπέστησαν μειώσεις στο ποσό που λάμβαναν.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι μειώσεις δεν ήταν ενιαίες:
– Για δικαιούχους που προέρχονταν από το Δημόσιο, το ποσοστό της σύνταξης χηρείας είχε διαμορφωθεί στο 35% της παροχής του/της θανόντος/-ούσας.
– Για δικαιούχους από τον ιδιωτικό τομέα, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 70%.
Αυτή η απόκλιση δημιούργησε άνιση μεταχείριση μεταξύ δικαιούχων που βρίσκονταν στην ίδια ουσιαστικά κατάσταση (απώλεια συζύγου και δικαίωμα σε παροχή χηρείας), αλλά αντιμετωπίζονταν διαφορετικά λόγω του ασφαλιστικού τους ιστορικού.
Αναδρομικά στις συντάξεις χηρείας: Γιατί το θέμα παραμένει ανοιχτό
Παρότι η νέα ρύθμιση οδηγεί σε εξομοίωση και άρα σε πρακτική αποκατάσταση από εδώ και πέρα, δεν προβλέπει αναδρομικές καταβολές για όσους υπέστησαν περικοπές κατά την τελευταία εξαετία (ανά περίπτωση). Αυτό είναι το σημείο που προκαλεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον —και τις περισσότερες ερωτήσεις— για το τι γίνεται με τα χρήματα που χάθηκαν ήδη.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο, όπως μεταφέρεται, δεν περιορίζεται μόνο στην αξιολόγηση της ρύθμισης ως προς το κόστος και την εφαρμογή της. Επισημαίνει επίσης το ενδεχόμενο να προκύψουν αξιώσεις από συνταξιούχους που υπέστησαν περικοπές, ακριβώς επειδή δεν προκύπτει ενιαία αντιμετώπιση σε σχέση με εκείνους που δεν υπέστησαν αντίστοιχες μειώσεις.
Με άλλα λόγια, ενώ η Πολιτεία προχωρά στην εξίσωση προς τα εμπρός, παραμένει το ερώτημα της «ισότητας» προς τα πίσω: όσοι βίωσαν περικοπές, μπορούν να υποστηρίξουν ότι ζημιώθηκαν σε σχέση με άλλους δικαιούχους, άρα μπορούν να αναζητήσουν αποκατάσταση.
Τι σημαίνει πρακτικά η δικαστική διεκδίκηση
Η αναφορά του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι τα αναδρομικά μπορούν να αναζητηθούν δικαστικά δεν σημαίνει αυτόματη καταβολή, ούτε ότι όλοι θα δικαιωθούν με τον ίδιο τρόπο. Σημαίνει όμως ότι το ενδεχόμενο αξιώσεων είναι υπαρκτό, ειδικά για όσους μπορούν να τεκμηριώσουν ότι υπέστησαν μειώσεις που δεν εφαρμόστηκαν με ενιαία κριτήρια σε όλους τους δικαιούχους.
Σε κάθε περίπτωση, οι συντάξεις χηρείας βρίσκονται πλέον σε φάση μετάβασης: από ένα καθεστώς διαφοροποιήσεων και περικοπών σε ένα πιο ομοιόμορφο πλαίσιο καταβολής, με ανοιχτή όμως την πιθανότητα δικαστικών κινήσεων για το παρελθόν.
Συμπέρασμα: Οι συντάξεις χηρείας μπαίνουν σε νέα περίοδο, αλλά τα αναδρομικά δεν έχουν τελειώσει
Η γνωμοδότηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου λειτουργεί ως διπλό σήμα: από τη μία εγκρίνει επί της ουσίας τη δημοσιονομική και θεσμική λογική της εξομοίωσης στο 70%, από την άλλη αφήνει καθαρά να εννοηθεί ότι το ζήτημα των αναδρομικών στις συντάξεις χηρείας δεν κλείνει με μια απλή νομοθετική πρόβλεψη που δεν τα περιλαμβάνει.
Για χιλιάδες δικαιούχους που είδαν τις παροχές τους να μειώνονται την περίοδο 2020-2026, η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει τις προσδοκίες για διεκδικήσεις και επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα της ίσης μεταχείρισης. Το βέβαιο είναι ότι οι συντάξεις χηρείας αλλάζουν σελίδα — και μαζί τους ανοίγει μια νέα συζήτηση για το αν και πώς θα κριθούν τελικά τα αναδρομικά που αφορούν τις περικοπές των προηγούμενων ετών.
