Εξελίξεις σε ό,τι αφορά τον Κάθετο Διάδρομο δρομολογεί η εμπορική συμφωνία της κοινοπραξίας ATLANTIC SEE LNG TRADE για την προμήθεια και πώληση Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) από τις ΗΠΑ ήδη από το 2026, επισπεύδοντας έτσι την υλοποίηση του μεγάλου αυτού έργου.
Σημειώνεται ότι την περασμένη Παρασκευή η κοινοπραξία, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει κατά 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%, υπέγραψε την πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG στην Ουκρανία με προμηθευτή την BP και αγοραστή την ουκρανική Naftogaz.
Το πρώτο φορτίο LNG που θα φτάσει στη Ρεβυθούσα, θα σταλεί στην Ουκρανία τον ερχόμενο Μάρτιο, δηλαδή σε λίγες εβδομάδες, και οι προς παράδοση ποσότητες θα διαμετακομισθούν στην Ουκρανία μέσω του Route 1.
Το προσεχές διάστημα αναμένονται σημαντικές εξελίξεις ενόψει και την κρίσιμης συνάντησης που έχει προγραμματιστεί στον Λευκό Οίκο στις 24 Φεβρουαρίου στην οποία θα συμμετάσχει ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου.
Το πολυσύνθετο και απαιτητικό αυτό έργο (όπως το έχει χαρακτηρίσει ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας) παίζει καθοριστικό ρόλο στη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας και την ανάδειξή της ως πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη. Και αποτελεί κλειδί στην προσπάθεια του ΕΕ για ενεργειακή ασφάλεια και πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο.
Αποκτά δε, ιδιαίτερη σημασία μετά την απόφαση των Βρυξελλών για οριστική απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, στην οποία υπάρχει η πρόβλεψη με ρητή αναφορά στον Turkstream, ότι κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης. Ως εκ τούτου, το βάρος της απόδειξης ότι ένα φορτίο δεν περιέχει ρωσικό αέριο μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές και η Ε.Ε. αποκτά νομικό έρεισμα να μπλοκάρει ροές που δεν πιστοποιούνται ως «καθαρά διαφοροποιημένες» από το ρωσικό αέριο.
Όπως εξηγούν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πηγές από το ΥΠΕΝ, ο «Κάθετος Διάδρομος» περιγράφει μια ροή ενέργειας, είναι δηλαδή ένας γενικός διάδρομος και όχι μια «διαδρομή» με μια συγκεκριμένη αφετηρία και ένα τέρμα.
Υπενθυμίζουν δε, ότι για δεκαετίες ο άξονας αυτός μετέφερε ενέργεια (φυσικό αέριο) από τα βόρεια (Ρωσία) προς τα νότια (Βουλγαρία, Ελλάδα, Τουρκία, κτλ.), ωστόσο το 2020 με τη λειτουργία του TurkStream, οι ροές άλλαξαν.
H Ρωσία από τότε άρχισε να διοχετεύει αέριο στην περιοχή μέσω Τουρκίας και όχι μέσω Ουκρανίας με αποτέλεσμα οι παλιοί αγωγοί που μετέφεραν το αέριο προς το νότο να είναι πια σχεδόν άδειοι. Παράλληλα, από το 2021 άρχισε να εισρέει αέριο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του αγωγού TAP (που διέρχεται από τη Β.Ελλάδα και καταλήγει στην Ιταλία ) ενώ το 2022 τέθηκε σε λειτουργία ο διασυνδετήριος αγωγός της Ελλάδας με τη Βουλγαρία (IGB) και το 2024 ξεκίνησε και ο πλωτός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη.
Με αυτά τα έργα, η χώρα μας απέκτησε ένα σύστημα που μπορεί να διοχετεύει ποσότητες προς βορρά, με αποτέλεσμα από το 2022 να εξάγουμε φυσικό αέριο προς τους γείτονές μας. Ωστόσο το σύστημα αυτό υπολειτουργεί γιατί υπάρχει ακόμα ρωσικό αέριο στην περιοχή. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές οι ροές από Τουρκία – η κύρια πύλη εισόδου για το ρωσικό αέριο – έχουν αυξηθεί 60% τα τελευταία χρόνια (από το 2021 έως το 2025). Πλέον με την τελευταία απόφαση της ΕΕ, που βάζει στο στόχαστρο κάθε ποσότητα που περνά από τον Turkstream, η Ελλάδα αποκτά ένα ισχυρό πλεονέκτημα.
Μιλώντας την περασμένη εβδομάδα στο Athens Energy Summit, ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι «ο κάθετος διάδρομος είναι ένα πολυσύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα, χωρίς ιστορικό προηγούμενο, με μοναδική στρατηγική σημασία για τη σταθερότητα στην περιοχή. Δεν έχει υπάρξει ποτέ ένα κοινό προϊόν που να μπαίνει στην Ελλάδα και να φτάνει στην Ουκρανία». Και εξήγησε ότι, η δημιουργία ενός ενιαίου και ανταγωνιστικού προϊόντος προϋποθέτει στενή συνεργασία: «Πέντε χώρες, πέντε διαχειριστικές και ρυθμιστικές αρχές πρέπει να συνεργαστούν. Αυτό από τη φύση του είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Θέλει συζήτηση και δημιουργία κουλτούρας συνεργασίας».
Μιλώντας στην ίδια εκδήλωση ο Υφυπουργός Ενέργειας, Νίκος Τσάφος σχολιάζοντας την απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ, υπογράμμισε ότι στην Ελλάδα έχουμε «τεράστιες δυνατότητες αλλά δεν έχουμε φτάσει ακόμα εκεί». Όπως είπε, “όταν πουλάμε σε Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία, Ουκρανία, αυτός είναι Κάθετος Διάδρομος”, προσθέτοντας ότι “έχουμε δείξει ότι μπορούμε να στείλουμε αέριο σε πολλούς εταίρους”.
Οι πηγές του ΥΠΕΝ υπογραμμίζουν ότι ο «Κάθετος Διάδρομος» θα ενηλικιωθεί όταν εφαρμοστούν οι κυρώσεις κατά του ρωσικού αέριου, οι οποίες με σταδιακά μέτρα καταλήγουν στην πλήρη απαγόρευση προς το τέλος του 2027.
Σχολιάζοντας τις πρόσφατες δημοπρασίες όσον αφορά τα προϊόντα Route 1, 2, 3 (αφορούν την τροφοδοσία του κάθετου διαδρόμου με αφετηρία τους σταθμούς Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου Ρεβυθούσας, Αλεξανδρούπολης και ΤΑΡ αντίστοιχα) και γιατί δεν είχαν την προσδοκώμενη ανταπόκριση εξηγούν ότι στην Ευρώπη, η μεταφορά αερίου τιμολογείται με ένα σύστημα εισόδου-εξόδου. Δηλαδή, για να μεταφερθεί αέριο από την Ελλάδα στην Ουκρανία, ένας προμηθευτής πρέπει να πληρώσει «διόδια» σε όλα τα ενδιάμεσα συστήματα. Έτσι το κόστος στον τελικό αποδέκτη ανεβαίνει σημαντικά.
Τα προϊόντα «Route 1, 2, 3» αποτελούν μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα «εισιτήριο εξπρές» που θα πηγαίνει κατευθείαν στην Ουκρανία, εξασφαλίζοντας μια έκπτωση σε σχέση με την επιλογή των πολλαπλών «διοδίων». Δημιουργήθηκε για να βοηθήσει την Ουκρανία να καλύψει κατά το δυνατόν τις ανάγκες του χειμώνα, και να καλύψει τις ανάγκες για εισαγωγές που προέκυψαν από τις επιθέσεις κατά των ουκρανικών υποδομών.
Παράγοντες της αγοράς διατύπωσαν κάποια ερωτήματα εξαρχής για τα συγκεκριμένα προϊόντα, υπογραμμίζοντας ότι καλύπτουν μόνο βραχυχρόνιες ανάγκες (μήνα-μήνα). Δεν υπάρχει δηλαδή ένα εμπορικά ελκυστικό προϊόν που να καλύπτει όλες τις ανάγκες της αγοράς (για τρεις μήνες, για έξι μήνες, για ένα χρόνο, κτλ.). Όλες αυτές οι παράμετροι αλλά και η έναρξη μιας διαδικασίας πλήρους εναρμόνισης των προϊόντων αυτών με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αξιοποίησή του.
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι στο πλαίσιο αυτό δεν είναι σωστό να κρίνουμε έναν ευρύτερο διάδρομο από μία μόνο δίοδο (Ελλάδα-Ουκρανία), σε μία μόνο χρονική στιγμή, και ενώ λειτουργεί με ένα αμφίρροπο ρυθμιστικό καθεστώς και χωρίς τις ευελιξίες που ζητά η αγορά (μακροχρόνιες δεσμεύσεις), και φυσικά πριν καν εφαρμοστούν οι κυρώσεις έναντι της Ρωσίας που θα δημιουργήσουν το απαραίτητο άνοιγμα για να μπει περισσότερο αέριο από τη χώρα μας.
Τέλος, ο «Κάθετος Διάδρομος» δεν αφορά μόνο το αέριο. Αφορά και άλλες διασυνδέσεις – οδικές, σιδηροδρομικές, αλλά και ενεργειακές. Στην ηλεκτρική ενέργεια, η χώρα μας έχει γίνει πια καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας, προμηθεύοντας με ρεύμα την ευρύτερη περιοχή. Αλλά όσον αφορά το φυσικό αέριο, ο «Κάθετος Διάδρομος» λειτουργεί ήδη, και θα αξιοποιηθεί πλήρως όσο περιορίζονται οι εισαγωγές ρωσικού αερίου με την επιβολή των κυρώσεων που μόλις αποφάσισε η ΕΕ.
